Pesnici na zalasku srpske književnosti 18. veka
Dobrodošli, Gost. Molim vas prijavite se ili se registrujte.
KNJIŽEVNOST « POEZIJA « Umetnička lirska poezija  « Pesnici na zalasku srpske književnosti 18. veka
Stranice: 1   Idi dole
  Štampaj  
Autor Tema: Pesnici na zalasku srpske književnosti 18. veka  (Pročitano 4737 puta)
0 članova i 1 gost pregledaju ovu temu.
Angelina
Administrator
*****
Van mreže Van mreže

Poruke: 6361



« poslato: Novembar 03, 2010, 04:00:19 pm »

*

Srpska književnost 18. vijeka — 26


PJESNICI NA ZALASKU SRPSKE KNJIŽEVNOSTI 18. VIJEKA

Nekoliko pjesnika je svojim radom zapečatilo epohu srpske književnosti 18. vijeka, od kojih su mnogi vremenski pripadali 19. vijeku. U njihovom pjesništvu su vidni različiti uticaji, mahom iz evropskih književnosti, a manje iz srpske narodne poezije. Neki od njih su se sakupljali oko Matice s rpske, najstarije srpske kulturne instit u cije koju su osnovali srpski imućni trgovci sa namjerom da pomognu časopis Letopis Matice s rpske. To su uglavnom bili pjesnici pse u doklasicizma, pravca koji je ostavio traga i u djelu prve srpske spisateljice Eustahije Arsić

Po svom obimu srpska književnost 18. vijeka obuhvata znatno veći period od onog koji je vremenski određuje. Naime, mnogi pjesnici prve polovine 19. vijeka takođe pripadaju ovoj epohi, i to po jezičkim i stilskim karakteristikama u svojim djelima. Oni su ostali po strani od ustaničke književnosti i tzv. romantizma, koji je u književnosti nastupio poslije Prvog i Drugog srpskog ustanka, i zadržali su neke starije uzore. To su uglavnom bili ljudi školovani u ugarskim i njemačkim gimnazijama i na evropskim univerzitetima, ljudi koji su većinu svog života proveli u Ugarskoj, Njemačkoj ili negdje drugo van svoje matice Srbije. Ustanički događaji u domovini nisu se pretjerano odrazili na njihov rad, ali jesu zato tadašnja kretanja u evropskim književnostima. Pošto je nemoguće izvući jednu zajedničku nit koja bi sve ove pjesnike povezala u jednu cjelinu, govori se onda o pjesništvu pse u doklasicizma, poznog sentimentalizma, italijanskom postpetrarkizmu, školi objektivne lirike, a javljaju se i pjesnici koju svoju inspiraciju crpe iz narodne književnosti.


Škola objektivne lirike i pseudoklasicizam

U srpskom pjesništvu školom objektivne lirike naziva se pravac koj i su obrazovali nekoliko pjesnika, mladih ljudi školovanih na univerzitetima u Pešti i Beču. Među njima su bili Jovan Hadžić, Jovan Sterija Popović, Jovan Subotić, Đorđe Maletić, Nikanor Grujić i Vasa Živković. Oni su se sakupljali oko Matice s rpske, najstarije srpske kulturne instit u cije koju su osnovali srpski imućni trgovci sa namjerom da pomognu časopis Letopis Matice srpske. U aktu o osnivanju Matice potpisuj u se sedmorica srpskih rodoljuba i, između ostalog, kažu: Povod k zavedaniju ovog društva jest jedino ljubav i revnost k obštem blagu, a namjerenije jest rasprostranenije književstva i prosveštenija naroda serbskog, to jest da se knjige serbske rukopisne na svet izdaju i rasprostranjavaju i to sad i odsad bez prestanka i za svagda. Jedini intelektualac među Matičinim osnivačima bio je dr Jovan Hadžić, pravnik iz Pešte i pjesnik tzv. pseudoklasicizma. Zajedno sa ostalim pjesnicima škole objektivne lirike on je bio nasljednik antičkih pjesničkih formi u književnosti i dobar poznavalac latinskog jezika i literature. Tada, veli Jakov Ignjatović, izučen mlad Srbin voleo je latinati, nego svojim maternjim jezikom govoriti. Počeše se nadmetati ko bolje govori i piše latinski. Veća je bila dika lepo i čisto latinski govoriti nego srbski... Osim forme stiha, iz rimske književnosti bila su preuzimana mitološka bića i predstave, što je bilo potpuno strano tradiciji srpske kulture. Zato su nove teme i motivi izgledali pomalo izvještačeno i pomodno u srpskom jeziku, što su i savremenici osjećali: U to doba, dodaje Ignjatović, srpski pesnici su u rimskim okovima svome narodu pevali. Kad je čovek te srbske ode čitao, na prvi pogled toliki muza i boginja, koje mu se smešile, mislio bi da se u Kampaniji ili barem u salustanskim baščama nalazi. Da bi što više stih učinili neobičnim i bliskim latinskom uzoru, pjesnici su često mijenjali prirodan sintaksički red riječi do te mjere da je ponekad smisao bio potpuno nerazumljiv. Recimo, stih jednog od njih: Muze su darovi, /lepom u razvitku bezbedni, kad se prebaci u običnu sintaksu glasi: Darovi muza su bezbedni u lepom razvitku, mada i tada značenje nije sasvim jasno. Svi pjesnici pse u doklasicizma su još u gimnaziji učili kako da pišu poeziju po ugledu na latinsku i zbog toga su još kao đaci bili nazivani poetama. To je doprinijelo kliširanom obliku njihovih potonjih radova, pa su svi ličili jedan na drugoga. Takođe, svim pjesnicima pse u doklasicizma uzor je bio iguman manastira Šišatovac Lukijan Mušicki, koga su podražavali i često odama proslavljali. Kad je Mušicki umro 1837, Jovan Subotić mu je ispjevao čitavu himnu: Sveti čiste mu ruke amanetu, /o liro tužna! Uzdahni najdubljim/ žalosti tamne glasom, koji si se /dala za nežnim Maronom žici /Sabina, kakav pod crnim pečali /florom sirotim pristoj žicama. /Uzdahni! gromka celog roda/ sledovati tebi će zapevka.


Ideje i sudbina pse u doklasicista

Jovan Hadžić je jasno bio postavio ideju svog književnog rada, koja je glasila da srpska književnost treba da se razvija isključivo prema klasičnim uzorima. Vjerovao je u jednu evropsku književnost, koja bi trebal o da ponikne na antičkim temeljima i kojoj bi trebal o da se prilagode sve pojedinačne nacionalne književnosti. Krajnja bi nerazbritost, veli on, bila kazati da mi pored takove narodne poezije ne trebamo ni pripoznatom drevnom veštinom da se zanimamo, niti da tu usvojavamo i na naše polje presađujemo. Jovan Subotić je još i uvodio drevne antičke mitološke likove u srpsku poeziju; kod njega se pominju Zevs, Aurora, Cerera, Dijana, Venera i drugi. Čak i kad je pjevao o Kosovskom boju, on se služio istim likovima, pa je svoju kosovsku elegiju počeo stihovima: Sin Lalone već posljednji pogled, /u kom plamti silne ljubve žar, /pun teženja vatrenoga baci/ na ljubljeni Ahemenke grob. Subotić je pisac i jedne zanimljive pjesme Embrionu , koja je našla svoje mjesto u "Antologiji srpskog pesništva" Miodraga Pavlovića. Pjesma je neobične tematike za ono doba, jer je posvećena upravo embrionu novog čovjeka koji dolazi u ovaj svijet. Pita se pjesnik otkud embrion u ovom svijetu i ko ga je poslao, da li on vidi sam sebe i: Mora l to biti, da se čovek rodi /ovde, i vreme svoje da probavi? /Ima l put zemlja, koji kroz grob vodi? /Može l se preko, da s' ovde ne javi? /Il' je baš nužan život od sto leta, /da se otvore vrata drugog sveta.

Pjesnicima pse u doklasicizma s vremenom je postalo jasno da se savremena osjećanja i događaji ne mogu neprestano tumačiti dalekim i tuđim mitološkim predstavama i arhaičnim pričama o grčkim bogovima i velikim junacima. Mnogi od njih su se tako priključili o p štem talasu i počeli da pjevaju pod uticajem kulta srpske narodne poezije. Srbski spisatelji, veli Jakov Ignjatović, crpeći jednako iz istog izvora, isti su iscrpeti morali, i tako morao se već jedanput i Horac sa svojim latinskim kolegama izglodati. One ideje, ona čuvstva koja se u ovim spisateljima nalaze za kratko vreme pokupljena su, bačena u srpski narod, koji ih je, u nedostatku sebi srodnijeg, iz nužde primao; no iste ideje ne mogu se navek povtoravati, pa se zato i podražavatelji tih latinskih spisatelja morali iscrpeti. Osnov je bio uzan i tuđ, pa se nije ni mogao održati.


EUSTAHIJA ARSIĆ, PRVA SRPSKA SPISATELJICA

Prva poznata srpska pjesnikinja bila je monahinja Jefimija, sa početka 15. vijeka, a prva spisateljica je Eustahija Arsić, Srpkinja i ugarska plemkinja koja je živjela na početku 19. vijeka. Pojavljuje se u plejadi pjesnika klasicizma i pise u doklasicizma, a piše i prozu koja je po svojoj ideji vodilji bliska shvatanjima Dositeja Obradovića. Prvu knjigu pod nazivom Sovet maternij predragoj junosti serbskoj i valahijskoj objavila je 1814. godine u Budimskoj univerzitetskoj štampariji. Direktno se u ovom djelu poučnog karaktera poziva na Dositeja, a vidni su uticaji i tadašnjih prvih srpskih naučnika, naročito pisca Fisike Atanasija Stojkovića. Pa tako Eustahija, pišući o kiši, veli: Dožd od isparenija mora bivaet, koe vozduh vlečet k sebe, i egda umnožitsja mgla, to dožd nizu padaet na zemlju.. . No dalje ne derzajet moja filosofija, govorila je kada bi se dotakla tema koje prevazilaze njene mogućnosti. U Sovetima se nalazi i nekoliko pjesama koje su pisane čistijim narodnim jezikom negoli proza, i to čas u pse u doklasičnom obrascu čas u narodnoj metrici. Druga knjiga Eustahije Arsić je mnogo veća od prve, komplikovanog i nejasnog je naslova — Poleznaja razmišlenju o četireh godišnih, vremeneh, s osobennim pribavlenijem o trudoljubin čeloveka, i otudu prishodešćej vseobšćej polze. U prvoj glavi proslavlja cara Franca I kao ''osloboditelja Evrope'', a potom piše o "četiri razdobljau" čovjekovom životu. Pravi stalne digresije na različite teme, čak se povremeno prisjeća svoje mladosti provedene u Irigu. Posljednja knjiga Arsićeve bila je Moralna poučenija, koju je napisala potkraj svoga života i koja nije imala veći odjek među čitalačkom publikom.


piše: Anja Jeftić
Sačuvana
Stranice: 1   Idi gore
  Štampaj  
 
Prebaci se na: