Jovan Janićijević — Realizam
Dobrodošli, Gost. Molim vas prijavite se ili se registrujte.
KNJIŽEVNOST « KNJIŽEVNE EPOHE « Realizam « Jovan Janićijević — Realizam
Stranice: 1   Idi dole
  Štampaj  
Autor Tema: Jovan Janićijević — Realizam  (Pročitano 6578 puta)
0 članova i 1 gost pregledaju ovu temu.
Angelina
Administrator
*****
Van mreže Van mreže

Poruke: 6305



« poslato: Decembar 20, 2010, 12:17:11 am »

**

REALIZAM


I potonji realizam oslonio se na neke pojave započete već u romantizmu, pa i u ranijoj književnosti. Prvi srpski realista, Jakov Ignjatović, još stvara u okrilju romantizma i nosi mnoga obeležja toga pokreta kojem je i sam pripadao. Ugledan predstavnik ugarskih Srba, Ignjatović se naročito istakao svojim društvenim romanima, koje je počeo da piše tek u zrelim godinama, najpre u tradiciji lupeškog romana (Milan Narandžić, 1860—1863; Trpen spasen, 1874—1875), a zatim spajajući tu tradiciju sa sentimentalno-romantičarskom i realističkom (Vasa Rešpekt, 1875). Vrhunac Ignjatovićevog stvaralaštva je roman o propadanju srpskog građanskog društva u Ugarskoj, Večiti mladoženja (1878). Začetnik srpskog realističkog romana, Ignjatović je ostao njegov najistaknutiji predstavnik. Na prelazu od romantizma ka realizmu je i pripovedačko delo Stjepana Mitrova Ljubiše, osobit spoj predanja i realističke pripovetke. Ljubiša je objavio zbirku Pripovijesti crnogorske i primorske (1875) i 1877. počeo da štampa ciklus povezan ličnošću šereta iz naroda, Pričanja Vuka Dojčevića, koji je ostao nedovršen.

Realizam je kao pravac u srpskoj književnosti utemeljio Svetozar Marković svojim člancima Pevanje i mišljenje (1868) i Realnost u poeziji (1870). Upravo iz pokreta toga prvog socijalističkog pisca u Srbiji proistekao je osnivač srpske realističke pripovetke Milovan Glišić. Pod jakim uticajem Gogoljevog fantastičnog realizma, Glišić — čiji značajni prevodilački opus obuhvata i prevode Gogoljevih Tarasa Buljbe i Mršvih duša, Gončarovljeva Oblomova i Tolstojeva Rata i mira — piše folklorne pripovetke sa znatnim elementima narodnog praznoverja (Noć na mostu, 1874; Posle devedeset godina, 1880. i dr.). Još su značajnije njegove satirične i humorističke pripovetke (Glava šećera, Roga, Zloslutni broj, sve 1875; Šilo za ognjilo, 1879; Šetnja posle smrti, 1881; Drumska mehana, 1889. i dr.), kao i seoska idila Prva brazda (1885). Pozorišni čovek, Glišić je napisao i komedije Dva cvancika (1882) i Podvala (1885). Po struci lekar, Laza Lazarević je napisao samo devet pripovedaka, ali je njima ne samo zasnovao srpsku psihološku pripovetku nego i postigao najviši umetnički domet. Prvi put s ocem na jutrenje (1879), Verter (1881), a naročito Sve će to narod pozlatiti (1882) ubrajaju se u najbolju srpsku pripovednu prozu.

Srpska seoska realistička pripovetka, koju je razvio Glišić i nastavio Lazarević, dobila je izrazitog predstavnika u Janku Veselinoviću, koji je, osim toga, napisao i popularan istorijski roman Hajduk Stanko (1896). Psihološku prozu posle Lazarevića pisao je Svetolik Ranković, autor značajnih romana o tragičnoj sudbini pojedinca u društvu (Gorski car, 1897; Seoska učiteljica, 1898; Porušeni ideali, posmrtno, 1900). Seoskom pripovetkom započeo je svoj književni rad i Radoje Domanović, poznatiji kao nastavljač humorističko-satirične tradicije koju je u srpski realizam uveo Glišić. Neke od njegovih najboljih pripovedaka imaju obeležja fantastike i groteske (Marko Kraljević po drugi put među Srbima, 1901; Razmišljanje jednog običnog srpskog vola, 1902), odnosno satirične alegorije (Danga, 1899; Vođa, 1901; Stradija, 1904—1905. i dr.). Po njima je Domanović stekao ime najvećeg srpskog satiričara.

Krupan doprinos srpskom realizmu dali su došljaci iz Dalmacije, odnosno Ugarske, Simo Matavulj i Stevan Sremac. Blizak italijanskom i francuskom realizmu, Matavulj je pisao pripovetke, koje se tematski mogu podeliti na crnogorske, primorske (Pošljednji vitezovi, 1889; Povareta, Pilipenda, obe 1901. i dr.) i beogradske (zbirke Iz beogradskog života, 1891. i Beogradske priče, 1902). Od njegova dva romana (Uskok i Bakonja fra Brne, oba 1892) naročito je značajan Bakonja fra Brne, iz dalmatinskog života, jedan od najboljih romana srpske književnosti. Majstor kratke priče i romansijer snažnog zamaha, Matavulj je, uz Lazarevića, ostvario najviši umetnički domet srpske realističke proze. Tematski najraznovrsniji i jedan od najplodnijih među srpskim realistima, Sremac je prvo važnije delo objavio tek u svojoj četrdesetoj godini. Bio je to roman Ivkova slava (1895), u kojem se, kao i u Zoni Zamfirovoj (1903) i više pripovedaka, prikazuje niška sredina. Humorom je ispunjena većina Sremčevih dela, ali najviše Pop Ćira i pop Spira, humoristički roman u kojem se, uz priču o zavadi popova i popadija zbog zeta, opisuju naravi i dogodovštine vojvođanskog sela. Upečatljivim ocrtavanjem likova, osobito glavnih junaka, odlikuju se i roman Vukadin (1896) i novela Kir Geras (1907). Uz labavu fabulu i smisao za karakterizaciju i detalj, humor je najizrazitija osobenost Sremčeva stvaralaštva.
 
U tome ga je unekoliko nadmašio samo najveći humorista u srpskoj književnosti — Branislav Nušić. Međutim, Nušićeva kratka priča pokazuje izvesno srodstvo i sa Domanovićevom satirom, mada je površnija i manje ubojita od nje. Humorističkom žanru pripadaju, takođe, Nušićevi feljtoni (Listići, 1890. i dr.), roman Opštinsko dete (1902) i Autobiografija (1924). Nušić je bio, pre svega, komediograf, sjajni nastavljač Sterije Popovića. U svojim komedijama Narodni poslanik (1883), Sumnjivo lice (1887), Protekcija (1889), Običan čovek (1899), Svet (1906), Put oko sveta (1910), Gospođa ministarka (1431), Ožalošćena porodica (1934), Pokojnik (1937) i dr. prikazivao je malograđane i podvrgao svoju sredinu društvenoj i političkoj kritici.

U razdoblju realizma stvarao je istaknuti pesnik Vojislav Ilić, koji je, odlučno raskrstivši sa romantizmom svojih predhodnika, bio vesnik novih strujanja u srpskoj poeziji. Njegove pesme, naročito opisne (Zvezda, 1881; Jesen, Veče, Grm, sve 1883; Zimsko jutro, 1884; Sivo, sumorno nebo, 1886; U poznu jesen, Zimska idila, obe 1889. i dr.) i one o drevnim vremenima (Tibulo, 1883; Nimfa, Ovidije, obe 1888; Korintska hetera, 1889; Smrt Katonova, 1890; Nioba, 1892. i dr.), osobit su spoj artizma i setnog raspoloženja, razmišljanja o lepoti klasične starine i o prolaznosti. Sa mnogo razloga Ilić je više svojih pesama naslovio Elegija. Kao što je Vojislav bio začetnik nove pesničke škole, tako je i Ljubom Nedić osnivač moderne srpske književne kritike. U ogledima o srpskim piscima druge polovine XIX veka (zbirke Iz novije srpske lirike, 1893. i Noviji srpski pisci, 1901) Nedić je utemeljio estetičkopsihološku kritiku, koja će se razviti u narednom razdoblju.





Kulturna riznica SRBIJE
sastavio i uredio Jovan Janićijević
IDEA | Beograd, 2005.
Sačuvana
Stranice: 1   Idi gore
  Štampaj  
 
Prebaci se na: