Jovan Dučić — Verujem u Boga i u Srpstvo
Dobrodošli, Gost. Molim vas prijavite se ili se registrujte.
Stranice: 1   Idi dole
  Štampaj  
Autor Tema: Jovan Dučić — Verujem u Boga i u Srpstvo  (Pročitano 8383 puta)
0 članova i 1 gost pregledaju ovu temu.
Angelina
Administrator
*****
Van mreže Van mreže

Poruke: 6361



« poslato: Novembar 03, 2010, 02:37:36 pm »

**



Jovan Dučić
Verujem u Boga
i u Srpstvo



VERUJEM U BOGA I U SRPSTVO
Čikago, 1942.

PREDGOVOR

Salonski gospodin i majstor modernoga stiha i tona u srpskoj poeziji, u prozi i stihu — Jovan Dučić, u pjesništvu je poznat kao poeta međuzvjezdanih prostora i pisac vremeplovnih putopisa i intelektualnih pisama.

Kao diplomata, Dučić je bio upućen da se bavi i politikom — ne politikom kao trvenjem i sitnim međusobicama koliko jednom filosofijom politike, ukupnim pogledom na politički ambijent sa jednoga višega, nadpartijskoga, tj. nadpartikularnog stanovišta, koje je duhovno, kulturno, narodno, državno... Tako, njegova diplomatska služba, duga koliko nečiji životni vijek, nije bila ni činovništvo, ni rutinska pragmatika — nego traganje za motivima i odnosima, ulaženje u duboke korijene, sa ciljem da što adekvatnije dijagnosticira, tj. razazna, zamršene odnose i stegnute čvorove u organizmu državne cjeline jugoslovenske. Zbog toga on se upušta u duboke prodore dalekih istorijskih etapa, konsultuje naučne autoritete i biranu literaturu, upoznaje se sa dokumentima arhivskih fondova... ali se ne bavi istorijom u opštepoznatom smislu riječi. On ne ostaje toliko na fenomenu istorijskih zbivanja koliko ponire u njihovu suštinu. Zato nikakvo čudo nije bilo za mene kada sam pročitao da niko nije poimao istoriju srpsku kao on i episkop Nikolaj: njih dvojica su filosofi srpske istorije, jer posežu za njenim dubokim tkanjem, i otud — osobito Dučić — drže je u svojoj pažnji iznutra. Dučić istoričar gleda istoriju iznutra i prevladava metaistorijom; on nije prorok kome Bog otkriva budućnost, niti intuicionist koji iz sebe polazi, nego filosof koji na osnovu minulih događaja i svoga savremenog stanja, kao premisa — zaključuje, a episkop Nikolaj ide još dalje pa istoriji nalazi razjašnjenje u metaistoriji, a ovoj — u hrišćanskoj eshatologiji. Dučićevi ishodi iz tih analiza i njihovih sintetičkih prikaza predloženi su u ogledima sabranim među korice knjige koju izdavač pruža u ruke čitaocu i nudi je njegovoj pažnji: oni su toliko duboki da dobro podsjećaju svojima dubinskim zahvatima na psihologiju ispovijesti (ova stara slovenska riječ, sačuvana u nas do današnjega dana, u prevodu na savremeni način kazivanja znači: iskazivanje dubokoga znanja, iznošenje na javnost skrivenoga smisla — slično iskrenosti: iskrenuti, otvoriti, izručiti svoj intimni sadržaj, odnosno misao).

U diplomatiji rijetko kad ima iskrenosti, odnosno ispovijedanja. A šta je ovo kod Dučića?

Ovo je nešto dublje, šire i više od stilizovane diplomatije; ovo je studiranje iz koga proističe umetničko reagovanje i filosofsko zaključivanje — ali oboje proizneseno jednim tonom i rečenicom koja ide u stvaralaštvo. Ovdje je Dučić istraživač i naučnik, psiholog i etičar visoko nadmašio Dučića diplomatu: u Dučićevoj ličnosti je čovjekstvaralac prevladao diplomatu činovnika! Sjećam se jednog njegovog teksta koji je pisao negdje pri kraju svojih karijera; i službene i životne; u njemu kaže da samo pametan čovjek može da bude pošten, iskren. Glupak koji jedva uviđa svoju unutrašnju pustoš nema hrabrosti da se otvori, nego izmišlja, jadnik, neke veoma rijetke i površne mreže kojima skriva svoju duhovnu bijedu, ostavljajući privid neke površne inteligencije. U ogledima koji slijede vidimo Dučića upravo takvoga: i pametnoga i moralnog, i otvorenoga i hrabrog.

Ali u jednome od svojih ogleda u kome je, kao u ogledalu, odslikan njegov lik, unutrašnja njegova strana — a pisao ga je kad je bio na vrhuncu slave, kad je bio još mlad a već bogat, čuven i priznat — očigledno zadovoljan i srećan, rekao je, približno, ovako: da je neko mojoj majci rekao da ću biti konzul, ona bi bila presrećna, jer je konzul za nju bio nešto veliko; a ja sam postao i više od toga — ambasador, i to među prvima jugoslovenskim!

Ovi tekstovi nam na svoj način kazuju da je Dučić diplomata doživljavao nasukavanja svoga državnog broda na hridine i doživio konačno brodolom 1941; krajem te i početkom iduće, 1942, slušao porazne istinite vijesti o biološkoj kataklizmi jednoga naraštaja; ali narod koji je ostavio iza sebe onakve velike vrijednosti i veličanstvena ostvarenja o kojima je on dao poneki kratki, rečenični ili pasusni osvrt u tekstovima svoje umjetničke proze iln u svojim nizovima Carskih soneta, ili u istorijskoj studiji o grofu Savi Vladislaviću — taj narod je, time, zašao u bezvremeno i vječno; zato on ne prolazi, nego, jednostavno, nalazi se, postoji, istrajava — jeste! Veliki diplomata koji sad govori kao filosof i etičar, umjetnik i stvaralac, predlaže trezvenost i pamet. Vazda je imao hercegovačke smotrenosti i obzira, i finih manira i takta, svojstvenoga gospodskome Dubrovniku u čijem je zaleđu rođen; ali sad, kad se primako odlasku iz ovoga svijeta, on saopštava svoja zapažanja i izlaže svoja razmišljanja izvedena iz podataka dvojakog porijekla, iz knjiga i iskustva. To zvuči gotovo testamenatski.

Njegova vjera u Boga nije blijeda vjera evropskoga deiste za koga je Bog beživotno metafizičko načelo; njegova vjera nije ni paganska redukcija vjere koja obožava pojave iz ovoga svijeta, kao, recimo, naciju, nego je njegova vjera — vjera lična i duboko proživljena u jednoga ličnoga natprirodnog Boga kome se čovjek molitveno obraća, a on intervencijama odgovara, ali ne po stihiji i moranju, nego po volji i htjenju. Lični Bog koji je nestvoren i transcendentan oglašava se u istoriji svojim intervencijama u tokovima istorije uopšte, pa i srpske. Zato njegova vjera u srpstvo nema nad sobom "zatvoreno nebo" koje ne prima ni plača ni molitve, nego upravo otvoreno kroz koje dolaze i opomene i pomoći, i dopuštaju se iskušenja. Kroz nebo se otkriva Božja briga o sinovima na Zemlji, i obratno — diže se k Bogu blagodarnost sinova.

Čitaoče, uzmi i čitaj, ali lagano i s razmišljanjem, zastajkujući i osvrćući se na vrijeme — i ono kad je knjiga napisana, odnosno nastala, i ovo kad je ti čitaš. Čitaj i razmišljaj! To će biti najneposredniji uvod u čitanje i odgovarajuće poimanje dubokih sadržaja knjige koju već imaš u rukama.


prof. dr Dimitrije M. Kalezić
Sačuvana
Angelina
Administrator
*****
Van mreže Van mreže

Poruke: 6361



« Odgovor #1 poslato: Decembar 12, 2012, 12:22:04 am »

**

POLITIČKI ČLANCI JOVANA DUČIĆA


Dučićeva politička aktivnost u Americi, njegovi politički članci objavljeni u "Američkom Srbobranu", njegovo pisanje o srpskohrvatskim odnosima, federadizmu, jugoslovenskoj ideji i o tragičnim srpskim zabludama, rezultat su tragičnih okolnosti u kojima se našao srpski narod u Drugom svetskom ratu.
 
Umnije od istoričara i dalekovidije od političara, Dučić je uočio ključne probleme koji su doveli do kraha jugoslovenske države i do tragedije Srpstva. Članovi jugoslovenske vlade u izgnanstvu pokazali su se ne samo nedoraslim i nesposobnim da nađu pravo rešenje u teškim i dramatičnim okolnostima u kojima se neočekivano našao srpski narod, nego su neki od njih, u Americi, vodili čak izrazito antisrpsku politiku, a bilo je i onih koji su smatrali da jugoslovensko jedinstvo treba spasavati novim srpskim žrtvama. Dučić je morao da se suprotstavi takvim naopakim nastojanjima i da izgovori neke istine, ma koliko i ma kome one bile neprijatne i teške. Dučić je, naime, jasno rekao da nas iz teške situacije ne mogu spasavati ljudi koji su nas doveli do ambisa. Ministar Božidar Marković, na primer, izjavio je na jednoj večeri, da je potrebno da padne još tri stotine hiljada srpskih žrtava u Bosni i Hercegovini da bi se obnovila jugoslovenska držada. To je, po njemu, cena koju Srbi treba da plate za jednu stabilnu Jugoslaviju.

Kao istinski rodoljub, Dučić se odmah stavio na stranu antifašističkog pokreta otpora generala Draže Mihailovića i jugoslovenske-kraljevske vojske u otadžini, što je, po završetku rata, izazvalo bes komunističke vlasti u Srbiji i Jugoslaviji ali i satanizovanje Dučića kao pesnika i patriote. Samo je kod nas, u vreme poluvekovne, totalitarne, komunisticke vladavine, patriotizam bilo mogućno označiti kao nacionalnu izdaju, a nacionalnu izdaju kao patriotizam. Sa Dučićevim političkim studijama, koje su prilog jednom bolnom otrežnjenju od velikih zabluda srpskih političara o mogućem zajedničkom životu Srba i Hrvata, u skladu su i nekolike pesme, takođe napisane na vesti o strašnim pokoljima u otadžini, koje su do Dučića stizale sa razumljivim zakašnjenjem. Kada ovo kažem imam u vidu Dučićev nedovršen ciklus patriotskih pesama, a posebno pesmu "Vrbas", za koju je Slobodan Jovanović rekao da će biti "zabeležena u svakoj antologiji našeg patriotskog pesništva, isto kao Zmajeva "Vila", Jakšićevo "Padajte braćo", Vojislavljevo "Na Vardaru", Rakićevo "Na Gazi Mestanu"... U danima velikog srpskog stradanja i mučeništva, Dučić je našao reči koje su mogle biti melem narodnom bolu". Pesma "Vrbas" napisana je 20. oktobra 1941. godine, u vreme najvećih pogroma i nacionalne tragedije. Ta pesma, potresna u svojoj apokaliptičnoj realnosti, kao i Dučićevi politički čkanci, ne predstavljaju samo buđenje, nego i bolnu opomenu i upozorenje.

O Dučiću je najviše, ili isključivo, pisano kao o pesniku, nešto manje o njegovim sjajnim putopisima i književnim esejima, a veoma malo ili nikako o njegovim političkim člancima i studijama. Za njih se, uostalom, do nedavno nije ni znalo u otadžbini. Iz sasvim određenih, ideoloških razloga, ta Dučićeva aktivnost kod nas je bila sasvim nepoznata, ili pak predstavljena kao reakcionarna i šovinistička. Zanimljivo je da se ono što je u njima osnovna vrednost i, ako hoćete, prava istorijska istina — koju je pesnik video bolje i od istoričara i od političara — uzimalo Dučiću kao najveći greh.
 
Našavši se u Americi avgusta 1941., ubrzo posle raspada Jugoolavije, Dučić se, tako reći, još nije bio ni osvestio, niti shvatco šta se to odjednom zbilo i sa njim i sa srpskim narodom, a iz otadžbine su počele da pristižu vesti o ustaškim pokoljima u Hercegovini, Bosni, Dalmaciji i Hrvatskoj. Te vesti, koje su dopirale povremeno i najčešće sa zakašnjenjem, potresle su ostarelog pesnika. O sebi nije stigao da misli. Koliko je u lirici, koju je smatrao najdubljim izrazom metafizike, bio osećajan i tanan pesnik, toliko se u svojim političkim člancima i studijama, objavljenim u "Amerikanskom Srbobranu", potom i u zasebnim brošurama, pokazao kao veliki realista i pronicljivi analitičar istorijskih zbivanja i političkih prilika i ličnosti. Zadivljuje erudicija kojom je Dučić prilazio svakoj temi. Stvarnost u kojoj se našao srpski narod bila je surova, situacija bezizlazna i on se sa tom istinom hrabro suočio, svestan toga da je jaz između Srba i Hrvata toliki da se više ne može premostiti.
 
Videvši Jugoslaviju kao veliku srpsku nesreću i istorijsku grešku, kao tamnicu srpskog naroda, on je zarad njegovog spasenja, bio protiv obnavljanja takve države, što je izazvalo bes nekih srpskih i hrvatskih političara. Kako je samo bio dalekovid Jovan Dučić! Njegove političke studije kao da su pisane o našim današnjim nesrećama i stradanjima.
 
Iako udaljen hiljadama kilometara, Dučić je stradanje srpskog naroda jasno video već u vreme kada se u Beogradu još s nevericom i sumnjom šaputalo o strahotama koje su se dešavale u našoj neposrednoj blizini. Tako je u dalekoj Americi Dučić postao nacionalni i duhovni stožer oko kojeg su se okupljali Srbi.
 
Dučićeva knjiga Verujem u Boga i u Srpstvo otvorena je i bolno aktuelna. Istorija je sama dopisala i potvrdila istinitost i tačnost njegovih iskaza, ali se, na žalost, ni ovoga puta nije pokazala kao učiteljica života. Ili, možda, nije imala kome da bude učiteljica. Ono što se desilo u godinama Drugog svetskog rata, ponovilo se drastičnije i tragičnije u ratu koji još traje. Ako nam ni ovoga puta ne bude za nauk sve što nam se dogodilo, ako se i ovoga puta oglušimo o upozorenja Jovana Dučića, sledeći put biće kasno, zauvek.
 
Dučićeva pesnička ličnost — koju odlikuje organsko jedinstvo obeležja Istoka i Zapada, latinske kulture i duhovitosti, slovenske duševnosti, vizantijske discipline i smisla za red i helenske ideje o harmoniji, svetlosti, vedrini i lepom — bila je predodređena da jugoslovensku ideju i njenu pogubnost za srpski narod sagleda bolje od drugih. Međusobno nepoznavanje dva ključna južnoslovenska naroda, Srba i Hrvata, inače stožera Jugoslavije, bez obzira na etičku bliskost, zajednički jezik, daleko je veće nego što se može pravdati verskim razlikama, drukčijim kulturnim tradicijama i različitim istorijskim i političkim ciljevima. Želja hrvatskog naroda da najzad dođe do svoje države, prirodna je i legitimna, ali nije prirodno da se ta njegova želja ostvaruje na račun srpskog naroda i njegovih istorijskih i legitimnih prava.
 
Ocene Dučićevog književnog dela često su veoma različite, od onih najviših do potcenjivanja. Prema Dučiću se može biti i ovakav i onakav, samo se ne može biti ravnodušan. Dučić je rođen u onom delu Srpstva gde se ukrštaju pravoslavni Istok i latinski Zapad i njegovo književno delo objedinjuje duhovne i kulturne odlike takvog podneblja. Mediteranska prozirnost i čulnost, s jedne, i hercegovačka oporost i kontinentalna srpska epičnost, s druge strane, sjedinile su se u delu i karakteru Jovana Dučića izraženije nego kod bilo kog drugog našeg pesnika. Smatram, međutim, da je potrebno relativizovati Kašaninovo mišljenje da je Dučić bio veliki Latin. Jer, prilično rano, još u eseju o Vojislavu Iliću, Dučić se dotakao ideje o mediteranskoj kulturi, ali i o helenskom humanizmu i grčkoj lepoti, kao sastojcima zapadnoevropske kulture. Mnogo više nego Latin, Dučić je bio veliki Helen. U svojim patriotskim pesmama, u svojim političkim studijama, on je pravi sin svoga naroda. Do poslednjeg časa bio mu je u službi, kako bi rekla Isidora Sekulić. Tanani liričar svetski kozer preobrazio se u propovednika i pesnika oporog i turobnog glasa.
 
Ideološka kritika u vreme komunističke totalitarne vladavine, u stvari je više koristila Dučiću nego što mu je mogla nauditi. Knjigu Verujem u Boga i u Srpstvo doživljavam danas i kao povratak Jovana Dučića u otadžbinu. Kao jedan od njegovih povrataka, do onog konačnog, Dučić se obreo među nama usred naše velike nesreće, sa svojim proročanskim zapisima, duhovno življi i lucidniji od mnogih naših savremenika. Došao je da nas opomene i upozori da ponovo ne napravimo istu kobnu, istorijsku grešku, pristajanjem na neku novu Jugoslaviju.
 
Slobodan Rakitić
Trebinje, 7. aprila 1994.
Sačuvana
Stranice: 1   Idi gore
  Štampaj  
 
Prebaci se na: