Dživo Ivan Gundulić (1588—1638)
Dobrodošli, Gost. Molim vas prijavite se ili se registrujte.
KNJIŽEVNOST « KNJIŽEVNE EPOHE « Predstavnici baroka i klasicizma  « Dživo Ivan Gundulić (1588—1638)
Stranice: 1   Idi dole
  Štampaj  
Autor Tema: Dživo Ivan Gundulić (1588—1638)  (Pročitano 29034 puta)
0 članova i 1 gost pregledaju ovu temu.
Angelina
Administrator
*****
Van mreže Van mreže

Poruke: 6361



« poslato: Decembar 14, 2010, 04:21:44 am »

**
 
DŽIVO IVAN GUNDULIĆ




(Dubrovnik, 09.01.1589 — Dubrovnik, 08.12.1638)


Dživo Gundulić, epski, lirski i dramski pesnik, rođen je 09. januara 1589. godine u Dubrovniku, u plemićkoj porodici od oca Frana Gundulića i majke Džive Gradić. U literaturi se najćešće navodi kao Ivan Gundulić. Bio je jedan od najznačajnijih i najkarakterističnijih pesnika Dubrovačke republike; predstavnik baroknog stila. Završio je gimnaziju u kojoj su predavali učitelji odgojeni uglavnom u jezuitsikim školama, te otuda i njegov odgoj u protureformatorskom duhu. Od učitelja Kamilia saznao je za čuvenog italijanskog pesnika Tasoa koga je zavolio i koji je ostavio mnogo traga i u njegovom književnom radu.

Angelina, 13.10.2009.


*

Classic Encyclopedia / Based on the edition of the Encyclopedia Britannica (pub. 1911)

IVAN GUNDULICH (1588—1638), known also as Giovanni Gondola, Servian poet, was born at Ragusa on the 8th of January 1588. His father, Franco Gundulich, once the Ragusan envoy to Constantinople and councillor of the republic, gave him an excellent education. He studied the "humanities" with the Jesuit, Father Muzzi, and philosophy with Father Ricasoli. After that he studied Roman law and jurisprudence in general.—
A born poet, he admired much the Italian poets of his time, from whom he made many translations into Servian.

(C. Mi.)

Encyclopedia 1911


Ivan Gundulić (1588-1638), takođe poznat kao Đovani Gondola, srpski pesnik, rođen je u Dubrovniku, 8. januara 1588. godine. Njegov otac, Frana Gundulić, dubrovački diplomata u Konstantinopolju i konzul Dubrovačke Republike, omogućio mu je izuzetno obrazovanje. Studirao je "humanitarne nauke" sa jezuitom Ocem Mucijem, a filosofiju sa Ocem Rikasoliem. Nakon toga studirao je Rimsko pravo i opšte pravo.—
Rođeni poeta, divio se italijanskim pesnicima toga vremena, a mnoge od njih preveo na srpski jezik.



*

"Ja ćutim da mi u žilama teče srpska krv onih Vojnovića koji, po srpskim i ruskim poljanama, do naše dobe, mačem napisaše nekoliko stranica istorije srpskog naroda. Pa kako oni nisu mogli biti do srpski velikaši, tako i  ja, ništavan njihov potomak, nisam i ne mogu drugo da budem nego Srbin, pripravan dati svoj život za slavu i veličinu srpskog naroda", piše Lujo Vojnović, zgađen pohrvaćivanjem Dubrovnika, Ruđera Boškovića, Ivana Gundulića, žaleći i hrvatski narod, kome je "u žilama uštrcan otrov ludila i gonjenja."

"A da otvoreno rečem, dosadila je našem narodu zloupotreba imena Hrvat... Sva su imena istorijska isključivo hrvatska, sve je zasebno, čak je i književni jezik bez i malo uticaja Srba, Bošković je Hrvat samo to, Gundulić je Hrvat, svi dubrovački pisci su isključivo Hrvati... Oni se ponašaju kao neodgovorna deca, a zaboravlja se kad se deca igraju žigicama ne zapale lako samo svoju kuću, nego i susedovu." Lujo Vojnović

Dalamacija postaje "rvačko primorje" Na pohrvaćivanje Ruđera Boškovića, Ivana Gundulića i normalno Dubrovnika, Lujo Vojnović piše listu "Vreme", 30. januara 1938. godine: "A da otvoreno rečemo dosadila je našemu svetu zloupotreba imena Hrvat, hrvatski, ta zloupotreba ne dolazi iz jedne narodne potrebe, ona izvire iz logora izvesnih elemenata koji sa nevjerovatno vještom propagandom iskoristiće beskonačnu bezazlenost hrvatskih masa, sa hipnotičkom moći odvratili narod od njegovih životnih potreba i ucrtali mu u žile otrov ludila, gonjenja. Do reke koja deli Srbiju od svega što je strogo centralistički Hrvatsko, i na tom prostoru rovarnica neprestano radi, malj na nakovnju ponavlja neprestano jedan jedini plemenski ton. Ogradio se najpre plot, pa se ogradila ograda, najzad zid nalik na onaj kojim Kinezi branijahu od nasrtaja

Preuzeto iz teksta "TAMO GDE U MIRU ČEMPRESI, A PIOPE ĆUTE" (podnaslov "OD SRPSKOG DUBROVNIKA OSTALI SU GROBOVI NA MIHAJLU")

Lujo Vojnović (1864—1951) doktorirao je prava u Gracu. Bio je dubrovački advokat, zatim sekretar kralja Nikole I Petrovića Njegoša, ministar pravde Kneževine Crne Gore, poslanik Kraljevine Crne Gore u Vatikanu, guverner kraljevića Aleksandra Karađorđevića, delegat na Londonskoj mirovnoj konferenciji i član jugoslovenske delegacije u Versaju.


*

"SANU je Gundulića uvrstila među 100 najznamenitijih Srba, dok se u Hrvatskoj smatra jednim od najznačajnijih hrvatskih pesnika.
Potomci Gundulića bivaju proterani iz Duborvnika kao Srbi-katolici početkom 20. veka."


Autor portreta nepoznat
Sačuvana
Angelina
Administrator
*****
Van mreže Van mreže

Poruke: 6361



« Odgovor #1 poslato: Decembar 14, 2010, 04:25:23 am »

*

DŽIVO IVAN GUNDULIĆ


ENCIKLOPEDIJA BRITANIKA iz 1911. GODINE

IVAN GUNDULICH (1588—1638), known also as Giovanni Gondola, Servian poet, was born at Ragusa on the 8th of January 1588. His father, Franco Gundulich, once the Ragusan envoy to Constantinople and councillor of the republic, gave him an excellent education. He studied the "humanities" with the Jesuit, Father Muzzi, and philosophy with Father Ricasoli. After that he studied Roman law and jurisprudence in general. He was member of the Lower Council and once served as the chief magistrate of the republic. He died on the 8th of December 1638.

A born poet, he admired much the Italian poets of his time, from whom he made many translations into Servian. It is believed that he so translated Tasso's Gerusalemme liberata. He is known to have written eighteen works, of which eleven were dramas, but of these only three have been fully preserved, others having perished during the great earthquake and fire in 1667. Most of those dramas were translations from the Italian, and were played, seemingly with great success, by the amateurs furnished by the noble families of Ragusa.

But his greatest and justly celebrated work is an epic, entitled Osman, in twenty cantos. It is the first political epic on the Eastern Question, glorifying the victory of the Poles over Turks and Tatars in the campaign of 1621, and encouraging a league of the Christian nations, under the guidance of Vladislaus, the king of Poland, for the purpose of driving away the Turks from Europe. The fourteenth and fifteenth cantos are lost. It is generally believed that the Ragusan government suppressed them from consideration for the Sultan, the protector of the republic, those two cantos having been violently anti-Turkish.

Osman was printed for the first time in Ragusa in 1826, the two missing cantos being replaced by songs written by Pietro Sorgo (or Sorkochevich). From this edition the learned Italian, Francesco Appendini, made an Italian translation published in 1827. Since that time several other editions have been made. The best are considered to be the edition of the South Slavonic Academy in Agram (1877) and the edition published in Semlin (1889) by Professor Yovan Boshkovich. In the edition of 1844 (Agram) the last cantos, fourteen and fifteen, were replaced by very fine compositions of the Serbo-Croatian poet, Mazhuranich (Mazuranic). The complete works of Gundulich have been published in Agram, 1847, by V. Babukich and by the South Slavonic Academy of Agram in 1889.


(C. Mi.)

Retrieved from: Encyclopedia 1911

~

Moj skromni pokušaj prevoda ovog teksta.—

Ivan Gundulić (1588—1638), poznat i kao Đovani Gondola (Giovanni Gondola), srpski pesnik, rođen je u Dubrovniku (Ragusa), 8. januara 1588. godine. Njegov otac, Franko Gundulić (Franco Gundulich), dubrovački diplomata u Konstantinopolju i konzul Dubrovačke Republike, omogućio mu je izuzetno obrazovanje. On je studirao "humanitarne nauke" sa jezuitom Ocem Mucijem (jesuit, Father Muzzi), i filosofiju sa Ocem Rikasolijem (Father Ricasoli). Potom je studirao rimsko pravo (Roman law) i opšte pravo. Bio je član "Donjeg Doma" ili "Malog veća" (Lower Council) i šef magistrata republike. Umro je 8. decembra 1638. godine.

Rođeni poeta, oduševljavao se italijanskim pesnicima toga vremena, a neke i preveo na srpski jezik. Veruje se, takođe, da je preveo i "Gerusalemme liberata" od Tasoa (Tasso's Gerusalemme liberata). Poznat je i kao pisac osamnaest radova, od kojih su jedanaest drame, ali su samo tri potpuno sačuvane, dok su ostale nestale u vreme velikog zemljotresa i požara 1667. godine. Većina tih drama su bile prevedene sa italijanskog, a izgleda da su bile izvođene sa velikim uspehom od amatera angažovanih od strane uglednih familija Dubrovnika.

Ali njegovo najveće delo, upravo ono koje ga je proslavilo, je ep pod imenom Osman, u dvanaest pevanja. To je prvi politički ep o Istočnom pitanju, koji glorifikuje pobedu Poljaka nad Turcima i Tatarima u ratnom pohodu 1621.godine, ohrabrujući zajednicu hrišćanskih naroda pod upravom Vladislava, kralja Poljske, u nameri da protera Turke iz Evrope. Četrnaesto i petnaesto pevanje su izgubljeni. Verovatno je Dubrovačka vlast sklonila od Sultana, protektora republike, ta dva pevanja, zbog toga što su verovatno  bila antiturska.

Osman je štampan prvi put u Dubrovniku 1826, dva nedostajuća pevanja nadomeštena su pesmama Petra Sorkočevića (Pietro Sorgo (or Sorkochevich)). Od ovog izdanja učeni italijan, Frančesko Apendini (Francesco Appendini) napravio je prevod na italijanski koji je publikovan 1827. godine. Od tada je urađeno još nekoliko prevoda. Najzapaženija izdanja su izdanje Južno-slovenske Akademije u Agramu (South Slavonic Academy in Agram), 1877. i izdanje profesora Jovana Boškovića (Professor Yovan Boshkovich) objavljeno u Semlinu 1889. U izdanju iz 1844. (Agram), poslednja pevanja, četrnaesto i petnaesto, nadomeštena su vrlo dobrim kompozicijama srpsko-hrvatskog poete, Mažuranića. Kompletno Gundulićevo delo objavljeno je u Agramu, 1847. od strane V. Babukića i Južno-slovenske Akademije u Agramu 1889. godine.


Vuk, 16.02.2009. | Srpski jezik — Vokabular forum
Sačuvana
Angelina
Administrator
*****
Van mreže Van mreže

Poruke: 6361



« Odgovor #2 poslato: Decembar 14, 2010, 04:26:59 am »

**

DŽIVO IVAN GUNDULIĆ





Doba u kome je Gundulić živeo i stvarao svoja dela razlikovalo se od doba koje je u književnosti svojim dramskim delima najbolje obeležio Marin Držić. Puni razmah renesansnog života bio je prešao svoj vrhunac. Katolička crkva počela je ponovo da osvaja pozicije u društvenom životu evropskih zemalja, prilagodavajući se novim prilikama, novim odnosima u društvu, jer nije htela da bude konačno odstranjena iz njega. Tridentski koncil (1545—1564) značio je u tom pogledu traženje novih puteva za održavanje i obnovu (restauraciju) ugleda, moći i uticaja njenog u novom poretku koji se rađao i snažio u eri kapitalizma.

U toj borbi i najstojanju katoličke crkve da se održi u novim prilikama i da im se na svoj naćin prilagodi značajno je bilo mesto jezuitskog (isusovačkog) kaluđerskog reda, koji je u XVI veku i osnovan radi njene odbrane.

Talas širenja jezuitskog uticaja zapljuskivao je obale malene Dubrovačke Republike. Iako se vešto branila od sve jačeg nadiranja jezuita, koji su nastojali da nametnu društvenom i kulturnom životu u Dubrovniku svoja shvatanja, Dubrovačka Republika nije mogla odolevati uticaju njihovom, i oni su sa svojim shvatanjima postepeno prodirali u njen kulturni život. Stoga je i mogućno shvatiti zbog čega je i poznati dubrovački pesnik Dživo Gundulić u svojim idejnim shvatanjima bio toliko prožet ideologijom restaurirane katoličke crkve.

Potomak poznate dubrovačke vlasteoske porodice, Dživo Gundulić rodio se u Dubrovniku verovatno 1589. godine. Prema svemu izgleda da se školovao samo u Dubrovniku, čije su škole u to vreme davale solidno znanje budućim dubrovačkim upravljačima, a i priličnu književnu kulturu, u koju je ulazilo i poznavanje novije i savremenije italijanske književnosti.

U vreme kada je živeo Gundulić ispoljavali su se sve jasnije znaci opadanja dubrovačke vlastele. Bilo je to doba kada Dubrovčani više nisu mogli da idu uporedo sa velikim državama koje su gomilale velika bogatstva iz porobljenih kolonija. Udeo vlastele u trgovačkim poslovima i privredi uopšte smanjuje se u korist pučana, kod kojih ekonomsko opadanje ne nastupa tako brzo. Iako sve malobrojnija, vlastela drži i dalje važnije položaje u republičkoj upravi i na pojedinim položajima jedan vlastelin smenjuje drugog. Tako je i Gundulić za vreme života obavljao razne državne dužnosti. Poznato je da je bio dva puta knez u Konavlima, dakle, upravnik tog dubrovačkog zaleđa, a imao je i razne druge dužnosti za koje je bilo potrebno dobro poznavanje pravnih propisa Dubrovačke Republike. Da je duže vremena poživeo, svakako bi postao i knez Republike. Umro je 1638. godine, ne napunivši pedeset godina.

Iako se, dakle, celog života morao baviti mnogim upravnim i sudskim poslovima, ipak je ljubav prema književnosti navela Gundulića da se bavi i književnim radom.

Sva njegova dela, kao što je čest slučaj i sa delima drugih dubrovačkih književnika, nisu sačuvana. U posveti svog prvog štampanog dela, Pjesni pokorne kralja Davida (izišlog u Rimu 1621. godine), pesnik pominje svoje starije književne radove: To su: Galatea, Dijana, Artnida, Posvetilište ljuveno, Prozerpina ugrabljena, Cerera, Kleopatra, Arijadna, Adon i Koraljka od Šira — dakle, deset dramskih radova, od kojih šest nije sačuvano, i još mnogo pesama, koje pesnik u vreme kada izdaje Pjesni pokorne smatra "pjesnima taštijem i ispraznijem". Te pesme spevane u njegovoj mladosti bile su, verovatno, ljubavne, jer nisu sačuvane, osim jedne neoriginalne pesme (Ljubavnik sramežljiv).

Gundulićevi dramski radovi iz mlađih dana bili su, verovatno, samo prerada dramskih radova italijanskih pisaca.

Naročito mesto u književnom radu Gundulićevom zauzima njegova pastorala Dubravka.

Pastorala se u svom ranijem obliku, kakav je stvorio italijanski pesnik Torkvato Taso reformom stare pastirske igre, nije mogla održati, nego su u nju prodirali elementi melodrame, pa je tako bilo i sa Gundulićevom Dubravkom, ali se ona razlikuje od uobičajene pastorale i po nekim drugim komponentama.

Značajan elemenat u Dubravci čine Gundulićev patriotizam i slavljenje dubrovačke slobode i građanskih vrlina, i to je u velikoj meri izmenilo idejnu osnovu ovog Gundulićevog dramskog dela, koje je zadržalo spoljni okvir pastorale. Tu radnja nije svedena isključivo na slikanje raznih stepena ljubavnog osećanja i strasti — čak ljubav Miljenka i Dubravke, glavnih ličnosti u delu, nije ni u centru radnje. "Oboje su pastiri, a što je najvažnije, ništa ne biva zbog bilo kakve njihove odluke". Pesniku kao da je bilo stalo u prvom redu do patriotske tendencije, slavljenja dubrovačke slobode, pa je tu svoju misao alegorijski predstavio i tako veličao slobodu te male slobodne oaze u pustinji porobljenih jugoslovenskih naroda; tom slobodom svoje Republike Dubrovčani su se s pravom ponosili, slavili je i veličali. Zato u delu iskreno i pesnički nadahnuto zvuči himna slobodi:

O lijepa, o draga, o slatka slobodo,
dar u kom sva blaga višnji nam bog je do
uzroče istini od naše sve slave,
uresu jedini od ove Dubrave,
sva srebra, sva zlata, svi ljudski životi,
ne mogu bit plata tvoj čistoj lipoti!


koja se često ponavlja u završnoj sceni i daje akcenat ovom Gundulićevom dramskom delu, a u isto vreme ističe i udeo hora u ovom delu, jer je peva hor pastira.

Radnja je proširena, slično kao i u Držićevim pastirskim igrama, komičnim efektima koje izazivaju satiri. Oni su predstavnici sirove ljubavne strasti, kao što su bili u nekim ranijim pastirskim igrama. I te komične epizode kao i glavnu radnju Gundulić koristi da se dotakne izvesnih pojava u životu dubrovačkog stanovništva: od onih sitnijih mana, među kojima ističe raskoš, do onih krupnijih, kao što su nerad, potkupljivost i nepravednost.

Dok su rodoljublje i težnja za žigosanjem savremenih poroka i isticanjem izvesnih dotadašnjih vrlina u dubrovačkim odnosima podigli idejnu vrednost ovog dela, druge umetničke odlike njegove su na skromnom nivou tadašnje pastorale.

Pored dobrih osobina, Dubravka ima i izvesnih umetničkih nedostataka.

Gundulić, naime, ume da nađe pesnički motiv i stvori osnovnu koncepciju dela, ali nema dovoljno umetničke stvaralačke snage da mu udahne života u onoj meri koliko je potrebno da to bude veliko umetničko delo, da izražava čovekov doživljaj koji će gledalac ili čitalac moći ponovo doživeti zajedno sa ličnostima na sceni ili u knjizi. Zato nijedno Gundulićevo delo ne dostiže umetničku vrednost komedije Marina Držića i zato ga je Držić kao umetnik nadmašio.

Ipak, i ovakva kakva je, Dubravka se ističe među pastoralama u našoj književnosti i predstavlja značajno delo u istoriji književnosti naših naroda.

Osim ovih dela, Gundulić je napisao i veliki ep, zamišljen prema tadašnjim uzorima, u dvadeset pevanja. To je Osman.

U tadašnjoj savremenoj italijanskoj književnosti bio je razvijen i ep, a naročito snažno epsko delo dao je italijanski pesnik Torkvato Taso svojim Oslobođenim Jerusalimom (Gerusalemme liberata). To delo bilo je popularno i u Dubrovniku, gde se italijanska književnost redovno pratila i delovala kao podsticaj za pesničko stvaranje domaćih pesnika, a ponekad, naročito kod slabijih pesnika, kao obavezni i nenadmašni uzor. Gundulić je nameravao da ovo Tasovo delo prevede s italijanskog i da ga posveti poljskom kralju Sigismundu III. Međutim, nije ga preveo, već se odlučio da napiše svoj originalni ep o jednom savremenom istorijskom događaju: bici između Turaka i Poljaka 1621. kod mesta Hoćina i zaveri janjičara protiv sultana Osmana i o njegovu ubistvu. Svoj ep je zamislio u dvadeset pevanja, ali dva, XIV i XV pevanje, nije napisao.

Idejnost Gundulićevih dela jasno je izražena i naglašena i u koncepciji događaja, i u onoj životnoj filozofiji i shvatanju o prolaznosti svega zemaljskog. Takvim razmišljanjima o prolaznosti svega na svetu počinje ep, i ta će životna filozofija, obilato potkrepljena istorijskim činjenicama, izbijati na mnogo mesta i posle i davati osnovni ton stavu prema životu i životnim pojavama.

Sa tim shvatanjima, koja leže u osnovnoj koncepciji pesnikovoj, prepliće se još jedan elemenat — slovensko osećanje.

Ta ideja "slovenskog" patriotizma, sa Poljskom kao najistaknutijim predstavnikom "slovenstva", preplitala se, dakle, sa ideološkim shvatanjima koja su bila u osnovi barokne književnosti, pa su se u velikoj meri ispoljila i u idejnoj osnovi ovog Gundulićevog dela.

Osman je nastao iz čitavog niza komponenata, a za umetničku vrednost dela bilo je presudno što osnovne komponente nisu bile dovoljno srasle u jedinstvenu osnovu iz koje bi delo nastalo.

Za nastanak i kasnije za ocenu književne vrednosti jednog književnog dela veoma je važna osnovna ideja koju ono nosi u sebi, ali sama pesnička koncepcija i idejni stav pesnikov nisu dovoljni da neko književno delo bude zaista i veliko umetničko delo. Potrebno je da ličnosti književnog dela zaista žive svojim životom u tom delu, da doživljavaju i proživljavaju, da im pesnik da život, životnu snagu i ubedljivost, a baš toga nema u dovoljnoj meri u Gundulićevom Osmanu. I glavne i mnoge sporedne ličnosti u ovom epu više su konstruisani likovi nego životom nadahnute umetničke kreacije talentovana umetnika. Svoju osnovnu koncepciju pesnik nije umeo da umetnički realizuje u likovima epa. Svakako mu je za to nedostajalo umetničke stvaralačke snage, ali mu je pri stvaranju epa smetalo i ono u njegovom ideološkom stavu što mu je nametalo novo vreme a što ga je gonilo da neposredno zauzima stav hrišćanskog moralizatora. Taj moralizatorski stav kočio je stvaralačku umetničku snagu i pretvarao se u retoriku.

Ipak, bi bilo pravedno prema Gunduliću ukazati i na to da je jačanje uticaja ideoloških shvatanja na književno stvaranje u XVII veku dovelo i u književnosti nekih drugih naroda, na primer Italijana, do jačanja retorike u književnom delu, do kitnjastog stila u kome je karakteristično gomilanje pesničkih ukrasa, traženih reči, antiteza i preterivanja u izrazu.


Autor teksta nepoznat
Pregled književnosti s čitankom








[postavljeno 13.11.2009]
Sačuvana
Angelina
Administrator
*****
Van mreže Van mreže

Poruke: 6361



« Odgovor #3 poslato: Januar 05, 2011, 01:50:52 am »

**

DŽIVO IVAN GUNDULIĆ


Dživo (Ivan) Gundulić (J 1638), iz ugledne patricijske porodice, stvarao je svoja dela u prvoj polovini XVII veka. U mladosti imao je za učitelja dvojicu jezuita; školovao se u Dubrovniku. Visoka upravna zvanja (knez i sl.) nije imao u svojoj karijeri. Gundulić se još u mladosti sav posvetio čistoj književnosti. Međutim, u njegovom radu, i to posle tridesete godine, osetio se jedan snažan prelom.

U prvom periodu rada stoji pod uticajem marinizma, piše drame, lake tragikomedije i sl. Međutim, na scenu stupaju jezuiti i vrše snažan uticaj i na društvo i na Gundulića posebno. Tu je kontrareformator Bartul Kašić, obrazovani jezuita, koji je, uzgred rečeno, ispitivao dijalekte u našem narodu i tražio da utvrdi kojim se dijalektom najviše govori; literatura pisaca jezuita toga vremena pisana je štokavskim dijalektom.

Kod Gundulića pod uticajem jezuita nastupa nagli preokret, od pisanja lakih tragikomedija prelazi na teren ozbiljne religiozne poezije. Tako se u stvaranju Gundulićevom mogu izdvojiti tri osnovne etape: a) pisanje dramskih spevova (dramski pisac i liričar), b) religiozni spevovi, v) stvaranje Osmana i Dubravke.

Od deset dramskih dela Gundulićevih iz prvog perioda stvaranja sačuvane su Ariadna i Prozerpina ugrabljena. Drame njegove kipte slobodom i razuzdanošću. U XVII veku negovana je drama i drugog tipa nego u prethodnom veku. Klasicisti uzimaju iz grčkih i rimskih izvora samo motive mitološkog karaktera, ali dodaju svoju obradu. Gundulićeve mitološke i romantične drame su neka vrsta ostatka klasične i renesansne drame. Međutim, u XVII veku bilo je drukčije. Glavni izvori za uzimanje građe za dramske oblike XVII veka su: klasični spevovi Enejida i Metamorfoze, ili renesansni izvori, Bijesni Rolando (od L. Ariosta) i Oslobođeni Jerusalim (od T. Tasa).

Od lirskih stvari nereligioznog karaktera Gundulić je napisao Ljubovnika sramežljiva, u stvari prerađenu pesmu Talijana Đ. Pretija.

Već istaknuti dramski pisac, Gundulić prelazi naglo na ozbiljnu religioznu poeziju. On prevede i prepeva sedam Davidovih psalama pod naslovom Pjesni pokorne. U toj fazi piše svoj poznati religiozni ep Suze sina razmetnoga. Za predmet je uzeo poznatu evangelsku priču o bludnom sinu. Ova epska pesma sastoji se iz tri "plača", tri lirska pevanja. Stvar je data kao dugi monolog (duga ispovest) "razmetnog", grešnog sina, kroz tri doživljavanja: greh, spoznaju greha i pokajanje. Iako je po obliku ep, po sadržini je čista lirika, ispovest unutrašnjeg života. Gundulić je uspeo duboko da prodre u unutrašnje doživljavanje čoveka. Značaj ovog kapitalnog epa, sa kojim se nijedan drugi religiozni spis iz Dubrovnika ne može meriti, leži u snažno kazanoj lirici. Jezik u ovoj poemi približava se današnjem južnom dijalektu. Po snazi svojoj Suze sina razmetnoga mogu se postaviti paralelno sa Njegoševom Lučom mikrokozma, samo što je u "bludnom sinu" kroz jedan greh razvijena sva veličina unutrašnjeg doživljavanja.

Drugo po značenju Gundulićevo delo je pastirska igra Dubravka. To je naša najbolja pastorala. Ovde vidimo Gundulića sa idejama Makijavelija. Dubravka je simbol, to je sama Dubrovačka Republika. Gundulić koristi pojedine epizode i ubacuje kritiku na račun upravljača Republike, govori, na primer, o korumpiranosti i slično. S druge strane, ističe slavljenje slobode rečima "O lijepa, o draga, o slatka slobodo"... Dubravka nosi u sebi misaoni, simbolični značaj i cela je data u krepkom tonu.

Treće kapitalno delo Gundulićevo je Osman. Ono spada u najmonumentalnija književna dela u Evropi XVII veka. To je ep koji peva o savremenim istorijskim događajima. Ceo spev rađen je u duhu poezije Torkvata Tasa, u duhu renesansnih epova, sa vrlo velikim brojem epizoda. Jedna od glavnih ličnosti je poljski kraljević Vladislav, koji je u očima mladog Gundulića dobio herojska obeležja. Pored Vladislava, u glavne ličnosti epa spadaju Korevski i Osman; Krunoslava je tip žene viteza, Sokolica (sa strane Turaka) takođe luta kao vitez.

Gundulić je celog veka morao raditi na ovom spevu, pa ipak 14. i 15. pevanje nije stigao da napiše, ili su se ova dva pevanja izgubila, ili ih je neko iz političkih razloga uništio. To su scene koje su trebale da se dese u Carigradu. Ivan Mažuranić je kasnije, vrlo uspešno popunio ovaj nedostatak. Delo nije štampano ni za života Gundulićeva niti do pada Republike, jer su se Dubrovčani očevidno bojali Turaka. Po svojim pesničkim i slobodarskim odlikama Osman prelazi uzane granice jednog lokaliteta i dobija evropski i svetski značaj.

U spevu nema glavnog događaja niti glavnog junaka, ali su zato pevanja harmonično složena u jednu veliku celinu. Gundulić raspolaže velikim pesničkim zalihama, ima veliku snagu za plastično prikazivanje. To je krepka poezija, ali se i u Osmanu oseća izvestan uticaj marinizma.

Osman je napisan južnim dijalektom i ima višestruki značaj. Prvo filozofski, jer govori o nestalnosti ljudske sreće. U tom pogledu se naročito ističu početni stihovi iz prvog pevanja:

Vjekovite i bez svrhe
nije pod suncem krepke stvari,
a u visocijeh gora vrhe
najprije ognjeni trijes udari...
......................................  
Sad vrh sablje kruna visi,
sad vrh krune sablja pada,
sad na carstvo rob se uzvisi,
a tko car bi, rob je sada.


Spev ima i nacionalni značaj. Pod uticajem poljskog otpora Turcima u bici kod Hoćima (1621. g) i drugih oslobodilačkih pokreta, pisac obrađuje momenat oslobođenja Slovena. Pri tome govori i o Nemanjićima. Vidi se da dobro poznaje ne samo istoriju ostalih slovenskih naroda, pre svega Poljaka, već i našu prošlost i da je u njega jugoslovenski osećaj dobro razvijen.


Autor: Momčilo Nastasijević

Zbirka knjiga i rukopisa
Momčila Nastasijevića (1894—1938)

Signatura: II-399681-04
Dečije novine; Srpska književna zadruga
Beograd, 1991

Digitalna Narodna biblioteka Srbije

[postavljeno 13.11.2009]
Sačuvana
Angelina
Administrator
*****
Van mreže Van mreže

Poruke: 6361



« Odgovor #4 poslato: Januar 05, 2011, 01:51:02 am »

**

DŽIVO IVAN GUNDULIĆ


Pevanje prvo predstavlja uvod u ovaj obimni Gundulićev ep. Ono je komponovano tako da počinje pesnikovim mislima o ljudskoj taštini i oholosti. U duhu opovrgavanja humanističkog i renesansnog shvatanja smisla života i položaja čovekovog u svetu, a to je bila suština reakcije katoličke crkve u odnosu na renesansu, protiv koje se ona borila u XVII veku u isto vreme kad i protiv reformacije, Gundulić peva o tome da je ljudska oholost i da je čovekovo samopouzdame besmisleno. A besmisleno je jer je sve na svetu prolazno ako je bez pomoći božije. Ne odlučuje, po tim shvatanjima, pa i po Gundulićevom ovde, čovek o svojoj sudbini, nego je to van njegove moći. Međutim, ako je ovaj pesnik sasvim prožet ideologijom katoličke crkvene obnove i protivreformacije, slika u kojoj svoju misao iznosi nije bez mitske antičke predstave. On ljudske živote slika kao da su vezani na točku koji se vrti tako da ono što je gore dolazi dole, a ono što je dole dolazi gore. I tako se točak sreće (Kolo od sreće) neprestano vrti i okreće. U toj slici pesnik vidi i predstavlja čovekovu ovozemaljsku sudbinu.


Iz OSMANA

PEVANJE PRVO
(o d l o m c i)


Ah, čijem si se zahvalila,
tašta ljudska oholasti?
Sve što više stereš krila,
sve ćeš paka niže pasti!
Vjekovite i bez svrhe
nije pod suncem krepke stvari,
a u visocijeh gora vrhe
najprije ognjen trijes udari.
Bez pomoći višnje s nebi
svijeta je stvarnost svijem bjeguća:
satiru se sama u sebi
silna carstva i moguća.
Kolo od sreće uokoli
vrteći se ne pristaje,
tko bi gori eto je doli,
a tko doli, gori ostaje.


Sad vrh sablje kruna visi,
sad vrh krune sablja pada,
sad na carstvo rob se uzvisi,
a tko car bi rob je sada.
Proz nesreće sreća iznosi,
iz krvi se kruna crpe,
a oni kijeh se boje mnozi
strah od mnozijeh i oni trpe.
Od izdajstva i od zasjeda
ograđena je glava u cara,
a u čas se zgoda ugleda
od ke ne bi pametara.
O djevice, čiste i blage,
ke vrh gore slavne i svete
slatkom vlasti pjesni drage
svijem pjevocim naričete,
narecite sad i meni kako
istočnom caru mladu
smrt vitezi nesmiljeni
daše u svom Carigradu.
Znam da bi se otprije htilo
da ja pjevam, vi kažete,
ko se on rodi srećno i milo
  
                                                                              .
caru Ahmetu prvo dijete,
i po smrti oca svoga
s ke pomoći, s ke zasjede
vrh pristolja otmanskoga
Mustafa mu dundo sjede;
ko li se opet carsko misto
Mustafi ote, tere u slavi
na pristolje ono isto sultan
Osman car se stavi,
i on mlađan kako paka,
željan starijeh slavu sresti,
podiže se na Poljaka
s mnogom silom, s malom česti.
Ali da tijem pjesni moje
sasma duge ne ishode,
samo objav'te smrti svoje
hude uzroke, tužne zgode!
Vladislave, poljačkoga
slavna kralja slavni sinu,
čim tva puni slava mnoga
svega svijeta veličinu,
na spjevanja ova obrati
veličanstvo vedra čela,
u kijeh ti ištem prikazati
nedobitna tvoja djela.
Kraljeviću plemeniti,
jur u snlrti cara Osmana
svemogućom tvom dobiti
zamnjela je svaka strana.
Tim s ke trublje da svit sliša
slavu tvoju svakčas veću,
ti sveđ djeluj djela viša,
a ja pjet ih pristat neću.
Ijedna u srcu uspomena
caru Osmanu biješe ostala
da mu je vojska nebrojena
od poljačke ruke pala,
i da zemljom svom velikom
od tega se digla slava,
glaseć carskijem dobitnikom
kraljevića Vladislava.

OBJAŠNJENJE:
Osman — istorijsko-romantični ep koji je Gundulić napisao pod uticajem ideja katoličke reakcije (XVII vek) o prolaznosti i ništavilu ljudskoga života u odnosu na večni, zagrobni (početak I pevanja). Istorijsko-rodoljubivu osnovicu čini dogadaj iz savremene istorije (slovenskih naroda), bitka kod Hoćima (1621), u kojoj je poljski kraljević Vladislav pobedio mladog, slavoljubivog turskog sultana Osmana, koji ubrzo posle poraza biva ubijen u Carigradu.— Delo se sastoji od dvadeset pevanja, ali XIV i XV pevanje nisu sačuvani (kasnije, u XIX veku ispevao ih je Ivan Mažuranić); zahvaliti se (čim) — podičiti se čim; paka — pak, docnije; svrha — kraj, svršetak; krepke — čvrste, stalne; trijes — grom; Osman — Osman II, prvi sin cara Ahmeta I, dolazi mlad na presto (kao 16. turski car); stavnost — stalnost; svijem bjeguća — sasvim nestalna; ne pristaje — ne prestaje; djevice — muze; pjevocim — pesnicima; maričete — kazujete; istočni car — Osman; ko — kako; Mustafa — pošto je Ahmet mlad umro, nije ga odmah nasledio sin Osman, nego je carem postao brat Ahmetov Mustafa, Osmanov stric. Mustafa je ubrzo zbačen sa prestola zbog slaboumnosti, a na presto dolazi mladi sultan Osman (1618); car se stavi — bi podignut na presto; sresti — postići; s malom česti — s malo sreće; tijem — zbog toga; svoje — njihove (tj. Osmanove); Vladislav — sin Sigismunda, poljskog kralja. U vreme Osmanovog rata sa Poljskom (1621), Vladislav je još bio kraljević. Na presto je stupio tek 1633.


Autor nepoznat
Pregled književnosti s čitankom

[postavljeno 13.11.2009]
Sačuvana
Angelina
Administrator
*****
Van mreže Van mreže

Poruke: 6361



« Odgovor #5 poslato: Januar 05, 2011, 01:52:55 am »

**

DŽIVO IVAN GUNDULIĆ


Gundulićev Osman je istorijsko-rodoljubivi, romantično-pastoralni ep. Građu za ovaj ep Gundulić uzima iz suvremene istorije i narodne tradicije, oslanjajući se ponajviše na srpsku narodnu epiku.

Kao pravi pesnik svoje epohe, Gundulić se služi baroknim stilom, čije su karakteristike: nagomilavanje reči istog značenja, hiperbolisani epiteti i poredenja i rastuća gradacija.

Uz glavni tok epa vezane su mnoge romantično-viteške epizode, od kojih je jedna od najlepših (otmica Sunčanice u VIII pevanju) uzeta iz srpske nacionalne prošlosti, koja je u spevu idealizovana i poetizovana.


Iz OSMANA

PEVANJE OSMO
(o d l o m c i)


Jur je došo Kazlar-aga
k Smederevu bijelu gradu
za iznaći kćer Ljubdraga,
Sunčanicu lijepu i mladu.
Svijetla je ova djevojčica
od koljena despotskoga:
vid žudeni i zenica
slijepa starca, ćaćka svoga;
ki se unuka unuk zove
Đurđa despota i Jerine,
od kih ime i sad slove
niz slovinske pokrajine.
Zasve da su Turci hudi
gospodstvo mu staro oteli,
gosposke se kaže ćudi,
plemenit se djelim veli.
Prut kraljevski, njekad ki je
u rukah mu djedim bio,
njemu je sada štap na ki je
tešku staros naslonio.
Države one gdje njekada
vlas despotska sterala se,
kratka mu je sad livada
vrhu koje slado pase.
Straža mu su psi uzdani,
krotke ovce puk podložni
a pastiri i gorani,
prijatelji najuzmnožni.
Priprosta mu je kućarica
mramornoga mješte krama,
a raskošna svim ložnica
trava uvehla, suha slama.
Šatori su izvezeni
zelenoga dublja kitje;
jestojska mu je sat medeni,
voda i mlijeko slatko pitje;
a od zlata čaše izbrane,
slatke piće u kih stoje,
ruke bijele i snježane
milostive kćerce svoje.
Dobri ovako starac traje
najpokonjih dana dio,
ki od dvanaest sinova je
čestit otac njekad bio.
Ali njemu smrt nemila
kroz namjeru hudu i priku
svih je ubrzo polomila,
da ne osuši lica viku.
Tim je on sada ostao veće
jak obsječen dub u gori,
komu vihor s plahe smeće
grane skrži i obori.
Od bugarskih mlados sela
na igre se kupi ove,
i ljuvena i vesela
sjediljkam ih milim zove.
Lijepe djevojke i gizdave,
i seljani mladi š njima
na nje idu, i vrh glave
svak od cvijetja vijenac ima.
U lanac se svi hitaju,
svi začinju slatke pjesni
i različne igre igraju
u pokoju i u ljuvezni.
Vrh livade mlad uz mlada
sjedi u cvijetju razlikomu
i riječ s riječim hitro sklada
na uho šaptom ovi onomu.
Natjcču se svi pastiri,
i ukazat svaki uživa
da skladnije dipli sviri
i da u sladi glas popiva.
Zatjecat se još ne taže
pastirice najmilije
ka začinja pjesni draže,
ka li vjenčac ljepše vije.
Sjediljke ove skupio biše
starac Ljubdrag na svom stanu
jeda srce tvrdo odviše
od sve kćerce one ganu:
ter od mladih, kih ustrili
slavna lipos nje velika,
kigodi joj tu omili
i obere ga vjerenika.
Sve najlipše gube ime
prid uresom nje uresa
jak prid suncem istočnime
jasne zvijezde od nebesa.
Čisti zlatni pram od kosi
na vjetric je tih rasplela,
a od razlika cvijetja nosi
vjenčac vrhu vedra čela.
U pogledu ljuvenomu
razbludna joj sja danica,
a u rajskom licu svomu
capti trator i ružica.
Na ustijeh joj od veselja
                                                                            .
rumena se rusa smije;
koprenica snijega bjelja bjelje
od snijega prsi krije.
Tako ona milo hodi
i toliku svjetlos ima
da u jedno vrime izvodi
tančac stupom, dan očima.
Pače, cijenić da je zora
što su oči nje ljuvene,
rumena se rusa otvora
i razliko cvijetje zene.
Bijelim rukam po livadi
s drugam ga ona brat počinje;
seljani se dižu mladi:
kolo okolo njih začinje.
---------------------
Bugarkinje jur pristale
i pjevanja bijehu draga,
kad smete igre sve ostale
svojim došastjem Kazlar-aga.
Pokli iska svud po gradu
Smederevu on zaludu
Sunčanicu lijepu i mladu
ukazati da mu budu,
brži nego brza strijela
odatle se družbom dijeli
bivši čuo da se u sela
Ljubdrag otac š njom priseli.
Tu je nade u zabavi
od veselih sjediljaka,
i u pogledu nje objavi
taj čas mu se sunčja zraka.
Pače bijelijem danom svanu
crnom agi noćno lice
na ljepotu rajsku izbranu
od sunčane Sunčanice.
Ko ču ovo crnac, skide
zlatnu mahramu iza pasa,
Sunčanici ter otide
i u način ju blag prikaza,
veleć: "Tva je sreća sada
i velika i čestita:
istočnom si caru lada,
o djevojko plemenita!"
Sunčanica tada svrnu
oči od srama i poniknu,
i svu oslalu družhu crnu
crni hadum k sebi viknu.
Nu š njim ne hteć da se dili
djevojčica časna i lijepa,
ugrabi ju on po sili
isprid skuta ćaćka slijepa.
Otet bi se mlada uzela
strašnom crncu ki je hvata,
golubica jakno bijela
crnom orlu iz nokata.
Ali Ljubdrag, u sljepilu
tužni starac nad sve ine,
čuvši grabit kćercu milu,
uhiti se za sjedine,
i ne ufajuć da ju obrani,
zaupi u glas put žalosli:
"Na ovo li me, jaoh, dohrani,
teška i trudna ma starosti?
Da li dosta, srećo huda,
djetinjstvo otet me ne bi ti,
i od despota slavnih svuda
pastirim nas učinili,
i ljubljenim sinovima,
ki biše oči mojih zenice,
da moj život spravljat ima
i kolijepke i grobnice?
Ti me sada sasma ovako
slijepa starca još pokosi,
čim se moje dobro svako,
ma jedihna kčerca odnosi.
O ma kćerce! - Nije je, nije! -
Sunčanico, kćerce mlada,
tvoj sunčani ures gdi je?
Jaoh, tko mi te grabi sada?
Ozovi se, kćerce mila!
Viđ koja me boles cijepa!
Ah, komu si ostavila
ćaćka tvoga, stara i slijepa?
Za ovo li, smrti prijeka,
gluha mi se vazda kaza,
ma nesrećna staros neka
mre s hudega sved poraza?
Moja slijepa staros ova
ka mi u licu smrt svjedoči,
bez gospostva, bez sinova
i bez drazijeh, vajmeh, oči,
i bez tebe, slatko ufanje,
kćerce mila, u koj meni
i sinovi su, i vladanje,
i od oči vid žudeni!"

OBJAŠNJENJE:
Ljubdrag — nije istorijski lik, stvoren je piščevom maštom kao unuk despota Đurđa Brankovića; Sunčanica — takođe piščev stvaralački lik kao kćerka starog i slepog Ljubdraga; despot Đurađ — despot Durađ Branković, poslednji srpski srednjovekovni vladar (vladao od 1427. do 1458), posle njega su Turci potpuno zavladali Srbijom; Jerina — žena despota Brankovića, Grkinja (Kantakuzen), sestra poslednjeg vizantijskog cara Konstantina, u narodnoj tradiciji poznata kao "prokleta Jerina"; od kim ime i sad slove — čije je ime i sada slavno; zasve — i pored svega toga što; prut kraljevski — misli se na kraljevsko žezlo; mramorni kram — mramorni dvorac; ložnica — spavaća soba; duhlja — hrastova; jestojska — hrana, jelo; sat medeni — saće meda; od bugarskih mlados sela — omladina iz pastirskih sela oko Smedereva; traže se — smiruju se; sve — njegove; mladih — mladića; obere ga — izbere ga; nje — njezina; razbludna — raskošna; svomu — njenu; capti — cveta; trator — vrsta crvenog cveća; rusa — ruža; koprenica — malen veo; stupom — korakom; bugarkinje — bugarštice, starije narodne epske pesme; pristale — prestale; pokli — pošto; priseli — preseli; ko — kad; lada — žena, draga ljuba; odili — odeli; po sili — silom; uzela — htela; ne ufajuć — bez nade.


Ljiljana Ninković • Bosiljka Milić

[postavljeno 14.11.2009]
Sačuvana
Angelina
Administrator
*****
Van mreže Van mreže

Poruke: 6361



« Odgovor #6 poslato: Januar 05, 2011, 01:53:03 am »

**

DŽIVO IVAN GUNDULIĆ — "OSMAN"


Zanesen slavom Aleksandra Velikog i Sulejmana I, Osman stvara velike planove o osvajanju novih zemalja; donosi odluku da ide na istok, pod izgovorom da ide da poseti Muhamedov grob i da zavojšti na sidonskoga emira Fahrudina, a, u stvari, on želi da skupi i organizuje novu vojsku u koju će se moći pouzdati, koja će čeznuti za junaštvom i borbama slave radi a ne bogatstva radi. Tu odluku saopštava svojim doglavnicima: velikom veziru Dilaveru, hodži i Kazlar-agi, čuvaru carskog harema.

II pevanje: Savetovanje kod sultana. Veliki vezir Dilaver poziva na savetovanje doglavnike Osmanove i oni savetuju Osmanu sledeće: 1) da ubije svrgnutog sultana, svoga strica Mustafu, koji mu je opasan protivnik na prestolu; 2) da sklopi mir sa Poljacima i 3) da obrati veću pažnju na zatvorenog poljskog junaka Samuila Korevskog. Osman prihvata savete i šalje Ali-pašu u Poljsku da uglavi mir s Poljacima; naređuje Rižvan-paši, tamničaru, da pojača nadzor nad Korevskim, ali ne pristaje na ubistvo svoga strica.

III pevanje: Opis Ali-pašinog puta u Poljsku. Put u Poljsku vodi Ali-pašu kroz srpske zemlje, i to je zgodna prilika pesniku da se seti srpske prošlosti: pominje Nemanjiće, Obilića i Marka Kraljevića. Putujući, Ali-paša sa svojom pratnjom dođe do Bogdanskih polja, do mesta Hoćina, gde se 1621. odigrala hoćinska bitka.

IV pevanje: Ali-paša priča o hoćinskom boju. Ovde se opširno pričaju turska junaštva, a naročito se hvali verenica Osmanova, Sokolica, kći velikog Mogora, koja vodi sobom grupu amazonki, "dvanaest bojnijeh djevojčica".

V pevanje: Dalji opisi Ali-pašinog puta. Ali-paša preko Dnjestra stiže u Podoliju i tu susretne Krunoslavu, verenicu Samuila Korevskog, koji čami u turskoj tamnici. Ovde je lepa epizoda u kojoj se opisuje megdan dveju amazonki — Krunoslave i Sokolice. — Nesrećna što joj je verenik zarobljen, Krunoslava luta po Podoliji i traži Sokolicu da se na njoj osveti Osmanu zbog sužanjstva svoga verenika.

VI pevanje: Put Krunoslavin u Carigrad. Krunoslava tuguje za svojim verenikom i odluči da ode u Carigrad da ga spase tamnice. Obuće se kao "Ugričić mlad" i odlazi u Carigrad nadajući se da će novcem i darovima izbaviti Korevskog.— Osman nestrpljivo čeka povratak Ali-pašin kako bi mogao što pre da sakupi vojsku koja će mu osvojiti ceo svet.

VII pevanje: Putovanje Kazlar-age da nađe sultaniju za Osmana. Kazlar-aga, čuvar harema, putuje po Maloj Aziji i grčkim ostrvima i dolazi do Troje. Pesnik tu opisuje propast grčke kulture. Čuje da u Smederevu živi Sunčanica, kći starca Ljubdraga, koji je potomak despota Đurđa Brankovića. Upućuje se tamo, a mnoge crnce šalje u Bosnu, Albaniju i Hercegovinu da traže lepe devojke za Osmana.

VIII pevanje: Otmica Sunčanice. Na svom putovanju stiže Kazlar-aga u srpske zemlje. Stiže mu ulak od sultana i donosi nalog da se ovaj što pre vrati u Carigrad. Neka mu nađe i dovede Sokolicu, koje se zaželeo i koju hoće da povede sa sobom na istok.

IX pevanje: Lutanje Sokolice po poljskim zemljama. Sokolica je posle pogibije kod Hoćina ostala u Poljskoj i pustoši poljske zemlje. Dolazi blizu Varšave i baš na sam dan slavljenja poljske pobede nad Turcima nailazi na poljske gospođe pokraj reke Visle. Zarobi ih sa svojim amazonkama i povede u šumu, gde ih kod nekog jezera veže za drveće, a sama se svuće sa svojim drugaricama da se kupa u jezeru. Utom nailazi Vladislav, koji pohvata sve amazonke osim Sokolice. Tu se posle izmenja roblje i Sokolica daje reč da neće više pustošiti po Poljskoj. Nalazi je sultanov glasnik i ona odlazi u Carigrad.

X pevanje: Dolazak Ali-paše u Varšavu. Na zgodan način, putem opisa niza statua koje se nalaze pri ulasku u kraljev dvor, pesnik izlaže slavnu istoriju Poljske.

XI pevanje: Opis hoćinske bitke. Poljski vitez Zborovski, koji je Ali-paši dodeljen kao pratilac i tumač, vodi Ali-pašu u kraljevsku galeriju slika, u kojoj se nalazi slika koja pokazuje i hoćinsku bitku. Zborovski mu objašnjava sliku i pokazuje poljske junake na njoj i tok samog boja. Na slici ugleda Ali-paša i sebe kako beži iz boja. — Vode se pregovori za mir i sporazum o miru se zaključi.

XII pevanje: Krunoslava u Carigradu. Preobučena kao vitez, Krunoslava uspeva da dođe do svog verenika. Misleći da je muškarac, u nju se zaljubi sinovica Rizvan-paše tamničara. Potkupljen darovima, Rizvan-paša pušta Krunoslavu u tamnicu na na stanak sa Korevskim, ali je više ne pusti napolje.

XIII pevanje: Savetovanje paklenih duhova. Vladalac pakla, besan zbog pobede Poljaka nad Turcima, saziva veće svojih podanika i poziva paklenu vojsku da pomognu Turcima u borbi protiv hrišćana.

XVI pevanje: Buna protiv Osmana u Carigradu. U Carigradu se pobunila vojska, naročito janjičari, protiv sultana i pobunjenici postavljaju zahteve da im se predaju u veliki vezir Dilaver, hodža i Kazlar-aga. Pobunjenici vele da oni nisu protiv cara no samo protiv nevaljalih njegovih doglavnika. Osman odbija zahtev pobunjenika.

XVII pevanje: Savetovanja. Drže se dva savetovanja: jedno drži Osman sa svojim doglavnicima. On donosi odluku da ne popušta, već da prema pobunjenicima preduzme stroge mere. Da bi ublažio gnev pobunjenika, smeni sa vezirstva Dilavera. Drugo savetovanje drži pobunjeničko veće, sa majkom svrgnutog sultana Mustafe i njenim zetom Dautom na čelu; ono donosi odluku o ubistvu Osmanovu i njegovih savetnika.


Autor teksta nepoznat
Pregled književnosti s čitankom

[postavljeno 14.11.2009]
Sačuvana
Angelina
Administrator
*****
Van mreže Van mreže

Poruke: 6361



« Odgovor #7 poslato: Januar 05, 2011, 01:53:12 am »

.
Sačuvana
Angelina
Administrator
*****
Van mreže Van mreže

Poruke: 6361



« Odgovor #8 poslato: Januar 05, 2011, 01:53:30 am »

.
Sačuvana
Angelina
Administrator
*****
Van mreže Van mreže

Poruke: 6361



« Odgovor #9 poslato: Januar 05, 2011, 01:54:44 am »

*

DŽIVO IVAN GUNDULIĆ


JEZIK — KNJIŽEVNOST

... Kada se pojavilo izdanje Gundulićevog Osmana 1844. u Zagrebu, nije mu ukazana posebna pažnja, jer jezik u njemu nije bio poznat u tadašnjoj kajkavskoj Hrvatskoj. Rešetar naglašava da će se tek sa pobedom Vukove i Gajeve reforme jezika uvideti da je ovaj njihov jezik (Gajev "serbizam") isti kao i jezik Osmana. [169] No, sve ovo nije smetalo Franji Fancevu, uglednom ustaši, da ovako sudi o dubrovačkoj književnosti: "Književnost Dubrovnika rođena je iz stare hrvatske sredovječne književnosti, s njom ona je rasla i cvala" (podvukao J. D. M.). [193, 139]

Obratićemo se najzad delima dubrovačkih pisaca, da vidimo šta ta dela otkrivaju o narodnosnom osećanju svojih sazdatelja.—

Dva dubrovačka pesnika napisala su istorijske epove o savremenim događajima: Antun Sasin Razboje od Turaka i Dživo Gundulić Osmana, vezujući se i predmetom, i jezikom i svom misaonošću za svoje srpsko zaleđe. Sasin je svoj ep razdelio u devet pevanja, "razboja". On peva o stradanju Turaka u sukobu sa austrijskom vojskom kod Siska 1593 i posle, pri čemu im nesreću nanose i više sile šaljući im strašni grom, a to sve Turke snalazi "Er ždegoše slavna Savu" (sedmi razboj). Ovo shvatanje veličine svetoga Save kod svih Srba — da i Bog ruši silnu tursku carevinu zbog spaljivanja ovog sveca — najbolji je dokaz koliko su kod svih Srba, bez obzira na njihovu veru, dela i značaj svetog Save bili poznati. Sasin je upotrebio stih trinaesterac, koji nalazimo i kod Vuka ("Izrasla je vita jela na br'jeg Dunaja"). Pored tradicije i narodnih izreka, i duh srpske narodne pesme kao i njeni pesnički ukrasi preneti su u Sasinove stihove. Kao i kod narodnog pevača tu su vile, reči i izrazi "višnji", "gizdav", "mrkli", "žarki", "grozne suze", "utva zlatokrila", pa onda i ono "svi junaci kao lavi" itd. [125]

Bez svake sumnje, najdublji tragovi Srpstva u dubrovačkoj književnosti nalaze se u Osmanu Dživa Gundulića. Upravo, kako su Džore Držić i Šiško Menčetić jezičke lepote i motive pretakali iz srpske narodne lirike u svoje lirske izlive, tako je i Gundulić, kao i Sasin, iz narodne lirike i epike pretakao u svoje stihove. Samo je Gundulić otišao mnogo dalje obimnim zahvatanjem iz srpske prošlosti, praćenim snažnim saosećanjem za izgubljenim, željom da se povrati to izgubljeno i Srbima ponovo dođe sloboda. Pored ovoga, epika Sasina i Gundulića, oslonjena na narodnu epiku i drugo narodno književno blago i ukrašena svežim jezičkim i ostalim "uresima", najsigurniji nam je dokaz da je srpska narodna poezija i sve narodno kazivanje, kako ga je i Vuk zabeležio, u stvari postojalo u punom rascvatu i u vreme ova dva dubrovačka pesnika. Ovom potvrdom i onaj nagoveštaj o "srpskom načinu" pevanja, sa one dve zapisane pesme kod Hektorovića, opravdano dobija svoj puni obim i širinu srpskog narodnog umnog stvaranja, koje se prelilo po celom jadranskom pojasu baš onako kako su to shvatili, pored ostalih, Jagić i Kraus.

Gundulićev Osman ima preko 11.000 stihova, od kojih su skoro 1.100 posvećeni Srbima, Srbiji, Bosni i Hercegovini. Celo VIII pevanje ispunjeno je Gundulićevim Srpstvom. U stihovima Osmana zaustavili su se mnogi Nemanjići, "Nemanjić kuća cara", sv. Sava, Miloš, Marko itd. I za Gundulića Aleksandar Makedonski je kralj Srba. Tu je kosovski heroj Lazar, pa despot Đurađ i ostali Brankovići i njihove velmože, od kojih je i Ljubdrag, otac krasne Sunčanice, slepi otac izginulih dvanaest sinova, kroz čija tugovanja za propalom slavom tuguje i sam Gundulić. Pevanje VIII je bolna epopeja, ali i apoteoza Srpstva. Šteta je što naši filmski stvaraoci u ovim Gundulićevim rimama još nisu našli siže za jedan potresan film o srpskoj tragediji koja se protezala vekovima. Pesnik ne tuguje samo za iščezlom veličinom, već je u nju upleo i sav onaj idiličan život Srba kroz vesela prela i sela i kroz njihova kola i pesme, kroz priče o vilama i drugim maštarijama, o čemu pričaju i pevaju "raške kćeri rajske lepote". Gundulić je preuzimao "ne samo iz [narodne] poezije [...], nego i iz narodne proze". ("Ko visoko prem se penje do nizoko sasma pada".) Gundulić posebno uzdiže svoje najbliže susede Bosance i Hercegovce. On zna za Varnu, Samokov, Vitošu, Staru planinu, Nikopolje, Moravu, dok mu je Smederevo poseban izvor osećanja i misli. Sav slovenski prostor na Balkanu, koji je onako široko obuhvatio Orbin, obuhvatio je i Gundulić. Ali, Hrvatskoj i Hrvatima posvetiše Orbin koju desetinu redaka a Gundulić jedva nekoliko stihova. Zašto se na ovome nisu zadržali Kerbler, Barac, Franjo Marković, Marin Franičević, koji su podvlačili da se, od Gundulića "jačala hrvatska misao", da je u Dubrovniku u vreme Gundulića "ženski sviet govorio samo hrvatski", i kako je izvršen Gundulićev "sveukupni ulazak u hrvatsku kulturu i književnost" — a da ni rečju, ni rečju, ne pomenu Srpstvo u tolikim Gundulićevim stihovima sa tolikim ushićenjem posvećenim Srbima! Zar ništa vrednog ne nađoše u ovim stihovima, pozivu poljskom kraljeviću Vladislavu:

Skokni konja po Kosovu
Gdi ubi Miloš cara opaka,
A k bijelomu Smederevu
Pošlji kitu tvih junaka;
Duh da odahne i počine
Ukopanijeh pepeo kosti
Đurđa despota i Jerine
Kijeh zet Murat ožalosti.


(X, 193—200)?

Zar ne nađoše u Gundulićevim stihovima i onaj tako poznati zavet kosovskih junaka:

Bolje vam je smrt stignuti
I u boju s kopljem pasti
Negli tako poginuti
Bez zamjene i bez časti.


(I, 245-248)?

Kad je sve pokrila tama, Gundulić će baciti pogled na svoju Bosnu i Hercegovinu pod turskim jarmom i uputiti reči ohrabrenja svome gradu, za koji vladika Sava reče da je još on ostao slobodan od sveg Srpstva:

Još sred usta ljuta zmaja,
I nakota bisna lava
Oko tebe s oba kraja
Slovinska je sva država [porobljena].


I u svemu tom jadu i stradanju pesniku ostaje nada da će slobodu doneti poljski kraljević Vladislav i poziva ga da dođe na Kosovo, da osveti Smederevo da bi se smirile duše mrtvih Đurđa i Jerine, kako nam odjekuje iz napred navedenih stihova. Ovo Gundulićevo nadanje i ova njegova želja da Kosovo dočeka svog oslobodioca i preda mu Dušanovu krunu otkriva nam ne samo koliko je Kosovo i u vreme Gundulića bilo urezano u dušu porobljenog naroda, već i to koliko je sve to osvajalo i dušu Dubrovčana, čiji je najveći pesnik Kosovu i Smederevu dao jedno od stožernih mesta u svom najboljem delu. [7; 19; 47; 102; 158]

I ovde se moramo vratiti tom stravičnom zlu pohrvaćivanja svega što je srpsko, pohrvaćivanja prvo od strane katoličke crkve a posle Iliraca i od strana zabludele inteligencije. Ovde ćemo navesti kako je Luko Zore, jedan od retkih poznavalaca Gundulića, kao profesor zadarske gimnazije još 1869. skretao pažnju javnosti na taj pohod neobuzdanog pohrvaćivanja svega što je srpsko: "Stara bolest kod jednog dijela naše braće da krste isključivo svojim imenom i naš grad [Dubrovnik] i naše sve od reda velike književnike, učenjake", i na sve što je dubrovačko "udaraju svoj pečat [...]. Tako su tu skoro pohrvatili slavnog Ruđu [Ruđera] Boškovića i Valtazara Bogišića, a danas našega velikog pjesnika Dživa Gundulića [...]. Obzor o njemu kaže da je pisao hrvatskim jezikom i da je sam pjesnik nazivao svoj jezik hrvatskim; a na našu molbu da nam ljubezno naznači mjesto gdje bi se pjesnik bio tako izrazio, Obzor ćuti kao s[z]aliven". [118]

Taj bezobzirni pohod pohrvaćivanja, dakle, zahvatio je i daleko poznatog Rudža-Ruđa-Ruđera Boškovića, kome je životna misao bila da utvrdi kako je izgledao grb Boškovićevih predaka kao časnika bosanskog kralja, "kralja Srbljem Bosne".—



Izvori i literatura

007. Isti — Hrvatska književnost od preporoda do stvaranja Jugoslavije, I, II, Zagreb 1954, 1960.
019. Bogišić, Rafo — "Gundulićev san", Danas, Zagreb 1988, br. 354, str. 42—44.
047. Isti — "Slovenska služba na teritoriji Dubrovačke Republike", Prilozi za književnost, jezik, istoriju i folklor, 1934, sv. 14, str. 50—65.



Jeremija D. Mitrović | Srpstvo Dubrovnika | Beograd, 1992.

Srpska književna zadruga, Beograd,
Srpskih vladara 19 • Zavod za udžbenike i nastavna sredstva,
Beograd, Obilićev venac 5
Glavni urednik: Milorad Đurić

Rastko
Sačuvana
Angelina
Administrator
*****
Van mreže Van mreže

Poruke: 6361



« Odgovor #10 poslato: Januar 05, 2011, 01:54:51 am »

*

DŽIVO IVAN GUNDULIĆ




Spomenik Dživu Gunduliću podignut je 1892. godine u Dubrovniku, u spomen na tristogodišnjicu njegovog rođenja.


PESNIK SLOBODE I LEPOTE

Velikom pesniku Dubrovnika Dživu Gunduliću, spomenik je podignut 1892, na predlog Srpske dubrovačke omladine od 1880. Općinsko vijeće grada je predlog usvojilo i odlučilo da organizuje odbor za proslavu 300. godišnjice pesnikovog rođenja. U Odbor su ušli Srbi katolici i izrazite pristalice Jugoslavije: Medo Pucić, Pero Budmani, Ivo Kazančić, Mato Vodopić i Luko Zore. Odbor je, 15. avgusta 1892, uputio pismo sledeće sadržine Jovanu Ristiću, namesniku kralja Aleksandra Obrenovića:

"Nama Srbima ponos ispunjava grudi, kad god pomenemo naš stari i tolikom slavom ovenčani Dubrovnik. Nekada beše ovaj naš grad prvi među našim gradovima: i prosvetom i trgovinom i politikom i bogatstvom, ali najviše svojim pesništvom. I mnogo veći narodi nisu, u ono vreme, imali grada koji bi se merio s Dubrovnikom. On ne samo sebi, svom narodu, nego svetu — dade nekoliko veličina naučničkih. Ali sve to nije pronelo toliko slavu njegovu, kao što ga uzdignuše sinovi njegovi, poznati u našoj književnosti po imenu: dubrovački pesnici.

Čitavo kolo pesnika dade nam taj naš proslavljeni grad; njihova imena svetle svetlošću jarkom, koja se ne tuli i koja se neće ugasiti, dok je u životu i jednoga Srbina. Prva zvezda na ovom svetlom nebu jeste Gundulić, koji ugleda sveta pre trista godina, i čiju tristogodišnjicu svečano proslavismo i mi u Beogradu, pri kraju 1887.

Rođen od Srbina vlastelina, odnegovan u slobodi i bogatstvu, Gundulić se posveti nauci. Iz mladačke duše njegove počeše se odlegati pesma u stihovima, najsavršenijim onog vremena. Njegov pesnički rad beše obilat, ali se izdvajahu najznatnija i najslavnija dva dela: "Dubravka" i "Osman". U prvom slavi slobodu svog milog Dubrovnika; u "Osmanu" peva pobednu pesmu krsta nad polumesecom i proriče bolju budućnost svom srpskom narodu."

Kako je to uvek bivalo, na ovu srpsku proslavu stigao je austrijski cenzor, koji je, iz svečanih govora, izbacivao sve ono što je govorilo o srpstvu Dubrovčana i srpskim dinastijama. Austrijskom cenzoru pomagali su članovi hrvatske Partije prava, prethodnici ideologije ustaša iz Drugog svetskog rata. Oni su ometali proslavu.


Piše: Slobodan Jarčević

SRPSKO NASLEĐE
ISTORIJSKE SVESKE
BROJ 3 | MART 1998.


Jovan Ristić (1831—1899 ), političar, državnik i istoričar. Spada u red najvećih državnika i naučnika Srbije XIX veka.
Sačuvana
Angelina
Administrator
*****
Van mreže Van mreže

Poruke: 6361



« Odgovor #11 poslato: Januar 05, 2011, 01:54:59 am »

*

DŽIVO IVAN GUNDULIĆ




ĆIVU FRANA GUNDUIĆA
NAROD
1938


Spomenik Gunduliću, na Gundulićevoj Poljani u Dubrovniku, postavljen je 1892. godine na velikom kamenom postolju na kojem su četiri reljefa sa prikazima iz njegovog epa "Osman".

Spomenik je rad akademskog kipara Ivana Rendića.
Sačuvana
Angelina
Administrator
*****
Van mreže Van mreže

Poruke: 6361



« Odgovor #12 poslato: Januar 05, 2011, 01:55:07 am »

*
DŽIVO IVAN GUNDULIĆ





Foto by Denis Grzetić
Sačuvana
Angelina
Administrator
*****
Van mreže Van mreže

Poruke: 6361



« Odgovor #13 poslato: Januar 05, 2011, 01:55:15 am »

*
VIŠE O PESME: JEDNO GOSTOVANJE BEOGRADSKOG PEVAČKOG DRUŠTVA


SA LOVĆENA VILA KLIČE, ZDRAVO SRPSKI DUBROVNIČE

Dan uoči Vidovdana, 1893. godine, u Dubrovnik, na otkrivanje spomenika Iva (Dživa) Gundulića, noseći venac kralja Aleksandra od svežeg cveća ubranog u svim zemljama u kojima Srbi žive, obavijen srpskom trobojkom, stiže brodom iz Rijeke, hor Prvog beogradskog pevačkog društva, a sačeka ga masa sveta i srpska trobojka visoko na Gružu. Uplašeni, austrijski žbiri, zabranili su horu da nastupa u zvaničnom programu. Ali, ko pesmu može da zabrani?
 
Društvo se krene na put 10 juna u 4 i po časa posle podne preko Fijume, gde ga je očekivala najamljena lađa koja će ga odvesti u Dubrovnik. Evo šta o tome piše pisac lepe knjižice g. Cvetić o "Gundulićevoj proslavi", koja je izašla odmah posle pohoda:

"Deseti je juni, dva i po sahata po podne. Na našoj glavnoj železničkoj stanici neobično je živo, mnogo je sveta i taj se nešto uskomešao, juri tamo-amo, svako lice sija od radosti, a iz očiju im sija želja da se što pre krenu. Nisu to obični putnici — svi su radosni, neobično veseli i čisto im čitaš iz očiju kako im srca burno kucaju a duša plamti, e svi bi preleteli da što pre vide svoju Aminu, svoj Dubrovnik, svoju braću, spomenik svoga srpskoga sina, svoga genija — pesnika Iva Gundulića!...

Sutradan posle podne besmo u Fijumi. Na stanici beše i sekretar i zastupnik našeg obolelog generalnog riječkog konsula, koji predade u ime svoga starešine, našem predsedniku, divan lovorov venac, za naše pevačko društvo. Sa stanice odosmo prvo na našu lađu "Hungariju", jedan od najlepših i najbržih brodova mađarsko-hrvatskog lojda.


SRPSKA TROBOJKA NA GRUŽU

Brod te nosi živo, prvi od sviju stiže pred luku, Gruž — na najvišem visu njegovom ugledasmo srpsku zastavu! — Sva srca zaigraše od radosti, a grla zagrmeše burnim usklicima. Brod te unosi kao na krilima u tu divnu luku, pristaje obali, muzika te pozdravlja srpskom svirkom. U rukama junačkoga i gorostasnoga Bokelja vije se srpska zastava, pozdravlja tebe i drugove, kao majka milu decu svoju! Čini ti se da te njeno lepršanje zavija u nedra svoja. — Pozdravni srpski uzvici, iz srpskih grla, iz srpskih junačkih grudi, nebo prolamaju; odzivaju se tvoji drugovi i drugarice, pevači, srpskom divnom pesmom: "Bože bratimstva" i "Hej trubaču". Dubrovački odbor, u kome bije čisto srpsko srce, ulazi na brod, pozdravlja te, ljubi te; srpske mu reči iz duše potiču; a gomile sveta na obali pozdravljaju te srpskom reči, iz srpske duše! Združen i zagrljen s odbornicima, okružen narodom ulaziš sa srpskom zastavom u grad; nedelja je, sve zatičeš u svečanom ruvu. Prvo susretaš dičnu i junačku braću iz kršne Hercegovine, opet srpska reč, srpski bratski pozdrav; gosti iz okoline i građani pozdravljaju te srpski; svud se većinom viju srpske zastave. Ta sve je srpsko, srpsko!... Oči ti se šire, grudi ti se nadimaju, srce ti bije silno, duša ti plamti u neopisanoj radosti!


VENAC NJEGOVOG VELIČANSTVA

Sutradan, u ponedeljak, još rano u zoru probudiše nas topovi s tvrđavice. Posle doručka na brodu krenusmo u grad. Sve ulice behu prepune sveta, a naročito oko saborne katoličke crkve. Kako nama ne beše dopušteno svečano učestvovanje, korporativno, a ne htedosmo se pridružiti ni jednoj grupi Srba iz zemalja koje su pod Austrijom, to se postavismo pred donjim gradskim vratima i dolanom (carinarom). Ali, ipak, najveću pažnju privlačio je na se, kao neki čudotvorni magnet, jedan venac koji beše najveći i najlepši, a nošen je zbog svoje veličine i na motci, obvijenoj srpskim bojama. Pored venca išao je s jedne strane g. Đ. Stanojević, a s druge strane jedan odbornik dubrovački. To beše venac Njegovog Veličanstva Kralja Aleksandra. Pri ugledu venca jeknuše uzvici:

"Živeo srpski Kralj Aleksandar I."

Ne zna se od kuda je burnije odjekivalo, da li s naše strane ili od braće iz ophoda. Izgledalo je kao da uzvicima nikad kraja biti neće.

Posle ophoda otidosmo natrag na lađu na ručak, odakle smo imali poći korporativno, poslepodne, da položimo naše vence na spomenik Gundulića, kad nam već nije bilo dopušteno učiniti to na zajedničkom ophodu.

Skup sviju Srba beše zakazan za pet sahata u Gružu. Tačno u određeno vreme iskupismo se svi do jednoga. Divno beše pogledati iskupljenu braću i sestre, naročito one u krasnom narodnom odelu, prosto da ti oko zasuzi od velike radosti. Tu ti behu Srbi mal' ne iz svih srpskih zemalja. Zastupljeni behu: Dalmacija, Dubrovnik i Boka, Crna Gora, Hercegovina i Bosna, Vojvodina i Kraljevina Srbija. Beše i jedan Srbin iz Stare Srbije i jedan brat muhamedanac iz Hercegovine.


DUŠAN SILNI DRUGI PUT U DUBROVNIKU

Postrojismo se i kretosmo. Svi ozbiljni, mirni i dostojanstveni. Napred iđahu jedan Crnogorac i jedan Bokelj sa srpskim trobojkama u rukama. Za njima naše drugarice u narodnom odelu, a za ovima ostale gospođice i gospođe, pa muškinje sve u svečanom odelu, i s odličjima, izmešani, s vremena na vreme vičući mirno i odmereno:

"Živeo srpski Dubrovnik! Slava srpskom pesniku, Ivu Gunduliću! Živelo Srpstvo!"

Niz beše veoma impozantan, skoro neviđen. Od Gruža do Dubrovnika ima po sahata, sav taj prostor behu naši prevršili; i dokle prvi ulažahu već u grad, dotle se poslednji još i ne kretoše iz Gruža. Po mišljenju istinitih i nepristrasnih ljudi, samo pohod u Dubrovnik silnoga cara Dušana ako je mogao biti veličanstveniji!

Okružismo spomenik.

U taj mah se zahori već u napred naročito spremljena divna pesma: "Himna Gundulićeva", koju otpeva naše Pevačko društvo, skladno i divno uz opšte najburnije odobravanje; i baš kad htede Cvetić, izaslanik i predstavnik Kralj. Srp. Nar. Pozorišta, koji se već bio popeo na pjedestal, zaustiti da pročita "Gundulićev zavet", grunuše odbornici iz priređivačkog odbora, i usplahireni rekoše:

"Molim vas, ne smije se, ne smije! nije u programu."

A u usti mah stvori se tu i šef policije, te sav dršćući reče:

"Zabranjujem. Ne smije se ništa čitati, ništa govoriti, nije u programu!"


NA GROBU MEDA PUCIĆA

Sutradan, u utornik, beše Vidov-dan. Iskupismo se u lepoj i prostranoj crkvi našoj. Činodejstvovao je g. vladika kotorski s nekoliko sveštenika, a naše Beogradsko pevačko društvo pevalo je vanredno lepo. Tako odadosmo i dostojnu poštu našim poginulim divovima na Kosovu. Crkva i sve ulice oko crkve behu prepunjene svetom, koji s vanrednom pažnjom i pobožnošću slušaše crkveno pevanje. Posle službe iskupismo se u srpsku "štionicu", u staru palatu pesnika Iva Gundulića.

Poče pevanje našega Društva, na opštu molbu. Sve živo razdraga se i zapljeska, kako u prepunim prostorijama, štionice, tako i u prepunim okolnim ulicama. Činilo se kao da su se svi gosti dubrovački iskupili u štionici i oko nje.

Posle podne donese brod "Dubrovačkog društva", "Bojana", ogroman broj Srba iz gradske male luke, na okolo u Gruž. Izađoše na obalu, gde im se mi ostali Srbi pridružismo. Množina naša beše zauzela svu obalu velikog zaliva u Gružu. Sa zastavama srpskim napred, isto onako kao i juče, veličanstven pohod uputi se na grob drugoga velikoga srpskog dubrovačkog pesnika, Meda Pucića. Krenusmo, kad iskrsnu Marojčić i pita Srbe: kuda će? Odgovara se: na grob Meda Pucića. Marojčić zabranjuje, jer nije u programu. Odgovara mu se da se grobovi mogu pohađati i izvan programa i bez dopuštenja policijskog. Marojčić nanovo zabranjuje žandarmskim bajonetima. Posreduje baron Živković i oštro kazuje Marojčiću svoje razloge. Dopušta se uz pratnju žandarma. Mirno i dostojanstveno kretosmo uz brdo na Lapad.

Pošto je srpsko pevačko društvo "Jedinstvo" otpevalo "Vječnaja pamjat", dr. Vladimir Trojanović, iz Boke Kotorske, stavši spram groba, rekao je od prilike ovo:

"Ovaj žarki poljubac (govornik kleče i poljubi grob), poljubac je celog Srpstva, koje se evo iz svih krajeva naše velike srpske otažbine skupilo da se seti ovog svetog mesta gde u srpskoj zemlji, u seni čipresa, lavora i masline snivaš, besmrtni, večni sanak.

Besmrtni pesniče, tvoj slobodni duh, tvoje veliko srpsko srce hrabri nas, jer pesma tvoja sa visina svemogućim glasom silno nas zove, da učimo i da se uzdamo u bolju budućnost naroda srpskog, koji si ti, verni, besmrtni sin njegov uvek proslavljao.

I gle danas, evo Srpstva tvog na grobu tvome; evo nas da se još jednom, vraćajući se ispred Gundulićeva kipa, zakunemo tebi da ćemo slediti tvojim stopama, da ćemo čuvati tvoj i naš srpski grad kao i ovaj tvoj grob da ga dušman ne otme, dokle i jednog Srbina traje!"

Narod ganut na ove reči kliknu "Slava!"


JEDINSTVO SRBA PRAVOSLAVACA I SRBA KATOLIKA

Zatim je uzeo reč g. dr Matijević, koju mu je poglavarstveni poverenik jedva dopustio pod naročitim uslovom da u opšte kratak bude. U glavnom g. dr Matijević izreče ovo:

"Kao što je pokojni Medo svojim plemenitim i patriotskim srcem ljubio sve Slavene, kao što je on pevao o slavenskoj slozi, a ipak kao Dubrovčanin znao je da ne sme drugo da bude no Srbin, tako i dubrovačka omladina pruža ruku svim Slavenima, ali ujedno ne zaboravlja nikad da je srpske narodnosti, i da tu svoju narodnost ima da očuva.

Hvala vam pak, braćo, da ste vi, većinom pravoslavni, pohitali ovamo da proslavite katolika Gundulića, i došli danas da izvršite ovaj akt pieteta prema drugome velikome katoliku. Hvala vam, braćo, jer ste tim najbolje dokazali kako je lažno i netemeljita zavada da nas vera deli (Glasovi: ne deli).
"Slava Medu!"

Na ove reči nasta neopisano oduševljenje; svi se govorniku primiču da ga u lice poljube, da mu zahvale, da se s njim rukuju, dok ga odjednom prihvatiše i odigoše u vis i tako ga triumfalno iznesoše iz groblja, a za njim ode sav ostali narod uz neprekidno klicanje: "Slava Medu Puciću!" Živeo dr Vlaho Matijević!

Istim redom Srbi se vratiše pod zastavama u Gruž.


GRUŠKE VATRE I PRANGIJE

Brod "Bojana", na kome je priređivački odbor spremio razne divne đakonije i najstarije dubrovačko vino, stoji spreman da primi Srbe. Veliki broj Srba ukrcava se u brod, brod polazi pod srpskom zastavom na Rijeku, gde utiče Trebešnica u more. Naše Društvo peva lepe srpske pesme. Rijeka odjekuje. Nazdravlja se i kliče:

"Živeli Srbi Dubrovčani! Živela srpska Rijeka! Slava Gunduliću! Živelo Srpstvo!"

A sa divnog starog letnjaka bivših predsednika republike dubrovačke — svojine braće Papi, od kojih je jedan kapetan na našem brodu "Bojana" — grme prangije, te nas pozdravljaju. Mi odgovorimo uzvicima:

"Živeli Srbi, braća Papi."

Prepune barke naroda, koji se već vraćaše sa svetkovine prolaze pored nas i pozdravljaju nas. Peva se, prangije grme, veseli se Srpstvo!

Mrak se počeo spuštati, osvetljavanje otpoče ali prangije jednako grmiše i iz letnjaka na obalama pozdravljahu nas neprestano. Plovljasmo već u luku grušku, a pozdravi i prangije još nas pozdravljahu.

Kad stupismo u luku - kakav veličanstven prizor! Svi brodovi divno osvetljeni. Stotinama barki i barčica njihovih sjajno osvetljenih, među kojima najlepše beše osvetljena barka opšte poznatog odličnog Srbina g. Nike Boškovića, koji je gostoljubivošću, svaki dan pozivao u svoju divnu vilu, jedinstvenu u Dubrovniku, mnoge odlične Srbe iz raznih krajeva i gospodski ih gostio; u toj barci kojoj se s decom svojom i sa svojom ujnom vozila gospođa A. Konstantinovićka. Sve kuće i letnjaci divno osvetljeni. Pa tek galeđante, po mletački, kao kakav sjajan labud, plovi tiho i nečujno. Sav Gruž u plamenu. Zaista retko osvetljenje. To beše tako divno i čarobno da se ne da ni iskazati.

Domaćini naši dođoše da nam od srca zahvale na našoj pohodi Dubrovnika, uveravajući nas da su oni sve činili što se moglo i što se smelo i nije smelo, samo da njihova braća Srbi budu zadovoljni; da se ponose našim pohodom i tolikim neobičnim brojem Srba, kad se zna kolika nas daljina deli, i što ne požalismo truda da dođemo u svoj Dubrovnik, među svoju rođenu braću, koja se ponose svojim pretkom Dušanom i ostalima, o kojima je pevao njihov slavni predak Ivan Gundulić.

"Slava našim pretcima" Slava pesniku srpskom "Ivu Gunduliću!" prolamaše mesecom i osvetljenjem čarobno osvetljenu noć.


ZDRAVICA MATIJI BANU

Odbor već htede da pođe, ali sad uze reč akademik Nikolajević, i podiže čašu u zdravlje sedoga srpskog veterana pesnika i dramskog pisca, Dubrovčanina g. Matije Bana. Zahvali se g. Steva Todorović, kao zet, u ime svoga tasta, koji, zbog starosti i velike toplote u ovo doba, ne smede poći u Dubrovnik. Tada predstavi g. akademik Dubrovčanima ćerku g. Bana i njegovu unuku i unuka. Topovi već javljahu da su Bokelji spremni, odbor se užurba, još jedna kratka pesma oproštajna, usklici sa obe strane, grljenje, ljubljenje, oproštajni uzvici sa suznim očima i — rastadosmo se!

Na obali ceo odbor i nepregledan svet. Bruje pozdravi, muzika svira, mi otpozdravljamo istim oduševljenjem, uzvici ječe, a topovi grme. Udaljujemo se iz luke, a tihi oproštajni uzdasi otimaju nam se iz grudi, za našom Atinom, za našim Dubrovnikom! Kad besmo prema Lokrumu, ugledasmo još jednom Dubrovnik, začusmo još jednom klicanje i udaljismo se sasvim, ponev najlepše uspomene iz svoje Atine, iz Dubrovnika!—


~

Značajna je poseta Prvog beogradskog pevačkog društva Dubrovniku (1893), povodom otkrivanja spomenika velikom srpskom pesniku Ivanu Gunduliću. Narod ih je u Dubrovniku dočekao ushićen, sa divljenjem. Članovi hora bili su dostojanstveni, nosili su venac koji je bio obavijen trakom sa srpskim bojama. Predsednik dubrovačke opštine, starina Gundulić, kao Srbin i potomak velikog pesnika pozdravio se sa horom vidno uzbuđen. Od Gruže do Dubrovnika, sve je bilo puno ljudi - veličanstven prizor. Tada otpeva pevačko Društvo himnu Gunduliću uz burno odobravanje, a izaslanik i predstavnik Kraljevskog Srpskog Narodnog Pozorišta koji se popeo na pijedestal, htede da pročita "Gundulićev Zavet" — ali je bio sprečen. Nekolicina usplahirenih rekoše da se ne sme jer nije u programu, a u isti mah stvorio se žandar koji je zabranio da se išta govori i čita. Austougarskim žbirima zasmetalo je toliko robovanje u Dubrovniku.

"Društvo je pevalo na Vidovdanu u prostranoj našoj crkvi, u Dubrovniku, a bogosluženje drža gospodin Vladika kotorski i nekoliko sveštenika. Crkva i sve ulice oko crkve bile su preplavljene narodom...", seća se jedan iz ove Mokranjčeve ekspedicije.


SRPSKO NASLEĐE
ISTORIJSKE SVESKE
BROJ 3 | MART 1998.
Sačuvana
Angelina
Administrator
*****
Van mreže Van mreže

Poruke: 6361



« Odgovor #14 poslato: Januar 05, 2011, 01:55:24 am »

*

O JEDNOM ZANIMLJIVOM NALAZU U BIBLIOTECI SANU ILI JEDNO MOGUĆE ČITANJE PLAKATA

Još 1958. godine kupila je Biblioteka SANU od Srpske književne zadruge jednu fasciklu u kojoj se nalazilo nekoliko plakata s kraja prošlog veka. Nekim slučajem ostala je ta fascikla zaturena sve do nedavno, kada je, opet igrom slučaja, pronađena i stigla na obradu. Već je letimičan pogled pokazao da se radi o veoma zanimljivom materijalu vezanom za kulturnu i političku istoriju Dubrovnika u poslednje dve decenije prošlog veka. Na žalost, mi više ne možemo da saznamo ništa o prethodnom vlasniku ovih plakata koji je, bez sumnje (a vidi se to po izboru materijala kao i po marginalijama), bio pomni proučavalac i pravi znalac. Posle kraćeg istraživanja postalo je jasno da se dokumenta koja su pred nama opiru strogoj bibliotečkoj obradi po nekim formalnim odlikama kao što su, na primer, hronološki red, izdavač ili format, nego da imaju neku imanentnu logiku i da nam nude nekoliko zanimljivih priča koje se slivaju u dragoceno svedočanstvo i živu istorijsku sliku jedne faze narodnog preporoda u Dubrovniku. Potpuno smo svesni da ovaj rad u mnogome izlazi iz okvira bibliotekarstva, ali mi zaista nismo mogli da odolimo iskušenju da zabeležimo ono mnoštvo zanimljivih podataka do kojih smo dolazili tragajući za činjenicama relevantnim za bibliotečku obradu. Isto tako svesno smo izbegli da se dotičemo složenog problema srpsko-hrvatskih političkih odnosa, osim koliko je to zahtevao jedan od naših plakata, iako je prethodni vlasnik verovatno i to imao na umu kada je sakupio materijal koji je u najvećoj meri vezan za onaj krug ličnosti koje su se deklarisale kao Srbi katolici koji su u to vreme bili u oštroj opreci sa predstavnicima hrvatske političke opcije. To, naravno, ne znači da sporimo uticaj političkog nejedinstva i stranačkih borbi na kulturna zbivanja u Dubrovniku.—



PROSLAVA TRISTOGODIŠNJICE ROĐENJA IVANA GUNDULIĆA U DUBROVNIKU

Da se vratimo Dubrovniku i načelniku grada Vlahu DeGiulliu koji je 6. januara 1888. godine potpisao još jedan, dakle treći, naš plakat. Ovom prilikom potpisani poziva sugrađane da uzmu učešće u proslavi tristogodišnjice rođenja "neumrloga sina ovoga grada i najvećega pjesnika cijeloga našega naroda, Ivana Frana Gundulića." Na njegovu čast i slavu, čitamo dalje, rodni mu grad postavlja u crkvi S. Dominika ploču za uspomenu.

Za ovu proslavu Dubrovnik je počeo da se sprema nekoliko godina ranije s namerom da se toga dana otkrije spomenik Ivanu Gunduliću, a ne samo spomen-ploča, kako ovde saznajemo. Predlog je došao iz redova Srpske dubrovačke omladine. Na sednici opštinskog veća održanoj 9. marta 1880. bilo je odlučeno da se imenuje odbor od pet osoba koje su imale zadatak da prouče gde i kako bi se mogao podići dostojni spomenik i kako bi se mogla nabaviti za to potrebna sredstva.18 Odbor su sačinjavali Medo Pucić, Pero Budmani, Ivo Kaznačić, dum Mato Vodopić i Luko Zore. Evo šta o tome 1892. godine kaže jedan proglas objavljen u prvom broju lista Dubrovnik: "Već 1884. godine naročiti odbor bješe rasturio proglas na narod, kojim je pozivao sve rodoljube da podupru podizanje spomenika velikome Gunduliću u ovome gradu, pjesnikovoj kolijevci, a to o tristotoj obljetnici od njegova rogjenja, koja se navršila god. 1888. Mnogo se je rodoljuba odazvalo tome pozivu oda sviju strana slavenskoga svijeta, te od toga ima dovle dobrijeh 11000 fiorina. — To je lijepo glavno, kad promislimo o ekonomnom jadu našega naroda u opće, ali nije dovoljno odista da se podigne biljeg koji Gundulić dostoji. …Pokle nam dokle nije na žalost za rukom pošlo, da mu tristotu obljetnicu od njegova rogjenja, spomenikom proslavimo, pregnimo dajbudi da se sve spravi čim prije, a odbor je uglavio god. 1893. i licem na 20 Maja, u koji dan pada smrt Osmana, protagoniste njegove glavne pjesme …" Načelnik ovog odbora bio je Marinica Đorđi. Listajući dalje ove novine videćemo u broju 24 za istu godinu da je Vlaho DeGiulli priložio 10 fiorina, a Niko Pucić 5. Najveći novčani prilog dao je kralj Srbije Aleksandar Obrenović. I najzad, u nedelju 25. juna 1893. otkriven je Gundulićev spomenik na Poljani, najvećem trgu u Dubrovniku19. Gundulićev kip od tuča, u vlastelinskoj odori, sa knjigom u levoj ruci i perom podignutim u desnoj, delo je poznatog hrvatskog vajara Ivana Rendića iz Brača. Ali, pet godina pre toga, kao što kaže naš plakat, u zidu na dnu crkve dominikanaca, poznate i kao "Rozarija", postavljena je mramorna ploča "koju je općinsko vijeće umetnulo na uspomenu 300-godišnjice rođenja slavnoga Gundulića, pošto se je do tada cenilo, da je tu ukopan. Ploča je svečano otkrivena dne 8 siječnja 1888, uz misu, uz prigodno slovo, i uz polaganje vijenaca. S protivne strane nameštena je spomen-ploča Medu Puciću. Na obima su pločama natpisi u latinskom jeziku …"20 Ploča je na crkvenom zidu sa desne strane, a na njoj se čita sledeći natpis:


JOANNI • FRANC • GONDOLAE
RHACUSINO
TRECENTESIMUM • DIEM • ANNIVERSARIUM
AB • EIUS • ORTU
CELEBRANTES
A • D • VI • ID • IAN • MDCCCLXXXVIII
CIVES
P.

Opštinsko veće je, dakle, postavilo mermernu ploču u crkvi dominikanaca jer je mislilo da je Ivan Gundulić tu sahranjen. Međutim, samo nekoliko dana pre otkrivanja Rendićevog spomenika, 1893, doznalo se da je najveći pesnik Dubrovnika zapravo pokopan u crkvi male braće. Beleška o tome pronađena je u knjizi mrtvih (Folio 15. Libr. Mort. N. 274).21

I ovu proslavu, kao i sve prethodne, pratila je obavezna iluminacija grada kao i gradska muzika. Ovom prilikom, čitamo dalje, predviđena je i "tombola". Tombola se u Dubrovniku igrala na dan Sv. Vlaha još od 1842. godine. Živopisnu sliku uzbuđenja koje je obuzimalo igrače na Placu možemo pročitati kod Josipa Berse22. Dubrovčani su veoma voleli verske i državne svečanosti i pratili su sa velikim interesovanjem svako delo svoje vlade. Uz to, dubrovački puk je voleo sve što je lepo i plemenito pa je i ovom prilikom ispunio crkvu dominikanaca i grad.



________________________________________

16 v. Kosta Milutinović (O pokretu Srba katolika u Dalmaciji, Dubrovniku i Boki Kotorskoj 1848—1914, Zbornik o Srbima u Hrvatskoj, Beograd, SANU 1989, str. 82.
17 Tuzla (Tisak i naklada N. Pissenbergera i J. Schnurmachera, (b. g.)
18 v. Život i rad Ćiva Frana Gundulića i kratak opis poglavitijeh zgrada Dubrovnika, Dubrovnik, D. Pretner, 1893.
19 Dubrovnik god. II, br. 1, 1893.
20 Petar Kuničić (Mjesec dana pješke (putopis od Korčule do Cetinja, Zadar, Brzotiskom (Narodnoga lista (, 1898, str. 199.
21 v. Život i rad Ćiva Frana Gundulića i kratak opis poglavitijeh zgrada Dubrovnika, Dubrovnik, D. Pretner, 1893.


SANU
Sačuvana
Angelina
Administrator
*****
Van mreže Van mreže

Poruke: 6361



« Odgovor #15 poslato: Januar 05, 2011, 01:55:33 am »

*

DŽIVO IVAN GUNDULIĆ




Severna strana spomenika: kraljević Vladislav na konju kao pobednik nad Turcima.





Istočna strana spomenika: otmica Sunčanice.





Južna strana spomenika: sveštenik Blaž blagosilja (hrišćansku) vojsku.





Zapadna strana spomenika
Sačuvana
Stranice: 1   Idi gore
  Štampaj  
 
Prebaci se na: