Miloš Vidaković (1891—1915)
Dobrodošli, Gost. Molim vas prijavite se ili se registrujte.
Stranice: 1   Idi dole
  Štampaj  
Autor Tema: Miloš Vidaković (1891—1915)  (Pročitano 11084 puta)
0 članova i 1 gost pregledaju ovu temu.
Angelina
Administrator
*****
Van mreže Van mreže

Poruke: 6361



« poslato: Decembar 16, 2010, 04:21:02 am »

**




MILOŠ VIDAKOVIĆ
(Štripci, 26.12.1891 — Bitolj, 02.10.1915)

Miloš Vidaković, pesnik i kritičar, jedan od vođa Mlade Bosne. Izvesno vreme (1914. i 1915) proveo je u Srbiji u Velesu gde je radio kao nastavnik.

Nakon pesnikove smrti, 1918. godine, njegov otac Nikola, sakupio je objavljene i neobjavljene pesme i štampao ih u Sarajevu pod naslovom Carski soneti. "O sebi i svojoj ljubavi, u nežnim, fluidnim stihovima", Vidaković "propagira životnu radost i upućuje na lepotu i vrednost života".

"Pred prvi svjetski rat na pomolu je jedna generacija pjesnika jugoslovenske orijentacije koja sanja o skorom oslobođenju ispod tuđinskog jarma. Ne samo da mašta, ona u tom smislu i aktivno radi, žrtvuje se. To je generacija — članova Mlade Bosne; Pripadnici Mlade Bosne su aktivni, talentovani, ali su borbeniji u društveno-nacionalnoj djelatnosti nego u samoj poeziji koja je razboljena od sjete, nostalgije za pravim životom, od jesenjih struna i štimunga. To su mladi sentimentalni ljudi čiji je pogled zamućen od knjiškog pesimizma, ali i pesimizma koji dolazi iz života koji je za njih tjeskoban i bez ideala. U toj generaciji, kojoj pripadaju Miloš Vidaković, Dragutin Mras, Jovan Varagić, Borivoje Jevtić i drugi, idejno se začeo i naš jedini nobelovac Ivo Andrić".— Risto Trifković

Predrag Palavestra, Sekretar Odeljenja za jezik i književnost SANU, sakupio je celokupnu poeziju i kritiku Miloša Vidakovića i objavio je 1971. godine.


Angelina, 14. mart 2010.

Fotografija M. Vidakovića: kcb.org.rs
Sačuvana
Angelina
Administrator
*****
Van mreže Van mreže

Poruke: 6361



« Odgovor #1 poslato: Decembar 16, 2010, 04:22:26 am »

*
Stihovi Miloš Vidaković


MUSIĆ STEVAN

Dve tamne senke, dva viteza žure
Kroz goru koja umire u tami.
Dve tamne senke, dva viteza, sami,
Položiv koplja, na konjima jure.
Kroz goru lete konji viloviti,
Pokatkad koji zavrišti i rže.
Vitezi šapću: Brže, brže, brže,
Do zore valja na Kosovu biti.
Ponoćni vetar, kroz noć bez meseca,
Ponoćni vetar uvija i jeca,
Na noćnu igru sabira kosture.
Strava. A drumom koji se belasa
Kao do dva greha, do dva crna glasa,
Dve tamne senke, dva viteza žure.



* * *

I grad je mrtav. I dom je pust.
Mistično ćutanje u ulicama.
Mir.
O, ko se ne bi večno žalio,
U čijem srcu ne bi ronile
Suze gorčine i sete,
Sedeći tako nalakćen na prozoru
I gledajući iznad krovova
Tišinu.
Hoditi samac preko starih mostova,
Osećati vijorenje rasute kose
U tamnoj večeri,
Gledati bleskove svetiljki na vodi,
A u svom srcu ništa ne imati
Što bi zableskalo ili zanelo.
Biti mrgodan uvek i žalostan,
A voleti veseo i lep život.
Biti mlad, strastven, lep kao zora,
A zalud želeti ljubav koje nema.
A zalud pružati vruće vlažne usne.
Niko ne voli.
Oči mladića tako se mute
Te oči što su ko vatre gašene
I u glomazne, mračne večeri,
Kad slova beže sa belih listova,
Kada svetiljke dogorevaju –
U sobi mrtva tišina.
Zalud se otvaraju prozori s modrim,
Sa čudnovato modrim oknima,
Zalud se pružaju vruće ruke,
Nigde nikoga.
Mrtav je grad.
Nema ni zvezda, ni neba, niti
Koraci veseli prolaznika
Da zazvone kamenim trotoarom.
I žalbe njišu kroz srce,
I veliki san umora sklapa oči.
Sačuvana
Angelina
Administrator
*****
Van mreže Van mreže

Poruke: 6361



« Odgovor #2 poslato: Decembar 16, 2010, 04:22:56 am »

**

PESNIK I KRITIČAR MILOŠ VIDAKOVIĆ

Predrag Palavestra


Kao i većina pripadnika književnoga naraštaja Mlade Bosne, Miloš Vidaković nije stigao da potvrdi svoje prave stvaralačke mogućnosti. Rat, čiji su početak navestili hici sarajevskih atentatora, razbio je pokret predratne jugoslovenske omladine u kome je Mlada Bosna bila najnapredniji i najdinamičniji deo. Razdvojeni, rasuti po svetu, zatočeni u tamnicama i logorima, izgubljeni u tuđini gde su živeli teškim životom siromašne emigracije, pripadnici Mlade Bosne nestajali su u metežu rata jedan za drugim, umirući na ratištima i gubilištima, po kazamatima i bolnicama. Desetkovan i uništen, revolucionarni omladinski naraštaj ugasio se u ratnome vihoru. U godinama u kojima srećnije generacije tek počinju da stvaraju, mnogi pisci Mlade Bosne zauvek su se oprostili od književnosti i života. Miloš Vidaković (rođen u Štrpcima kod Višegrada 26. decembra 1891), jedan od vođa književnoga pokolenja Mlade Bosne, pesnik, kritičar i prevodilac s nekoliko evropskih jezika, umro je 2. oktobra 1915. godine kao izbeglica u Velesu, ostavivši za sobom rascepkano, nepovezano i neujednačeno književno delo koje, iako fragmentarno, i danas svedoči o nesumnjivim potencijama jednog od najistaknutijih pisaca Mlade Bosne.

Raznovrstan i bogat književni rad Mlade Bosne, kome je Miloš Vidaković svojim predanim radom na poeziji, kritici i književnoj publicistici obezbeđivao jednu širu dimenziju, bio je, u velikoj meri, iskren stvaralački napor jedne generacije mladih intelektualaca koji su više i bolje od svojih prethodnika osećali kretanja i strujanja u tadašnjoj umetnosti, i u mnogim prilikama zauzimali progresivniji i tolerantniji stav od većine kritičara svoga vremena. Zavisno od ličnih sposobnosti i subjektivnih sklonosti pojedinih njenih kritičara, među kojima su Dimitrije Mitrinović i Miloš Vidaković bili, bez sumnje, najugledniji i najautoritativniji, Mlada Bosna je svoju kritiku podjednako usmeravala i u pravcu etičkih i u pravcu estetičkih rasvetljenja, pokušavajući da na taj način ublaži nesklade i približi krajnosti u kojima se ponekad gubila tadašnja kritika. Mestimični čisto estetički zahtevi, koje su neki od kritičara Mlade Bosne postavljali s vremena na vreme, bili su pokušaj prevladavanja vulgarnih i uprošćenih utilitarističkih shvatanja, koja, da paradoks bude potpun, nisu bila tuđa ni njima samima, pošto su ta shvatanja, više nego bilo kakav estetski i estetizirajući stav, odgovarala ideološkoj usmerenosti Mlade Bosne. Istovremeno, korišćenje kritike kao sredstva ideološke borbe i političke propagande nije u potpunosti zadovoljavalo intelektualne i stvaralačke sklonosti mladih pisaca, koji su u evropskoj književnosti svoga vremena nalazili mnoštvo primera autonomije umetnosti i njenog podređivanja jednom jedinom idealu: savršenstvu vlastite lepote. Raspeti sklonostima i prema jednom i prema drugom tumačenju umetnosti, nedovoljno zreli i sigurni u sebe da bi se bez dvoumljenja opredelili, a ipak dovoljno kadri da uvide da obitavati u krajnostima znači lišavati se mogućnosti širih spoznaja, pisci Mlade Bosne tražili su načina da ne iznevere nijednu od protivstavljenih koncepcija, odnosno da im se obema odupru.

U kritičkom radu Miloša Vidakovića, koji je nekoliko godina uoči prvog svetskog rata bio stalni recenzent Radulovićevog "Naroda" i redovan saradnik "Srpske riječi", "Bosanske vile" i "Srpske omladine", ta dilema potvrdila se na taj način što je, s jedne strane, Vidaković smelo naglašavao svoje neslaganje s postavkama vodećih srpskih kritičara onoga doba, a, s druge strane, ispovedao ista vitalistička uverenja koja su bila u osnovi estetičkih shvatanja tih kritičara, pre svega Jovana Skerlića, čiji je književni uticaj na mladobosansku inteligenciju znatno zaostajao za uticajem nacionalno-političkim i socijalnim. Imajući više smisla i sluha za nijanse i diskretne prelive, Miloš Vidaković je, na primer, Skerlićevoj kritici suprotstavljao jednu drukčiju koncepciju kritike, ne prikrivajući mišljenje da su mnoge greške Skerlićeve posledica njegove tvrdoglavosti i nesavitljivosti, kobnih predubeđenja koja nikada nije prevladao. "Celo dosadašnje delo g. Skerlića", pisao je on u "Narodu" 1913. godine povodom šeste knjige Pisaca i knjiga, "jedna je građevina, sa jednakim metodama, živošću izražavanja i diskutiranja, sa jednakim idejama i zahtevima, izvedenim do poslednjih konzekvenca. To je bio razlog netolerancije prema izvesnim piscima našim, kojima se ipak ne može odreći vrednost. Individualnost g. Skerlića i suviše je jaka da bi se mogla pomiriti sa drukčijim pogledima, dozvolivši ih, i uživati u delima ljudi koji imaju drukčije ideje i raspoloženja. U impresionističkoj kritici, koju mi volimo, to je međutim moguće. Kritičar je, kako neko reče, beskućnik koji nema svoga stana, nego se nastanjuje u tuđim kućama, uživajući u svemu što mu one daju. Prolazi kroz knjige kao kroz raskošne odaje. (...) Ne procenjuje dela, nego ih voli, ne sastavlja zakonike o lepoti, nego se povodi za svojim srcem i željama. Kada se zna da je poznavanje prirode relativna stvar, da svi zaključci, sve presude, imaju boju momenta i raspoloženja u kome su stvoreni, iluzorno je praviti vazdušaste poteze i osnove, neumoljivo ih primenjivati i činiti kategorična tvrđenja. (...) Daleko srećniji su oni koji proživljavaju život, proživljavaju sve emocije koje im pružaju umetnička dela, zahvaljujući im za svaku tugu, svaku radost, svaki strah i nežnost koju su doživeli." Vidakovićeva kritika Skerlićevih kritičkih shvatanja bila je na liniji nastojanja pripadnika Mlade Bosne da afirmišu jednu novu koncepciju umetnosti čak i uprkos najvećim tadašnjim kritičarskim autoritetima srpske književnosti. Pišući iste godine na istome mestu i o Ispovestima Milice Janković, Vidaković je, još jednom nasuprot Skerlićevom mišljenju o potrebi angažovanja svih intelektualnih i duhovnih snaga u podizanju nacionalne svesti i kolektivnog duha, istakao princip slobode umetničkog stvaranja i naglasio neprikosnoveno pravo umetnika da piše po svome srcu i po svojoj savesti, iskreno i neposredno, bez obzira na to da li će, i koliko, njegova reč moći da ima dejstva i direktnog uticaja na bućenje i vaspitanje nacije. "Pogled na svet", pisao je on, "biva obrazovan od života, događaja i prilika, i samo ga život može promeniti. Kao rezultanta ličnih doživljaja, razmišljanja i donekle fizioloških dispozicija, svaki pogled na svet ima svoga opravdanja. (...) Zahtevati od ljudi da pišu drukčije nego što im nalaže njihova celokupna unutrašnjost, može se samo onda kada se hoće umetnosti da da izvesna pedagoška tendencija. Tu leži pogreška. Umetnost ne vaspitava. Njoj nije zadaća da učini svet boljim. (...) Eto zašto mi nikada nismo podizali optužbe na mlađe pisce, kojima izvesna iskrenost nije dozvoljavala da pevaju u borilačkom stavu, zatajivši sve svoje depresije u jesenje večeri, sve svoje tuge i beznadne plačeve u kaljava jutra. To je bio izraz njihovog nepoverenja u snagu i budućnost, neverovanja čije razloge mi nećemo istraživati. Zato mi ne možemo zamerati mnogim našim piscima koji su, u vreme kad je u prvom redu opšta stvar, pisali najviše o sebi, voleći sebe, pisali u tonu koji nije određen da direktno podigne nacionalnu snagu." Takvi izazovi, upućivani Jovanu Skerliću i drugim srpskim kritičarima onoga doba, imali su dejstvo pravih podviga: glas Mlade Bosne dopirao je iz zabiti jedne kulturno zaostale provincije, ali je dosezao do samih vrhova tadašnje naše književnosti. To je bio znak da se polagano, ali sigurno, u okviru Mlade Bosne uobličavala autonomna kritička misao, zasnovana na načelima jednog izgrađenog kritičkog sistema, koji se protivio svim dogmama i slobodni doživljaj umetničkog dela cenio više nego bilo koju drugu komponentu kritičkog procesa.

S druge strane, Miloš Vidaković je, kao i Skerlić, dosledno tumačio osnovnu misao Gijoove estetike da je život jedini istiniti smisao umetnosti. Kao suptilan poznavalac umetnosti, esteta i kritičar koji je među mladom bosansko-hercegovačkom inteligencijom svoga doba imao svakako najviše ukusa i mere, Vidaković je u brojnim člancima o umetnosti, koji su do danas ostali rasuti po sarajevskim listovima i časopisima izdavanim pre prvog svetskog rata, često imao priliku da govori o estetici i o osnovnim principima umetnosti. Njegova misao se tada često vraćala Gijou. Ono što je u Rodenovim fragmentima i mislima o umetnosti, o kojima je pisao u "Narodu" 1913. godine, naročito privuklo njegovu pažnju, bila je okolnost da "i Roden postavlja za princip umetnosti život. Kao Ten, koji je rekao da dekadansa dolazi usled zaboravljanja živog modela, kao Gijo, čija su dva dela o estetskim problemima pisana u tom pravcu. Život je fond i svrha umetnosti. Pejzaži moraju biti puni mirisa, lišća i svetlosti ravnica; skulptura i portreti moraju disati, gledati, kretati se. Muzika mora razbuđivati najdublje slojeve, najskrivenije naslage čovečje duše. U dnu svega je večno nepromenljiva harmonija, večno nepoznata senka prvog pokretača, prvog stvoritelja. Treba dati koncepciju života i sveta. Svaki umetnik je daje; one su različite, pa ipak sve dobre i sve tačne. Možda oni varaju sami sebe, možda su pokretne sile sasvim drukčije od onoga što oni zamišljaju. Umetnik u tom slučaju daje oblik svojim snovima, obogaćujući tako dušu čovečanstva. Jer, obojivši svojim duhom materijalni svet, otkriva svojim zanesenim savremenicima hiljadu nijansi osećanja. Otkriva im do tada nepoznata bogatstva u njima samim. Daje im nove razloge da vole život, nove očiglednosti koje bi ih vodile." Ne postavljajući, dakle, i suviše velike zahteve u pogledu forme, držeći se čvrsto poznatog načela da umetnost treba da pruži više sadržine nego veštine, Miloš Vidaković je imao, u osnovi, dobar kritički refleks. On nije gubio iz vida da umetnost, ma kako i koliko bila etički motivisana i idejno usmerena, mora udovoljavati određenim estetičkim normama. Jednostavnost i svedenost na najosnovnije oblike bili su za njega, bitni preduslovi svake velike i prave umetnosti; najjednostavnije pesme bile su, po njegovome uverenju, istovremeno i najlepše, što je, na izvestan način, i ubrzalo približavanje Miloša Vidakovića i čitavoga književnoga naraštaja Mlade Bosne onim pesničkim formama koje su olakšavale neposrednije izražavanje kompleksne, nestalne i protivrečne unutarnje stvarnosti mladoga naraštaja.

Slobodni stih, koji je od početka veka sve više osvajao naklonost srpskih i hrvatskih pisaca novoga pokolenja, privukao je i pesnike Mlade Bosne, i oii su mu prišli s iskrenim oduševljenjem, spremni da prihvate svaki književni program koji je u ime energije novog vremena, novih ritmova života i novih odnosa unutar društvene zajednice, ne potcenjujući važnost ranije ostvarenih vrednosti, omogućavao slobodnije izražavanje nemirnih doživljaja, napona i htenja mladoga prevratničkoga naraštaja. Interpretirajući futuristička shvatanja o obnovi poetskih oblika, s kojima se upoznao iz Marinetijeve knjige o futurizmu za vreme boravka u Italiji, Miloš Vidaković je postao jedan od glavnih nosilaca borbe za afirmaciju slobodnoga stiha. "Vers Libre", pisao je on 1913. godine, "kao forma, jedini je kadar izraziti neuravnjena traganja moderne duše, Vers Libre kao jedna sveobimna ritmika, uključujući u sebe sve dosadašnje ritmove i mere, pruža u isto vreme nebrojeno mnogo drugih, raznovrsnih i slobodnih. Naša osećanja i suviše su malo geometrijski ujednačena, i suviše malo pravilno ritmična da bi se dala neposredno izraziti u starim strofama. Svako osećanje, svaka rečenica ima svoju ritmiku, koja se ne može odmeriti jednakim taktovima, nego izgleda kao jedna nepravilna krivulja, kao šum koji se diže, stišava, zapljuskuje, pada, skače. Usavršiti i menjati tu unutrašnju, vazda raznovrsnu ritmiku, znači uništavati najbitniju karakteristiku pojedinog osećaja." Kao da nisu napisane pre, već posle prvog svetskog rata kada je u modernističkoj pobuni protiv utvrđenih vrednosti u poeziji i životu pitanje pesničke forme i slobodnoga stiha u neku ruku bilo shvaćeno kao egzistencijalno pitanje opstanka poetske avangarde, te Vidakovićeve reči objašnjavaju stvaralačku orijentaciju mnogih pripadnika Mlade Bosne, koji su se klasičnih formi gotovo jednodušno odrekli za ljubav nečega što im je bilo bliže, slobodnije, adekvatnije i — lakše. Samim tim, Mlada Bosna se našla na liniji pobune protiv lirskih stereotipnosti, koju je, krajem prve decenije našega veka, smelije od svojih prethodnika, započela druga generacija srpske i hrvatske moderne. U njihovim pesmama sve češće se javljaju akcenti jednog šireg i potpunijeg pesničkog nastoJanja i primećuje se nezadovoljstvo skučenim i istanjenim duhovnim i stvaralačkim rezultatima literarne tradicije. Neposrednost dodira sa evropskom kulturom i direktan kontakt sa savremenim umetničkim pokretima, koji su tražili bolja sredstva izražavanja u odlučnijem raskidanju s romantičarskom tradicijom, približila su taj književni naraštaj novim revolucionarnim tendencijama, čiji su tumači, među mladim bosansko-hercegovačkim piscima, pre svih drugih bili Dimitrije Mitrinović i Miloš Vidaković.

Iako zagovornik smelih ideja pesničke obnove, Miloš Vidaković je, kao tragična žrtva podsmeha sudbine, u istoriji novije srpske književnosti zabeležen kao pesnik standardnih, bledunjavih i neoriginalnih soneta, na osnovu kojih je kritika stvorila jednostran i neadekvatan sud o njegovim stvaralačkim mogućnostima. Ugledajući se na Trofeje Žoze-Marija d' Eredije, koji su savršenstvom i besprekornošću sonetske forme već bili omađijali najuglednije srpske pesnike i kritičare onoga doba, Miloš Vidaković je u vreme balkanskih ratova počeo da objavljuje graciozne, zvonke, dekorativne i gizdave sonete o idealizovanim likovima i zbivanjima iz istorije i predanja. Posle pesnikove smrti, njegov otac Nikola, poznati i marljivi prevodilac s ruskog jezika, sakupio je objavljene i neobjavljene sonete i štampao ih 1918. godine u Sarajevu pod naslovom Carski soneti, preuzetim od Jovana Dučića. Jednu kopiju toga rukopisa, koja se znatno razlikovala od zbirke sačuvane u pesnikovoj ostavštini, po kojoj je priređeno sarajevsko izdanje, sam Vidaković je posle sarajevskog atentata, plašeći se premetačine i progona, predao na čuvanje Vladimiru Ćoroviću, koji je, posle rata, neke pesme iz tog rukopisa s vremena na vreme objavljivao u "Književnom jugu" i "Srpskom književnom glasniku". Sudeći po mnoštvu varijanata i po razlikama u tekstu između pesama u zbirci i pesama koje je Ćorović objavljivao prema rukopisu, Miloš Vidaković očigledno nije bio dovršio rad na toj zbirci rodoljubivih soneta. Kao i pesnici koje je podržavao, Vidaković je Carske sonete gradio prvenstveno od slika. Ponekad su te slike plastične i živopisne, ponekad prazne, banalne i anemične, bez ikakvog unutrašnjeg značenja i vrednosti, očigledno nastale pod uticajem lektire. Prošlost, kako ju je Vidaković prikazao u tim gracilnim, gipkim, jednoličnim i misaono oskudnim sonetima, nije ni svet srpske istorije ni svet narodne pesme, već uglavnom neka trubadursko-provansalska riterska raskoš suptilnih osećanja i lepih manira, naivno idealizovana romantična predstava staroga carstva, gospodstva i junaštva.

U rasvetljenoj carevoj dvorani,
Širokih krila i azurna svoda,
Za stolovima su zasela gospoda,
Sve proslavljeni kneževi i bani.

I među njima sa lepotom vila,
Gospođe dvorske u tkanome zlatu,
U snežnoj svili, kadifi, brokatu,
I vezovima raznobojnih svila.

Osmesi blagi, nakit dragoceni,
Lepota nežna, gesti odmereni,
I lagan žubor leporekog zbora,

Sve je u ritmu jedne ravnomerne,
Ko vrelo bistre, ko zvezde biserne
Muzike nekog očaranog dvora.


Površnost i isprazna dekorativnost Carskih soneta doneli su Milošu Vidakoviću nezasluženu slavu kržljavog dučićevog epigona, standardnog parnasovca i zanesenog romantičara koji, istina, nije bio bez versifikatorskih sposobnosti, ali koji za sobom nije ostavio vidnijega traga u književnosti. Ironijom sudbine, dobra namera pesnikovog oca da posmrtnim objavljivanjem očigledno nedovršenih i nesrećenih soneta sačuva sinovljevo književno ime od zaborava izmetnula se u svoju suprotnost. Samo najdobronamerniji kritičari Vidakovićevi, kakav je bio Ivo Andrić, intimni prijatelj i školski drug pesnikov, videli su u njegovim sonetima refleks jedne romantične i iskreno egzaltirane mladosti, koja je, koristeći se svim sredstvima ideološke pripreme, čak i kroz gizdavu penušavost artificijelnih soneta pokušavala da evociranjem prošlosti podigne nacionalnu svest i učvrsti nacionalni ponos, ispunjavajući na taj način jedan od osnovnih smislova svoga aktivizma.

Hoću da dignem iz zagrobnog mraka
Lepotu celog starostavnog sveta,
Gradove bele s blistanjem kubeta,
I polja puna kula i čardaka.
-----------------------------------

Ah, borce, borce, što ko mitske senke
-----------------------------------
Prođoše svetom ko što vetar veje
-----------------------------------
Životom svojim hoću da oživim.


U stvaralačkom smislu Carski soneti bili su znak opadanja i stagnacije Vidakovićevog talenta. Nacionalno-romantični zanos bio je sasvim prigušio nesumnjive poetske mogućnosti mladoga pesnika koji je pre i posle Carskih soneta napisao pregršt nadahnutih, iskrenih pesama slobodne forme, po kojima bi, u stvari, trebalo suditi o njegovom pesničkom daru. U njegovim rukopisima, po kojima je, uoči drugog svetskog rata, za neostvareno izdanje "Srpske književne zadruge" pesnikov otac priredio još uvek neobjavljeni izbor iz Vidakovićeve poezije i kritike, nalazi se nekoliko desetina uglavnom neštampanih pesama mnogo veće vrednosti, među kojima se naročito ističe ciklus pisan 1912. godine u Parizu. Lišene slatkorečivosti, idealizacije, konvencionalnih slika, dekorativnosti, bledunjavih i mlitavih impresija, površnosti, izveštačenosti i lepršave larpurlartističke samodopadljivosti, te pesme i ne liče na Carske sonete, koji, za razliku od tematski srodnih, ali uglavnom kasnije pisanih Kosovskih božura Dragoljuba J. Filipovića, nemaju ničeg zajedničkog s narodnom pesmom. Nastale u bliskom dodiru pesnikovom s lepotom i neizmernim bogatstvom životnih oblika velike evropske metropole, Vidakovićev pariski ciklus obuhvata pesme meditativno-diskurzivne, pomalo melanholične, prisne i neposredne, sasvim različite od impresionističke slikovitosti neutralnih i hladnih Carskih soneta. Ljubav, priroda, intimna rasvetljenja u tišini, samoći i tuđini, osećanje napuštenosti, lako nespokojstvo,  sumorna  saznanja,  slutnja  smrti,  subjektivne refleksije, sećanja i uznemirena pitanja pred tajnama života prepliću se i kombinuju u toj poeziji čiji glas odzvanja toplije, dublje i prirodnije nego zveket naprslih reči i ukrasa iz retoričnih, otmeno izveštačenih soneta, okađenih tamjanom nacionalne mistike.

Zalud se otvaraju prozori s modrim
Sa čudnovato modrim oknima
Zalud se pružaju vruće ruke,
Nigde nikoga.
Mrtav je grad.
Nema ni zvezda ni neba, niti
Koraci veselih prolaznika
Da zazvone kamenim trotuarima.
I žalbe njišu kroz srce,
I veliki san umora sklapa oči.

Ja ne znah da kroz beskrajne osame
Hod ovaj svetom nepojaman mine,
Ko lagan prelaz iz neznane tame
U senke jedne mrtvačke tišine.


Uprkos povremenim vrlo razgovetnim pragmatičkim akcentima, Miloš Vidaković je pažljivije nego drugi pesnici Mlade Bosne negovao kult čiste poezije. Tome je, svakako, znatno doprinelo i književno vaspitanje koje je stekao školujući se prvo u klasičnoj gimnaziji u Sarajevu, a zatim na univerzitetima u Beču, Parizu i Firenci. Odličan poznavalac evropske umetnosti, pisac koji bi se, da ga smrt nije pokosila pre vremena, od poezije možda udaljio ka kritici i eseju, Vidaković je u sarajevskom krugu đaka i studenata, pripadnika Mlade Bosne, uz Dimitrija Mitrinovića, bio bez sumnje najobavešteniji i najobrazovaniji. Pored Plave ptice Morisa Meterlinka, koju je preveo još 1912. godine, s uspehom je prevodio Bergsona, Anatola Fransa, Lamnea, Dodea, opata Prevoa i druge strane autore, marljivo popunjavajući književni feljton "Srpske riječi" i "Naroda", u kojima je štampao i svoje prve prozne pokušaje. Bolešljiv i iscrpen siromaštvom, školovan od skromne učiteljske očeve plate, načetih pluća koja je bezuspešno lečio u Italiji, Vidaković se posle sarajevskog atentata ilegalno prebacio preko granice u Srbiju i, posle dužeg potucanja, dobio mesto nastavnika u gimnaziji u Velesu, gde je i umro ne navršivši ni dvadeset četiri godine života.


Predrag Palavestra: Miloš Vidaković, iz rukopisa.

[postavljeno 14.03.2010]
Sačuvana
Angelina
Administrator
*****
Van mreže Van mreže

Poruke: 6361



« Odgovor #3 poslato: Decembar 16, 2010, 04:23:19 am »

**
Stihovi Miloš Vidaković


* * *

Pada sneg beo. Nad belinom stvari
Svest sama luta za neznanim smerom.
Nit ja za koga, nit ko za mene mari,
Niti se tešim kakvom dobrom verom.
Prazan je dom i svet je prazan ceo.
Pada sneg beo,
Pada sneg beo.

A ja bih hteo bol i želje duge
I da sam voljen, voljen i da volim,
Da grlim radost il' kolena tuge
I klečeć bolan skrušeno se molim
Ogromno nečem čega sam ja deo.
Pada sneg beo,
Pada sneg beo.

I svet je prazan. Belinom zasuti
Drumovi lepi koji sreći vode.
Srce je mirno, srce moje ćuti.
Tek kao blede tišine da hode
Sneg pada, pada dan ubog i ceo
Sneg beo, beo,
Sneg beo, beo.



* * *

Svu noć je vetar vitlo i vriskao po putu,
Svu noć je čudan vetar po krovovima duvao.
Jutros je mirno i nemo. — Negde u nekom kutu
Devojci jednoj mrtvoj svadbeno meće ruvo.

Golem se spušta oblak, spušta i pada, pada.
U kućama su deca i jablanovi strepe.
Tišina tamna ide. — A negde na kraj grada
Devojci jednoj mrtvoj sklapaju oči lepe.

Putuju strah i žalost sa čudnovatim šumom,
Svak lice rukom skriva. — Žalobno sveće gore.
Pratnje se u crnini pomiču bledim drumom.
Devojci zadnji pozdrav šapću i mračnu pesmu zbore.


[postavljeno 14.03.2010]
Sačuvana
Angelina
Administrator
*****
Van mreže Van mreže

Poruke: 6361



« Odgovor #4 poslato: Septembar 09, 2012, 01:03:58 pm »

*

ZVIJEZDA SAMOĆE


Ima pjesnika čija smrt nekako tihuje, ne znamo ni kada, ni gdje se skrasila tako osamljena još za pjesnikova života. Oni nemaju pjesničkih susreta, na pozornici s koje se o njima ponešto progovori ne vijori zastava, ne intonira se himna.
 
Kao visoki borovi, oteli su se gustom korovu, izđikljali iz nekog neprohoda i neke trnovite zarasline, oni se dižu visoko i rastu sve više, ali kraj njih će rijetko ko proći: bljesnuće njihove bijele, svijetle sjenke i odsjaji, da bi ponovo utihnuli do nečijeg slučajnog prolaženja.


KORICE NA GREDI

Kad čovjek ima knjigu pred sobom, sve se iz nje može prepisati i reći na drugi način, a reći isto. Godina je 1910. Sa još osam sarajevskih maturanata na fotografiji, Miloš Vidaković stoji drugi slijeva, devetnaest mu je godina. Toliko je i svakome od njih, reklo bi se djeca, kad ne bi bilo tako strogo svečanih odijela na njima, kad se mi ne bismo zagledali u njihova, kao izabrana na pokaz, pravilna, lijepa lica, bistre oči i pametna čela — njihov mladićki rast i gospodstveno mirovanje ruku. Šta nas je to poslije ove mladosti slobodom zanesene, nemilosrdno bacalo u prostotu i jednoobraznost života, šta nas je to vodilo u neke divljine i tuđine, protiv kojih je ustajalo pokoljenje mladobosanaca, da bi se prognano i izginulo, osuđeno i kažnjeno zauvijek "rastajalo od književnosti i od života".

Kako bih voljela da u stančiću tetke pjesnika i dramskog pisca Miodraga Žalice, u koji sam bila uselila davne 1953, nakon njene smrti, nisam pronašla "Carske sonete", jer do današnjeg dana nisam otkrila otkuda prva i jedina knjižica stihova Miloša Vidakovića u stanu Margite Žalice. Zapravo, knjižicu nisam ni našla, bile su to samo korice zadjenute za gredu. Tek kad sam ih rasklopila, požutjele i razjedene, ugledala sam pjesmu i pokušala da je sričem: "Zašto, zašto iz minula žara, posle mnogo dana zaborava..". Krt, crvotočan papir sporo mi je propuštao slova i mnogo vremena mi je trebalo da ih strpljivo i polako odgonetam, slijepljene sa zadnjom omotnicom: "Zašto ljubav odbegla i stara, opet tiho, bolno vaskrsava". Margita je jedva bila pismena, ko je za gredu zadjenuo prazne korice, a odnio pjesme. Ili, ko je bacio pjesme, a ko zna zbog čega sačuvao korice.

Tada ništa nisam znala o Milošu Vidakoviću, ni da je rođen 1891. u selu Štrpci u Rudom u učiteljskoj porodici, ni da je završio sarajevsku gimnaziju i drugovao sa Dimitrijem Mitrinovićem i Ivom Andrićem, ni da je studirao romanistiku i slavistiku u Ženevi, Firenci i Parizu. Nisam znala da poslije Sarajevskog atentata bježi u Srbiju, da dobija mjesto nastavnika u Velesu, gdje 2. oktobra 1915. umire od bolesti pluća. Sahranili su ga na vojničkom groblju.


PJESNIK NIJE ZABORAVLJEN

Miloš Vidaković, "zaboravljen i izgubljen u ratnom metežu, nestao je i iz književnih vidika i više od pola stoleća čekao da se njegovo rasuto, bujno, mladalačkim žarom pisano književno delo skupi i sabere..." piše Predrag Palavestra koji se s poštovanjem i divljenjem bavio njegovim djelom, volio ga kao nesrećnu književnu i ljudsku sudbinu i iscrpno pisao o njegovoj poeziji, kritici i književnoj publicistici. Kad se razbacano i nesređeno mladalačko književno djelo Miloša Vidakovića skupilo i sabralo, čovjek koji bi se potrudio da ga bar donekle sagleda, ostao bi zapanjen činjenicom da je tako obimno i toliko vrijedno književno djelo ostavio mladić koji nije imao ni navršene 24 godine! Ako je jednu mladu godinu bolovao, jednu se kućio sa ženom koju je ljubio, pjesme je morao otimati od još gimnazijskih i studentskih dana. Miloš Vidaković nije bio zaboravljen. Pjesnik ne može biti zaboravljen ako negdje u svijetu jedna samotna i poezijom opčinjena duša zna i pamti samo jednu njegovu pjesmu. Pravi, nezaboravljeni pjesnik je onaj ko je tu, takvu, jednu pjesmu napisao.

Nekoliko godina sam živjela u toj tamnoj tavanskoj sobici, čije drvo su izjedale stjenice i miševi, sve sam bacala i raskuživala, mijenjala i dograđivala, ali prazne korice s naslovom "Carski soneti" sačuvala sam do današnjeg dana.

Knjige su isto što i ljudi, sudbina čovjeka — sudbina je knjige. Raskošno opremljena knjiga u kojoj su zvučna imena poznatih i moćnih izdavača, može završiti između "tri metra šarenih knjiga". Najčešće zasluženo, poneka knjiga postane naša mezimica, bude joj toplo u našim rukama. Takva je knjiga "Zvijezda samoće", poezija Miloša Vidakovića, koja sija od ljubavi, počev od korica i sjajnog njegovog portreta, natopljenog kičicom i srcem Radomira Jagodića Raše, koji je i recenzent i glavni urednik izdanja. Uz njega je i Dragan Paponjak, profesor Gimnazije u Rudom. Izdavač je CKPD "Prosvjeta" Rudo i Narodna biblioteka "Prosvjeta" Rudo, edicija Zavičajna biblioteka. Sve sam ovo doslovno prepisala s prve stranice knjige koja dokazuje da Miloš Vidaković nikada nije niti može biti zaboravljen, da je uistinu Zvijezda koja nam je poklonila svoju bolnu samoću kako bi nas odvela u njegovo vrijeme i dovela do vremena u kojem se prepoznajemo i po njemu. Jer, još mlađani Vidaković, "u prostoru sarajevskog neba ispisuje pravila; od kojih je prvo da treba pisati po svojoj savjesti i svome srcu (iskreno i neposredno)", da je "život čudo (i proizvod je svih događaja i prilika kroz koje prolazimo) i jedini i pravi smisao umjetnosti je življenje i trajanje". On je učestvovao i spoznao novo u umjetnosti kroz Prirodu i njene zakone i shvatio još kao dječak da je "Život moguće produžiti i promijeniti samo kroz umjetnost i emocije stvaranja". Živio je među onima koji su se borili za novu stvarnost i gledao je kako se ona rađa.

JAGNJE MEĐU VUKOVIMA

"Jer čovjek je SVJETLOST svijeta i so zemlje, a on (Miloš Vidaković) jagnje među vukovima, čovjek među neljudima i vremenima." "Sve se teže diše idući tamo dole prema istoku bosanskih planina, Bosne i Rudog, a dva su svijeta austrougarski i vilajet mračni bosanski", piše Radomir Jagodić Raša. Dok gledam lijepo lice i nikad mrtve oči Miloša Vidakovića, s tugom pomišljam da su samo ružne i smrtonosne promjene brze, kao što je brzo svako zlo, a san o slobodi i uljuđenom životu čovjekovom, spor je i teško dostižan.

Jednog ljetnjeg dana, nakon nesnosne omorine i teškog disanja na tavanu, pljusnula je kiša, mlazevi su jurili sa streha prema ugrijanom prozorskom staklu i, tek što sam odahnula, čula sam kako neko panično lupa na ulaznim vratima. Otvorila sam, drhtav starčić kojeg sam ugledala učinio je kretnju kao da će ući, a onda pomaknuo štap i sporo, skoro tiho upitao: "Da li tu još stanuje Margita Žalica, vi ste...".

"Žalim", izustila sam, "Margita je..." Dugo je i sporo silazio strmim stepenicama stare zgrade iz austrijskog doba. Mnogo godina kasnije, kada sam saznala više o poeziji ovog, do zaljubljenosti dragog mi pjesnika, pomislila sam da su "Carski soneti" listani rukom starca koji se bolno opraštao od Margite Žalice, od svog i njenog života, preko kojih su prohujali strašni i pogubni svjetski ratovi. Jer sve svjetsko zlo pređe i preko naše sreće.


Dara Sekulić | 01.09.2012 | Glas Srpske
Sačuvana
Angelina
Administrator
*****
Van mreže Van mreže

Poruke: 6361



« Odgovor #5 poslato: Novembar 04, 2012, 10:59:50 pm »

*

OGLED O MILOŠU VIDAKOVIĆU


I sve blago rasvetljeno biva,
Ničeg nema pečedpa ni grešna.
Svetlost jesenja srce mi celiva,
Svetlost, svetlost blaga i utešna

Svečani je dan, jesenji, blijed. Na visokom brijegu iznad sela Granje u Rudom nad prostorom zemlje iz koje izbija zlatno i žuto, crveno, krvavo lišće i zraci probijaju zemlju i odlijeću negdje u azurno plavetnilo sjajni sa zvukovima potmulih odjeka.
 
Mladić Miloš Vidaković raširenih ruku sprema se da poleti, svečan i blijed sa slapom sjajne svjetlosti koja mu izlazi iz očiju i noktiju, ruku, iz usta, a vazduh miriše sve jače.
 
Vrijeme je mačeva i krvi, koja dolazi polako sa ratničkim bubnjevima kanonada, ešalona, eskadrona, u koračnicama crvene ljudske krvi; mrtvo-rođeni i slobodni. Treba ponovo po tim ljudskim tragovima Polimlja ići na Zapad zajedno sa strijeljanim i obješenim pobunarima za buduća balkanska spasenja Evrope, mrtvih gradova, prema mračnim gorama "gledajući vatru po dolinama", i silna koplja i zlatne šljemove carske vojske.
 
Držeći knjigu pod rukom Miloš lebdi nad svojim Štrpcima miran dok pada snijeg, bijelo i svečano. Ne dodirujući zemlju ide za nepoznatim tragom dolje prema Limu koji posrebren ledom ne šumi nego on, Vidaković (vid i oković) osjeća sve bolje da je dužnost da bude čovjek Neba i ljubavi, služeći ujedno Bogu i bližnjima. A sve je i dalje u njemu i tjelesno i zemaljsko odlučno da ide i stigne, pa se ono ljudsko pita čemu i za koga vrijedi sve dati kad neznamo šta ćemo dobiti zauzvrat.
 
Jer čovjek je SVJETLOST svijeta i so zemlje, a on (Miloš Vidaković) jagnje među vukovima, čovjek među neljudima i vremenima. Jer sve se teže diše idući tamo dole prema istoku bosanskih planina, Bosne i Rudog, a dva su svijeta austrougarski i vilajet mračni bosanski.
 
Egzistencijalno i nemimetičko shvatanje idenja i stizanja; gdje Ruđani cijeli svijet naseliše, a sebe ne raseliše, od Azije, Amerike, od Balkana do Evrope. Jer svijet je isuviše stvaran javlja Bogdan Žerajić ljudski ispod majčice Zemlje. Mladi Vidaković u prostoru sarajevskog neba ispisuje pravila:
 
— Treba pisati po svojoj svijesti i svome srcu (iskreno i neposredno),
 
— Život je čudo (i proizvod je svih događaja i prilika kroz koje prolazimo),
 
— Jedini i pravi smisao umjetnosti je življenje i trajanje,
 
— Potrebno je vjerovati u samog sebe do poslednje konzekvence,
 
— Spoznaja novog u umjetnosti je kroz Prirodu i njene zakone (sve je podređeno momentu spoznaje, jer je i Priroda relativna stvar);
 
— Ne postoji ništa kategorično, što se ne može promijeniti; Život je moguće produžiti i promijeniti samo kroz umjetnost i emocije stvaranja.
 
Rođen je novi vijek i nova stvarnost. Miloš Vidaković nad Sarajevom mjeri visinu rijeke Miljacke u predvečerje izračunavajući udaljenost vjetra od Beča, Ženeve, Pariza i tjerajući brda iznad sarajevske planine Trebević i planine Varde u Rudom da se spoje.
 
Danilo Ilić učiteljski i očevski određuje i dijeli dubinu života i trajanja. Ivo Andrić recituje svoju "Mladu Liriku" gospodinu Jovanu Skerliću učeći ga da sluša ali i da čuje.
 
Mladobosanci u horu pjevaju idealima i slobodi sadeći po nebu rukoveti svjetla od srca do srca Bosne.
 
Miloš Vidaković zna da je baš sada pravo vrijeme da se pripitome zvijeri Austrougarske monarhije, carskog i kraljevskog visočanstva Franje Josipa.
 
Na konju zelenku Jabučilu Moris Meterlink držeći u rukama "Plavu pticu" otvara kavez da pusti napolje Prvi snijeg.
 
Suprotstavljajući Lemetrovskom kondepcijom impresionističke kritike služenja slobodnom stihu nestalne i protivrječne unutrašnje stvarnosti novog doba. Vrijeme ulazi kroz svaku poru Bosne opasnim vatrama. "Vers libre 1913.'' Kao forma moderne duše uza sve ritmove i mjere govorenja i pisanja otvarajući svakom novom riječi raznovrsne i slobodne početke. Mi nismo oni koji geometrijski ujednačeno stvaraju ritmično, krivuljama oplođavanja svijetla novih neispisanih i neizgovorenih riječi. Smisao je negdje izvan statičnosti modernističke pobune, smisao je u neizgovorenom avangardisti; poetski marširaju.
 
Dole lirske stereotipnosti! Dole istanjena i skučena tradicija! Pjevajmo životu! Miloš Vidaković Zlatnim ključićem otključava sonetna vrata "Carskih soneta" primajući lično trofej od Žoze Marije de Heredije.
 
Vidaković zna da će ga optužiti da je Dučićev epigon, parnasovac i zaneseni romantičar ali između Vode, Vazduha i Sunca noseći svoju mladost kao zastavu Vjetra, Kiše i Munja siguran je da se prije smrti mora vratiti u svoje Štrpce i svu svoju čežnju upaliti kroz vatre osvjetljavajući put kosovki djevojci da milosrdnim riječima izliječi mu strašnu ranu, njemu Vojvodi i bratu Banović Strahinje da se odmori kod krčmarice mlade Janje "za gorom pored Carigradskog druma".
 
Gdje si sada "Grozdana, sestro, milosna i verna" dok jezdi gorom tamnijom od noći, da iziđe ispod sunčevog snopa, da kad on ode svi se rode, žanjući svoje nade i snove na livadama Polimlja.
 
A onda Gavrilo Priniip puca u srce Evrope paleći kandila i Miloš zna da treba ići prema Srbiji iako je strašan rat svjetski pred vratima čovječanstva. Idući putevima preko mračnih bosanskih planina i slušajući od ljudi kako austrugarski šuckori i tajna carska policija hapsi redom ubijajući i robeći, paleći u zanosu stogodišnje mržnje prema svemu što nije austrougarsko i carsko i čisteći u pogromima domaćinske kuće i čeljad.
 
Miloš Vidaković poslednji put gleda svjetla Sarajeva koja bljeskaju kao svici na livadama Ravanaca idući preko gore Romanije hajdučkim putevima prema Rudom, austrougraskim drumom, sklanjajući se pred kočijama i rijetkim vojnim automobilima. On član Mlade Bosne nosi u torbi rijetke rukopise "Carskih soneta".
 
Sjeća se Italije, Firence, zlatnog sunca na narandžastim krovovima i teških mirisa izgorjelih cvjetova lavande, zlata narandži i limunova, putokazima čempresa što stoje kao crna uperena koplja u nebo stražareći oblake. Roditelji su mu se vratili u Granje. A disati je sve teže i što bi sad dao za čašu crnog firentinskog vina i malo sunca u mračnoj bosanskoj noći bez zvijezda i mjeseca. Na uzbrdicama već glasno kašlje onim teškim tuberkoloznim hripanjem, što čovjeku uzima sav dah iz pluća i tjera ga da nekontrolisano hlepti za malo vazduha u vlažnoj ljetnjoj noći. A pred očima mu je još uvjek bila ona čista i prozračna sjajna od sunca djevojka talijanka što mu je dok je ležao u bolnici u Vijaređu uz osmijeh Madone donosila i bukete cvjetova njemu bosanskom pjesniku, a čiji su cvjetovi u tamu njegove bolničke sobe sijali poput rubina, tirkiza i safira zelenim odsjajem lišća dok satima iščekuje da njegova bolničarka Marija dođe donoseći u svoji očima azur koji će mu trajati kasnije kad dođe mrak i san.
 
I sada dok leži u ovoj strašnoj ratnoj 1915. godini u Velesu sam, već dugo je potpuno zbog bolesti napustio svoje mjesto nastavnika u gimnaziji noseći još uvijek u dubini nozdrva šumove morskih talasa i udaljene krikove galebova, što sa svakim javljanjem galeba uzvikuju "vrati se".
 
U ljubičasto bijele vrhove jedara brodova što odlaze u treptavi sjaj ljetnje pučine.
 
Po riječima ljekara što ga je juče pregledao u podstanarskoj i hladnoj sobi gradu ratnom 1915. punom izbjeglica, vojnika, djece koja nervozno plaču, sa oficirskim uzvicima što dopiru do njegove vlažne i mokre postelje, kao probadajući znakovi što mu nikako nedaju da se konačno odmori i zaspi makar na trenutak poslije dugih sati kašlja i groznice koja ga sve više steže.
 
Ocu Nikoli ništa već sedmicama nije napisao nijednu riječ i čini mu se u priviđenju da ga vidi u teškom džemperu od neobojene vune i kapom koja mu pada niz srebrne slijepočnice, pogleda uperenog dole prema štrbačkoj krivudavoj cesti. Miloš se naginje iz postelje da mu mahne, da se ne brine, jer nije mu ništa, samo obična prehlada i onda; sjajni prolaz koji svijetli i on sretan spokojno prolazi, a ispod njega vojničko groblje u Velesu i ljudi mrki i natmureni zabadaju u mokru i crnu oktobarsku zemlju krstaču i osjeća da je sigurno riječ o nekom drugom a ne o njemu i čuje riječi "Biće jesenji dan, svečan i bled, sličan ubledilom licu mrtvaca oblivenom svetlošću voštanica što naokolo dogorevaju. Mirisaće vazduh žutim, bolesnim lišćem i usparenom krvlju".
 
I KRAJ. Drugi oktobar hiljadu devetsto petnaeste. On ima dvadeset i četiri godine.
 
Postoji poznata legenda u Rudom koja se prenosi već decenijama da će se Miloš Vidaković vratiti iz Velesa poslije sto godina u svoje Rudo. Biće zima i padat će prvi snijeg te godine.

 

SOKO
 
Pušten sa ruke sokolara laka,
Brže no s luka tatarkinja strela,
Zaronio je soko, tica smela,
U plava mora svetlosti i zraka.
 
Visoko gde ga pogled jedva hvata,
U oblacima srebrnim ko pena,
Siv soko kruži, željan živa plena,
I hitre bitke kroz razbita jata.
 
I dok ga ozdo, s rukom iznad čela,
Gledaju lovci i družina cela
On, nenadano, u zamahu silnu,
 
Strelovito se vinu letom bodrim,
Jer je daleko nad jezerom modrim
Ugledao utvu, pticu zlatokrilu.
 

GROZDANA
 
Grozdana, sestro, milosna i verna,
Prigni, o, prigni neveselo lice.
Tvoje su oči do dve molitvice,
Tvoje su ruke dva ljiljana smerna.
 
Grozdana, sestro, s tugom blagodatnom,
Prigni, o, prigni lik tvoj bolno lepi
Tvoja je duša odaja gde strepi
Kandilo jedno pred ikonom zlatnom.
 
Lepoto bolna, obasuta zlima,
Okolo tvoje svete glave ima
Oreol jednog stradanja bezmerna
 
I cela tvoja gorka sudba liči
Presvetoj jednoj mučeničkoj priči,
Grozdana, sestro, milosna i verna.
 

PRVI SNIJEG
 
Pada sneg beo. Nad belinom stvari
Svest sama luta sa neznanim smerom,
Nit ja za koga, nit ko za mene mari.
Niti se tešim kakvom dobrom verom,
Prazan je dom i svet prazan ceo.
Pada sneg beo.
Pada sneg beo.
 
A ja bih hteo bol i želje duge
I da sam voljen, voljen i da volim,
Da grlim radost i kolena tuge
I klečeć bolan skrušeno se molim
Ogromno nečem čega sam ja deo.
Pada sneg beo.
Pada sneg beo.
 
I svet je prazan. Belinom zasuti
Drumovi lepi koji sreći vode.
Srce je mirno, srce moje ćuti.
Tek kao blede tišine da hode
Sneg pada, pada dan ubog i ceo
Sneg beo, beo
Sneg beo, beo.
 

PJESMA IVI ANDRIĆU
 
Gle, Ivo, već su i jablani žuti
I sve je sumorno, sumorno.
A gore negde za oblakom ćuti
Sakriven polumrtav Bog
Naš dobri.

I prignuo je čelo umorno,
Pa ćuti,
Sakriven polumrtav Bog.
 
Sa lepom verom davno, davno pre,
Tražili smo ga mi. Gledali
Čudesno nebo, zvezde i oblake.
Strepili: o, gde je Bog
Naš dobri.
 
I dugo smo ga dugo, čekali
Uzalud.
O, dugo smo ga, dugo čekali.
 
Gle, Ivo, već su i jablani žuti
I sve je sumorno, sumorno.
 
A gore negde za oblakom ćuti
Sakriven polumrtav Bog
Naš dobri.
 

LIPE
 
Kapljice sitne maloprašne kiše
Krune se redom niz jablane lisne,
Kroz suton strasno opojno miriše
Red lipa. — Katkad zapljusne i blisne
 
Potočna voda. Noć se topla svodi
Sa vedrog neba zanosno i sveže.
Sutonska priča umire na vodi,
Na kojoj zvezde i tišina leže.
 
O, u te noći čudesne i plave,
Čim se visoko večernjača rodi,
Topla se radost i sećanja jave.
Belje neg senke labuda na vodi,
 
Sećanja tiša no šum ptičijih krila,
Kada kroz suton samotni prolete.
I duša mi se talasa ko svila,
I srce mi se raduje ko dete.
 
Čitav se život zaboravljen žari
I srca, srca razbuđena biju,
I pomalja se lik minulih stvari,
Prilaze tuge i poleti sviju.
 
Minulih noći i svitanja snena.
Osećam miris mladosti mi rane.
Poljupce strasne svih voljenih žena
I čujem dodir pletenice vrane.
 
U moje srce sav se život sliva,
U moju dušu veče mladost sipa.
— Potočna voda miruje i sniva,
Miriše jako red opranih lipa.


___________

Miloš Vidaković — BIOGRAFIJA

— 1891. rođen u selu Štrpci u Rudom u učiteljskoj porodici.
— 1898. u Prnjavoru pošao u osnovnu školu.
— 1910. u Sarajevu završio osnovnu školu i klasičnu gimnaziju i odlazi u Beč na studije romanistike i slavistike.
— 1912. boravi u Ženevi odakle se vraća u Sarajevo. Piše i prevodi najviše u "Narodu" kao stalni književni kritičar izdržavajući porodicu.
— 1913. nastavlja studije u Italiji u Firenci.
— 1914. odlazi na liječenje u Vijaređo. Poslije Sarajevskog atentata bježi iz Sarajeva u Rudo u selo Granje,
    a zatim u Srbiju gdje dobija mjesto nastavnika u Velesu vršeći usput dužnost poštanskog cenzora.
— 1915. 2. oktobra, poslije prehlade, bolest pluća mu se pogoršala. Umire u Velesu. Sahranjen na vojničkom groblju.
— 1918. posthumno mu je štampana zbirka pjesama "Carski soneti", a u zasebnoj knjizi prevod Meterlinkova "Plava ptica".

Tekst i izbor pesama: Radomir Jagodić - Rašo | 03.12.2012 | Blog Sveti Sava
Sačuvana
Angelina
Administrator
*****
Van mreže Van mreže

Poruke: 6361



« Odgovor #6 poslato: Jul 07, 2014, 03:37:26 am »

*
Stihovi Miloš Vidaković


REČ TELU

Telo! Telo!
Ne unosi nemir u duh moj.
Ne buni spokojstvo njegovo
Beznačajnim uzbunama.
Telo! Telo!
Vidiš gde, svestan svoje moći,
Duh se širi bezgranično
U posmatranju istine nutarnje,
Obujimajući sve
Jednom tihom, dragom radošću.
Telo! Telo!
Svečana tišina, vedra, okolo je,
Ti samo,
Ko nezvan gost lupaš na vrata
I larmaš.
Smiri se, ćuti u predsoblju.
Telo! Telo!


Izvor: Miljurko Vukadinović & Dušan Stojković NISU SVE BOLESTI ZA MENE (Antologija pesama o bolesti, bolnicama, bolu...), Beograd, 2014 (Fond solidarnosti) | antologija wordpress
Sačuvana
Stranice: 1   Idi gore
  Štampaj  
 
Prebaci se na: