Nebojša Devetak — Antologija srpskog pjesništva u Hrvatskoj XX vijeka
Dobrodošli, Gost. Molim vas prijavite se ili se registrujte.
KNJIŽEVNOST « ČITAONICA « Antologije srpske poezije « Nebojša Devetak — Antologija srpskog pjesništva u Hrvatskoj XX vijeka
Stranice: 1   Idi dole
  Štampaj  
Autor Tema: Nebojša Devetak — Antologija srpskog pjesništva u Hrvatskoj XX vijeka  (Pročitano 5364 puta)
0 članova i 1 gost pregledaju ovu temu.
Angelina
Administrator
*****
Van mreže Van mreže

Poruke: 6361



« poslato: Februar 19, 2011, 09:42:21 pm »

**

MODERNITET I SENKA VELIKE SEOBE

Nebojša Devetak, Antologija srpskog pjesništva u Hrvatskoj dvadesetog vijeka, SKD "Prosvjeta", Zagreb 2002

Razgovor o jednoj antologiji srpskog pesništva u Hrvatskoj, nažalost, ne može biti samo razgovor o poeziji. Taj razgovor bi, bar u okvirima jedne proširene rečenice, morao da započne upozorenjem na to da su istorijske okolnosti koje određuju život Srba u Hrvatskoj ne samo izuzetno teške već i zbilja tragične. Srbi su, naime, u dužem vremenskom periodu, bar poslednjih sto pedeset godina (tačnije od političkog uobličenja hrvatskog nacionalizma kao ideologije, a posebno od formiranja Hrvatske stranke prava), kad jače kad slabije, ali konstantno, izloženi onom zloćudnom procesu koji je vodio njihovom nestanku, tačnije svođenju na, statističkn posmatrano, beznačajan činilac hrvatskog društva. Takva ideologija, u rasponu od Anta Starčevića, preko ustaških glavešina poput Anta Pavelića ili Mila Budaka, pa do današnjih zastupnika hrvatskog nacionalističkog programa, uvek je čekala burna istorijska vremena da bi otvoreno sprovodila projekat etničkog čišćenja one teritorije koju Hrvati smatraju samo svojom, a po formuli koja podrazumeva da će trećina Srba biti pobijena, trećina prognana a trećina pokrštena.

Brutalnost sa kojom je tokom Drugog svetskog rata ta formula sprovedena začudila je čak i one koji su takav ishod tiho priželjkivali. Otuda je objektivni posmatrač ovih naših balkanskih neprilika s kraja XX veka morao zaključiti bar to da je za Srbe u Hrvatskoj jedina šansa, premda sasvim krhka i gotovo neverovatna, bila ta da do ratnih sukoba uopšte ni ne dođe. Kad je do toga, ipak, došlo, bilo je jasno da će se završiti onako kako je prvobitno i zamišljeno — etničkim čišćenjsm. Ako je o takvim događajima svojevremeno Jovan Dučić pisao sa zaprepašćenjem, nevericom i ogorčenjem, više decenija kasnije Vasilije Krestić piše sa neumoljivim uvidima koji jasno ukazuju da je reč o istorijskim procesima dugoga trajanja koji se ne mogu lako iskoreniti i koji će začuditi samo onoga ko nije shvatio njihovu duboku ukorenjenost u hrvatskom nacionalnom programu ili onoga ko jednostavno ne želi da se sa tim činjenicama otvoreno suoči.

Dodatni problem, koji još više usložnjava položaj Srba u Hrvatskoj, sastoji se u tome što se redovno ispostavljaju nekakvi razlozi zbog kojih o počinjenim nedelima ne bi trebalo ili ne bi smelo da se govori. Po pravilu se isticalo kako zbog nacionalnih ili ideoloških ciljeva, tj. zbog projektovanog zajedništva, pa i jedinstva dva naroda, ne bi trebalo doticati bolna mesta i otvorene, nikad zaceljene rane. Spremnost na neprilične ustupke iskazana je kod srpskih zastupnika jugoslovenstva veoma rano, pa bi svaki objektivan posmatrač morao biti prosto zaprepašćen benevolentnošću sa kojom, primera radi, Jovan Skerlić čita spise Anta Starčevića u kojima neskrivena mržnja i patološki šovinizam izbijaju iz svakog retka. Nespremnost da se intelektualnom argumentacijom predstavnici oba naroda suoče sa sistematskom, promišljenom politikom etničkog čišćenja koji hrvatski nacionalistički pokret sprovodi, učinila je da srpski narod nije imao adekvatan odgovor za takve istorijske situacije. U Drugom svetskom ratu zločin je počinjen, ali je ostao nekažnjen i neokajan; u ratovima nastalim raspadom SFRJ zločin je, u drugačijim oblicima, ponovljen, ali iz mnogih razloga — od kojih unapred oblikovan stav zapadnih sila postaje jedan od ključnih činilaca — planirani efekat treba da bude prikriven pričom o srpskoj krivici za sve što se na Balkanu dešavalo.

Prirodna posledica svega toga je da srpskom narodu u Hrvatskoj, zbog njegove tužne, tragične situacije, nema ko da se iskreno izvini, a pogotovo nema onih koji bi smerali da nešto suštinski izmene u hudoj istorijskoj sudbini Srba. Hrvatski politički predstavnici neće to učiniti jer bi to podrazumevalo priznanje da njihov nacionalni državotvorni projekat počiva dobrim delom na zločinu, tj. da podrazumeva postupak etničkog čišćenja i sistematsku eliminaciju naroda koji je sebe nesebično ulagao u srpsko-hrvatsku zajednicu, pa čak i u hrvatsku državnost kada je ona pomenuto zajedništvo bar deklarativno obezbeđivala. Srbima iz Hrvatske neće se, međutim, izviniti ni srpski politički predstavnici, kako oni koji su svojom neodmerenošću i bahatošću najviše činili da upravo taj deo našeg naroda bude najveći gubitnik u političkim polomima nastalim raspadom SFRJ tako i oni koji će, prećutkivanjem pomenute tragedije, nastojati da grade neke nove odnose sa susednim, hrvatskim narodom. Tužna slika izbegličkih kolona koje su se avgusta 1995. godine ukazala na mnogim putevima što vode ka Srbiji, zauvek će ostati utisnuta kao surovi vizuelni znak još jedne Velike seobe Srba. Istovremeno, to je i trijumfalni znak etničkog čišćenja kojim hrvatski nacionalizam konačno ostvaruje svoj stopedesetogodišnji san o državi bez Srba. Samo politički potpuno naivni ljuli poverovaće da takav trijumf neće hrvatskom nacionalizmu učvrstiti ambicije i pretenzije na ranjenog suseda, te da na prvoj sledećoj "okuci vremena" neće pokušati te proširene ambicije i da ostvari. Otuda, slika nove Velike seobe Srba, one sa Banije, Korduna, Like i Dalmacije, ostaće, nažalost, trajno obeležje budućih odnosa dva naroda i surovi nagoveštaj nekih novih nesreća.

Razgovor o jednoj antologiji srpskog pesništva u HrvatskoJ XX veka ne može da ne započne ovakvim mučnim konstatacijama. To je, zbilja, neophodno da bi se jasno uočilo koliko je nepovoljan opštedruštveni, a posebno politički kontekst u kome su srpski pesnici u Hrvatskoj živeli i radili. Ta je neugodnost u mnogim istorijski uzburkanim vremenima bila toliko dramatična da je goli opstanak čitave etničke zajednice bio dovođen u pitanje. Ovo pesništvo, dakle, nastajalo je u takvim okolnostima koje su na svaki način onemogućavale suštinske procese izgradnje srpske nacionalne i kulturološke samosvesti, a time je utiran put tihe asimilacije Srba unutar hrvatske većine. Upravo u tome treba naći prave razloge što je književnoistorijska konceptualizacija ovog regiona srpske književnosti izvršena srazmerno kasno. Tek od početka sedamdesetih godina XX veka pionirske poduhvate načinio je Stanko Korać nizom svojih knjiga, kako rasprava i monografija (posebno je značajan Pregled književnog rada Srba u Hrvatskoj, 1987) tako i čitanki i hrestomatija (Književna hrestomatija. Iz kulturne baštine srpskog naroda u Hrvatskoj, 1979), pomoću kojih je elementarno popisao i opisao pisce, dela i književne fenomene koje s razlogom možemo smatrati činiocem srpske književne tradicije. Najvrednije delo te vrste načinio je Dušan Ivanić objavivši književnoistorijsku sintezu Književnost Srpske Krajine (1998) od koje moraju počinjati sva buduća istraživanja. Ivaniću valja zahvaliti i za organizaciju skupa u Matici srpskoj (trebalo je da on bude održan u Petrinji, ali su "Oluja" i progon Srba sa vekovnih ognjišta to omeli), kao i instruktivan, dragocen zbornik radova sa tog skupa Književno nasleđe Srpske Krajine (1997).

Tokom ratnih godina, tj. u vreme postojanja Srpske Krajine kao nekakvog oblika ratne državne tvorevine, urađeno je više veoma korisnih poslova na priređivanju dela srpskih pisaca ovog regiona (Sava Mrkalj, Pavle Solarić, Lujo Vojnović, Mirko Korolija, Bogdan Lastavica i drugi), a tome su svoje dragocene doprinose dali Žarko Ružić, Zdravko Krstanović, Jovan Radulovnć, Drago Kekanović i drugi. I nakon propasti Srpske Krajine, rad na istraživanju književnog nasleđa se nastavlja, naročito u okviru SKD "Prosvjeta" iz Zagreba, SKD "Zora" iz Beograda, Matice srpske, Srpske akademije nauka i umetnosti i drugih ustanova. Bez obzira na brojne poslove koji su već obavljeni, ne može se još uvek konstatovati da su rešena sva pitanja pripadnosti pojedinih pisaca nacionalnim korpusima, tako da će i ubuduće biti dovoljno posla za istraživače.

Da je to tačno pokazuju nam dve antologije srpskog pesništva ovog regiona koje su izašle iste, 2002. godine: Zdravko Krstanović je sačinio "antologiju srpskog pjesništva od Baranje do Boke Kotorske" Čudesni kladenac (Srpsko kulturno društvo "Zora", Beograd 2002), a Nebojša Devetak Antalogiju srpskog pjesništva u Hrvatskoj dvadesetog vijeka (Srpsko kulturno društvo "Prosvjsta", Zagreb 2002). Ove dve antologije pokazuju zanimljive razlike u osnovnom konceptu, razlike koje valja dalje problematizovati kako bi se utvrdio racionalan i nesporan okvir za buduća istraživanja.

2
Posao antologičara srpskog pesništva u Hrvatskoj nije nimalo jednostavan ni lak, a pogotovo se ne može samo svesti na lagodno čitanje pesničkih zbirki i estetsko procenjivanje pesama. Antologičar ovog regionalnog segmenta srpske književnosti, naporedo sa vrednovanjem pesama, mora da vrši i elementarnu konceptualizaciju sopstvenog fenomena, da dopunski definiše pojam srpske književnosti u Hrvatskoj, da određuje sadržaj i obim tog pojma. Takva pitanja su, u srećnijim okolnostima, već rešena u književnokritičkim i književnoistorijskim raspravama, pa antologičar obično dolazi na već raščišćen teren.

U slučaju srpske književnosti u Hrvatskoj to, međutim, nije tako. Baš zbog neugodnih socijalnih (ne)prilika, fenomen srpske književnosti u Hrvatskoj ostao je bez neophodne autorefleksije, nedovoljno promišljen i osmišljen. I premda smo, u međuvremenu, dobili vredne priloge, pre svega Stanka Koraća i Dušana Ivanića, mnoga pitanja će tek, sa potpunijom argumentacijom, morati da se otvore. Za razliku od Zdravka Krstanovića, čiji je antologičarski poduhvat znatno radikalniji i rizičniji, Nebojša Devetak se opredelio za izbor pesnika čiji status ni po čemu ne bi trebalo da bude sporan. Evidentno je da su svi ovi pesnici, a ukupno ih je pedeset i jedan, vezani na ovakav ili onakav način za srpsku kulturu, za srpsku jezičku i pesničku tradiciju, a to je, uz svest o etničkom poreklu, presudan razlog za pripadnost srpskoj književnosti. Zanimljivo je uočiti da od svih živih pesnika iz ovog poetskog cvetnika svega njih šestoro danas živi u Hrvatskoj, a to su Divna Zečević, Vladimir Pavić, Slobodan Grubač, Jordan Jelić, Boris Vrga i Simo Mraović. Nasuprot tome, tužna izbeglička sudbina pogodila je tokom devedesetih godina XX veka odista veliki broj pesnika, a u toj koloni prognanih nalazimo Daru Sekulić, Luku Štekovića, Jelenu Buinac, Jovana N. Ivanovića, Miću Jelića Grnovića, Miloša Kordića, Nikolu Strajnića, Nikolu Koricu, Milana Mirića, Miloša Bajića, Milana Pađena, Zdravka Krstanovića, Savu Krestu, Branka B. Kovačevića, Anđelka Anušića, Lidiju Vukčević, Đorđa Nešića, Živku Komlenac, Tatjanu Lukić, Milenu Severović, Ljubana Klobučara, Zorana Bognara, Nenu Smiljanić i Đorđa Brujića. Među pesnicima, nažalost, ima i žrtava ratnih sukoba na tlu bivše SFRJ, poput Milana Milišića, sjajnog pesnika poginulog u Dubrovniku od granata JNA. Sve ove činjenice dovoljno govore koliko je opstanak Srba u Hrvatskoj skopčan sa nesumnjivim teškoćama, tako da tokom čitavog XX veka nad njima lebdi senka Velike seobe. U tom periodu tok migracija redovno je išao ka istoku, ka Srbiji i, pre svega, Beogradu. Otuda od ukupnog broja pesnika (51) zastupljenih u Devetakovoj antologiji ni trećina njih (svega 15) tokom XX veka nije uspela da se nekako očuva na svome rodnom tlu. U Hrvatskoj su ostali da žive i stvaraju, a neki i da umru: Mirko Korolija, Vlado Vlaisavljević, Vladan Desnica, Vladimir Popović, Grigor Vitez, Branislav Zeljković, Divna Zečević, Vladimir Pavić, Slobodan Grubač, Milan Milišić, Jordan Jelić, Dragan Kordić, Momčilo Popadić, Boris Vrga i Simo Mraović. Ne govori li taj podatak, sam po sebi, dovoljno o mogućnosti opstanka srpske etničke i kulturološke supstance na tlu Hrvatske? Nije li, i po tome, vidljivo koliko je program hrvatskog nacionalizma delatan, koliko on ostvaruje svoje dugotrajno procesuirane istorijske ciljeve? I ne svedoči li to da je otpor srpskog naroda i njegova potreba za opstankom znatno veća nego što je politički scenario koji ispisuje hrvatski nacionalizam predviđao? I nisu li oreol žrtve i etička postojanost u stradanju dovoljni razlozi da, kod iole objektivnog, nezainteresovanog posmatrača ovih naših balkanskih tuča i krvavih obračuna, izazovu istinsku naklonost i poštovanje prema Srbima iz Hrvatske?

Antologičar Nebojša Devetak veoma je pažljivo pretresao trezor srpskih pesničkih vrednosti u Hrvatskoj prošloga veka. Uvrstio je gotovo sve pesnike koje su istoriografi, pre svega Stanko Korać i Dušan Ivanić, uvrstili u korpus srpske književnosti. Neke pesnike je, međutnm, izostavio bez vidljivog, relevantnog razloga, pa bi te pesnike — Arsena Dedića, Radeta Šerbedžiju, Sonju Manojlović, pre svih — trebalo u novom izdanju svakako uključiti. Trebalo bi, isto tako, ozbiljno razmotriti i mesto nekih drugih pisaca. Recimo: Bogdana Mrvoša, koji je svoj književni i radni vek proveo u Vojvodini, daleko od rodnog Kotara; Jovana Pavića, koji je u već poodmaklim godinama objavio neke zanimljive knjige; Ljubomira Stefanovića i Nikolu Petkovića, koji su hrvatskoj poeziji dali zanimljive dijalekatske priloge na čakavštini... Biće, svakako, još otkrića, kao što će, verovatno, biti i onih pesnika koji će, poput nekolicine nerazumnika, odbijati svaku vezu sa kulturnom, jezičkom i književnom tradicijom naroda iz kojeg su potekli. Nebojša Devetak je u svojoj antologiji imao takvo jedno zanimljivo otkriće — ukazao je na pesnika Borisa Vrgu, koga dosadašnji književnoistoriografski katalozi uopšte nisu registrovali. Srpska književna kritika morala bi, i ubuduće, ostati otvorena za pitanja ovoga tipa, te da registruje i prevrednuje sve nove, valjane priloge ma gde njihovi autori živeli i radili.

Jedna od uočljivih vrednosti Antologije Nebojše Dsvetaka predstavlja veoma izbalansiran i iznijansiran poredak pesničkih vrednosti. Antologičar je, naime, nastojao da, koliko god je to moguće, izgradi prepoznatljivu i jasnu hijerarhiju u kojoj će, pre svega brojem naslova i obimom zastupljenosti, razlikovati pesnike po stepenu njihovog značaja. U prvorazredne pesnike datog korpusa Devetak će ubrojati Ljubomira Micića, Branka Ve Poljanskog, Branislava Zeljkovića, Milana Milišića i Miloša Kordića, a njih predstavlja sa po osam naslova. Odmah potom dolaze pesnici velikog značaja zastupljeni sa po sedam naslova, a među njima nalazimo Mirka Koroliju, Svetozara Brkića, Daru Sekulić, Luku Štekovića, Zdravka Krstanovića, Anđelka Anušića, Nikolu Vujčića i Đorđa Nešića.

U pesnike srednjega značaja Devetak će ubrojati Momčila Popadića, Milana Lalića, Mladena Srđana Volarevića (sa po šest naslova), Dragana Aleksića, Jovanku Hrvaćanin, Vladu Vlaisavljevića, Dušana Jerkovića, Grigora Viteza, Dejana Medakovića, Vladimira Pavića, Slobodana Grubača, Nikolu Strajnića, Milana Mirića, Milana Pađena, Borisa Vrgu, Tatjanu Lukić, Zorana Bognara i Đorđa Brujića (sa po pet naslova). Pesnicima manjega značaja antologičar je dao po 3—4 naslova, pa čak i manje, a u toj skupini nalaze ss Branko Đukić, Divna Zečević, Jelena Buinac, Jordan Jelić, Mićo Jelić Grnović, Živka Komlenac, Milena Severović (4), Miloš Bajić, Sava Krneta, Lidija Vukčević, Simo Mraović, Nena Smiljanić (3), Đorđe Radišić, Jovan N. Ivanović, Dragan Kordić, Branko B. Kovačević, Ljuban Klobučar (2) i Nikola Korica (1).

Takvom razgranatom mrežom pesničkih naslova i imena Nebojša Devetak je jasno iskazao poredak vrednosti koji on prepoznaje u korpusu srpskog pesništva u Hrvatskoj. Sa tim se poretkom vrednosti čitalac može složiti ili ne složiti, ali mu ne može osporiti valjanost i promišljenost. To je, reklo bi se, i najizrazitija vrednost ove antologije, nešto po čemu će ona biti zapamćena. Istina, nema tu baš ekskluzivnih iznenađenja, budući da je bar one glavne pesnike književna kritika i istoriografija već otkrila i opisala. Ipak, uočljiv je antologičarev gest kojim je skrenuo pažnju na, inače zapostavljene, pesničke opuse Miloša Kordića, Svetozara Brkića, Luke Štekovića. Anđelka Anušića, kao i manje ubedljive pesnike poput Milana Lalića, Slobodana Grubača, Nikolu Strajnića, Milana Mirića, Milana Pađena, Borisa Vrgu, Đorđa Brujića. Zahvaljujući tim, i takvim, zahvatima antologija je umnogome stekla otkrivalačku dimenziju budući da će se, verovatno, u vremenima koja dolaze sa posebnom pažnjom čitati nekoliki pesnici koji su u njoj vidljivo istaknuti. Antologija, tako, postaje podstiiaj za nove vidove recepcije ovog segmenta srpske poezije.

U vezi sa poretkom pesničkih vrednosti, antologičaru treba odati još jedno priznanje: razmatrajući jedan regionalni segment srpskog pesništva, on nijednog trenutka nije ni potcenio ni precenio vrednosti tog užeg korpusa. Pažljivim čitanjem i usredsređivanjem na dela odabranih pesnika, on nije zapostavljao, a pogotovo zaboravljeno, opšte vrednosti srpskoga pesništva. Zato je i mogao u Predgovoru da konstatuje kako "među srpskim pjesnicima u Hrvatskoj, u 20. vijeku, nema tako značajnog imena kao što je u prozi Vladan Desnica". A zbilja je tako: pesnika najvišeg reda, velikog pesnika, ovaj pesnički korpus nije dao. Dragoceno je što Devetak — uprkos izrazitim simpatijama koje neguje prema "svojim" pesnicima — pokazuje zbilja uzornu objektivnost u procenjivanju i što ne gubi iz vida vrednosne standarde čitave nacionalne književnosti. Takvom antologičaru se može verovati.

Antologičara Nebojšu Devetaka treba pohvaliti i zbog još jednog izrazitog kvaliteta — zbog primerne fleksibilnosti sa kojom je odmeravao raznovrsna pesnička iskustva. Otuda je Antologija srpskog pjesništva u Hrvatskoj dvadesetog vijeka pokazala veoma velike poetičke raspone, te snažan dinamizam i raznovrsnost pesničkih konvencija. Istorijske mene ovog pesništva pratile su osnovne razvojne tokove srpske i hrvatske književnosti. Zanimljivo je da, osim Mirka Korolije, nema izrazitijeg pesnika parnaso-simbolističke postnke, ali će se ovo poetičko iskustvo sačuvati u fragmentarnim činiocima u poeziji Vladana Desnice, Vladimira Popovića, čak i Branislava Zeljkovića. U antologiji dominiraju različiti oblici modernističke poetike, počev od krajnje radikalnih oblika, kakve nalazimo u avangardnim pokretima, kao što su zenitizam Ljubomira Micića i Branka Ve Poljanskog, te dadaizam Dragana Aleksića. Ove pesnike, pogotovo prvu dvojicu, Devetak veoma visoko vrednuje.

Najčešći poetički obrazac u ovom pesništvu predstavlja oblik modernističke pesme, sa raznovrsnim indivilualnim rešenjima, od nežnog lirizma, preko istraživanja ekspresivnosti oneobičenog poetskog jezika, naglašenih simboličkih struktura, estetike ružnoga, antipostizma, verističkih izazova, pa do postmodernističke fragmentarnosti i tematske disperzije. Takva se poetička raznovrsnost može pratiti u nizu od Vlade Vlaisavljvića, Grigora Viteza, Dejana Medakovića, preko Branislava Zeljkovića, Dare Sekulić, Milana Milišića, Miloša Kordića, Mladena Srđana Volarevića, Zdravka Krstanovića, Anđelka Anušića, pa do Nikole Vujčića, Đorđa Nešića, Zorana Bognara, Sime Mraovnća... Ovi pesnici, u rasponu od početka pa do kraja veka, koristili su mahom iskustva slobodnog stiha, ali su posezali i za vezanim stihom kada bi za to ostili istinsku stvaralačku potrebu. Ponekad se dešavalo da čak unutar jednog autorskog opusa srećemo takve suprotstavljene poetičke fenomene u snažnom dinamičkom odnosu: Đorđe Nešić je, primera radi, isprobavao kako avangardne oblike raskrajanja pesničke forme tako i oblike vezanog stiha. U svakom slučaju, širok spektar poetičkih obrazaca svedoči da su srpski pesnici iz Hrvatske imali autentnčnu potrebu za poetičkim inovacijama, pa su umeli u punoj meri da odgovore na takve izazove.

Antologija Nebojše Devetaka iskazala je širok spektar tematskih izazova. Čitalac bi, tako, mogao prepoznati različite slojeve — od zavičajne tematike (Korolijina pesma Manastir Krka, Popovićeva Moja krajina i dr.), preko deskriptivnih postupaka (privlačnost morskoga pejzaža kod V. Pavića, simbolička imaginacija u slikanju prirode kod B. Zeljkovića i dr), prisustvo urbanog ambijenta (posebno kod M. Milišića. S. Mraovića i dr), naglašene refleksivne strukture (V. Desnica. B. Zeljković i dr.), opredeljenje za izazove kulture (M. Korolija, V. Desnica, B. Zeljkovnć, M. Kordić, Đ. Nešić i dr), za preispitivanje samoga sebe, čak i iskušenja modernoga nihilizma Lj. Micić, B. V. Poljanski, D. Aleksić. N. Vujčić i dr.). Antologičar je, sasvim u skladu sa društvenim okolnostima u kojima Srbi u Hrvatskoj žive, izuzetno naglasio istorijsku tematiku i tragiku čitavog kolektiviteta. Takvu tematiku možemo pratiti od M. Korolije, preko V. Popovića i D. Sekulić, pa do L. Štekovića, M. S. Volarevića, Z. Krstanovića, A. Anušića, Đ. Nešića, T. Lukić i dr. Tematska raznovrsnost i obuhvatnost predstavljaju očiglednu vrednost Devetakove antologije.

Nesumnjivo, ima više razloga zbog kojih ovaj poduhvat Nebojše Devetaka treba pohvaliti i preporučiti kako za pažljivo, studiozno čitanje tako i za prosto uživanje u lepotama poezije. Možda bi svemu izrečenom trebalo dodati i jednu pohvalu upućenu isključivo samim pesniiima, a tiče se jezika njihovih pesama. Očigledno je da ovim pesnicima na na srcu leži standardni srpski jezik, sa onim dijalekatskim strukturama koje su poslužile ne samo Srbima već i Hrvatima kao osnova za njihov književni, standardni jezik. U situaciji kada se dva naroda opredeljuju za isti, prevashodno srpski dijalekatski osnov, sasvim je psihološki razumljivo što će hrvatska jezička zajednica nastojati da izvrši što potpuniju kroatizaciju takve jezičke supstance, ne bi li na taj način izgradila sopstveni jezički identitet. Ali je, isto tako, razumljivo što srpski pesnici u Hrvatskoj ne pristaju na napadne oblike kroatizacije jezika, jer bi takav proces njima izuzetno otežao komunikaciju sa matičnom književnošću i kulturom. Otuda se srpskim pesnicima u Hrvatskoj mora odati puno priznanje što su, živeći zajedno sa istojezičnim narodom koji ne pristaje na jednostavnu činjenicu da je jezik zajednički, uložili prilično napore usmerene ka očuvanju sopstvenih jezičkih specifičnosti. Time su, neosporno, učvršćivali vezu sa sopstvenim nacionalnim korpusom.

O položaju srpskih pesnika u Hrvatskoj, o mnogim sitnicama i krupnicama, progovorio js Devetak u instruktivnom predgovoru ove antologije. Svi propratni tekstovi, uključujući i biobibliografske podatke o piscima, veoma dobro će doći onima koji se tek upoznaju sa ovom problematikom. To je razlog više zbog koga bi, u godinama koje dolaze, ova antologija morala imati svoje pažljive i posvećene čitaoce. A dobro bi bilo da se ova poezija čita pre svega tamo gde je ona i nastajala i tamo gde je knjiga objavljena. Možda bi to mnogima pomoglo da shvate kako je kultura moćno sredstvo odbrane jednog naroda i obezbeđenje njegovog opstanka.


Ivan Negrišorac
Sačuvana
Stranice: 1   Idi gore
  Štampaj  
 
Prebaci se na: