Narodna biblioteka SR Srbije — Milorad Panić Surep 1912—1968
Dobrodošli, Gost. Molim vas prijavite se ili se registrujte.
KNJIŽEVNOST « IZ SRPSKE KNJIŽEVNOSTI « Knjiga o piscu « Narodna biblioteka SR Srbije — Milorad Panić Surep 1912—1968
Stranice: 1   Idi dole
  Štampaj  
Autor Tema: Narodna biblioteka SR Srbije — Milorad Panić Surep 1912—1968  (Pročitano 30892 puta)
0 članova i 2 gostiju pregledaju ovu temu.
Angelina
Administrator
*****
Van mreže Van mreže

Poruke: 6361



« poslato: Januar 10, 2011, 10:54:07 pm »

**




MILORAD PANIĆ SUREP
(Glogovac, 27.01.1912 — Beograd, 22.04.1968)



Sačuvana
Angelina
Administrator
*****
Van mreže Van mreže

Poruke: 6361



« Odgovor #1 poslato: Januar 10, 2011, 10:54:23 pm »

**

MILORAD PANIĆ SUREP 1912—1968

SPOMENICA
NARODNA BIBLIOTEKA SR SRBIJE



Reč Miodraga Živanova, na Komemorativnoj sednici Saveta Narodne biblioteke Srbije 23. aprila 1968. god.

...Pokušaćemo, kao što je to običaj od davnina, da u trenucima bespovratnog rastajanja, dočaramo sebi lik našeg upravnika Milorada Panića Surepa, onakvog kakvim smo ga znali i na kakvog smo navikli, onako kako želimo da ga i dalje nosimo u sebi. A taj lik bilo ozaren osmehom bilo smrknutih veđa ili osenčen nekom pradavnom tugom, zračio je oko sebe energijom nepresušnog izvora. On se neodoljivo nametao svakome sa kime je stupao u kontakt, kao podsticaj, kao otelovljenje akcije. On sam, kao čovek, bio je pre svega borac i graditelj, uvek u zamahu, u akciji. Takav je bio od bosonogog detinjstva u mačvanskom selu do poslednjih nastupa na poprištima naše kulture. Njegov boravak u Narodnoj biblioteci bio je samo neprekidni niz inicijativa, sažet u jedinstveni napor da ova naša ustanova, sa dugom ali tragičnom istorijom, krene bržim tempom putem uspona i procvata. Možda se u njoj slilo sve što ga je inače, kao čoveka i stvaraoca oduvek privlačilo, život i istorija, misao i patnja njegovog naroda koga je strasno i sa pijetetom voleo. U stalnim pokušajima da otrgne od propadanja sve što je od vrednosti za našu kulturu i trajni uspesi na tom planu, možda su i najveća vrednost njegovog delovanja, njegovog ljudskog bitisanja. Brojni spomenici kulture našega naroda, otkriveni i zaštićeni za sadašnjost i budućnost najlepši su i spomenici Milorada Panića Surepa. Ipak, za nas je jedan među njima najveći: to je nova zgrada Narodne biblioteke i kada buduće generacije budu napajale svoju prirodnu žeđ za saznanjem na ovom jedinstvenom izvoru naše narodne misli i reči, kada budu upoznavale sve tokove naše istorije, znaće neminovno da je jedan, možda, glavni od onih koji su im to omogućili bio Milorad Panić Surep. Da, on je bio taj koji je davnašnji san mnogih generacija pretvorio u stvarnost.—

Zato neka je hvala i slava i imenu njegovom.


~


Govor Milana Đokovića, književnika, upravmika Kolarčevog narodnog univerziteta, predsednika Kulturno-prosvetne zajednice Srbije, pred kapelom na Novom groblju.
(Izvod iz Ćokovićevog govora donele su "Književne novine" od 27. aprila 1968.)

I borac, i pesnik, i tragalac, i vizionar, Milorad Panić Surep bio je iznad svega odan svojoj zemlji. I iz te duboke i neraskidive odanosti izvirale su sve njegove vrline književne i društvene, vrline inicijatora i organizatora, njegova neiscrpna energija i nepokolebljiva vera. Odanošću svojoj zemlji sve je mogućno razumeti i objasniti u složenoj i istovremeno jednostavnoj ličnosti Surepovoj. Lično i opšte bili su u njemu sliveni bez ostatka. Prvi njegovi koraci u poeziji jesu i prvi njegovi koraci u društvenoj akciji. I poslednji njegovi napisani radovi išli su ukorak s njegovom javnom akcijom.

Danas, na ovoj neumitnoj granici između života i smrti, pred odrom Surepovim, i njegov književni rad i njegova javna akcija izrastaju pred nama kao jedan veliki primer pravoga čoveka. Ako to sve nismo, ovako jasno, videli za njegova života, znak je, samo, naše slabosti i nesavršenstva zbog kojeg savremenike jasnije vidimo pred grobom nego u vrevi svakodnevnice.

Ako traume iz najranijeg detinjstva zaista ostavljaju ožiljke za ceo ljudski život, onda se treba podsetiti da je najdalje sećanje Surepovo bilo svirepa i krvava odmazda kojom se neprijatelj slobode i dostojanstva njegovog naroda, u opustošenoj i popaljenoj Mačvi, sveti za poraze na Ceru i Kolubari i da su među žrtvama tog slepog besa bili i Surepovi seljaci i seljanke, njegovi najbliži, i njegov otac. Ali ta bolna sećanja nisu u Surepu, pesniku i čoveku, ugasila veru u smisao borbe za jedan lepši i pravedniji svet; ona su mu, samo, očvrsnula nadu i dovela ga do vere u revoluciju.

Već i Surepovi mladalački stihovi iz studentske mansarde nadahnuti su tom verom:

Kroz okno padaju u nju zvezde,
Od daha drhti plamen plinski;
Sve je tu tako trošno i tiho,
Ceo taj život sirotinjski.

U uglu plesniv san te čeka
I gladni pauk što plen vreba.
Legneš li slomljen, smeši se na te
Kroz okno plavo oko neba.

Vreme u kome su ti stihovi ispevani bilo je za osetljivu mladost odveć teško, pa je i sama vedra slutnja nagoveštavala lepši ishod.

Mladalačka lirika Surepova, meka i setna, ispunjena je tihom tugom i bolnom čežnjom, koje su, u to vreme, njene najčešće pratilje. Njegove rime, raznovrsne, i muške, i ženske, i daktilske, svedoče o razvijenom muzičkom osećanju koje jeste i u tradicijama prethodne poetike, ali je, isto tako, i u ritmu koji ima lične, umetničke odlike, originalne harmonije. Njegovoj poetici još nije data ocena koju ona zaslužuje i po svojim sadržajnim, misaonim i emotivnim, i po svojim muzičkim kvalitetima.

U godinama predratnih nemira Surepova poezija je izoštrila sluh za predznake bune, sluh koji čuje pritajene glasove:

Kobno zviždi bura puna jeze,
Čudno ljudski zapliću se puti;
Za životom namiču se reze,
Pod grlom se oštre noži ljuti.

Velikim istorijskim platnima Surep se obratio posle revolucije. Iz tog novog vremena i njegovog zrelog književnog stvaranja ostaju trajno njegove značajne knjige "Kad su živi zavideli mrtvima" i "Filip Višnjić". U prvoj, tragajući za starim zapisima, svedočanstvima patnje i stradanja, Surep je hteo, očevidno, da savremenicima i potomstvu prizove u sećanje neuništivi otpor zlu, kao plamičke koji, još škrto, osvetljavaju putove narodne sudbine kroz mrak vekova u ropstvu. Ti plamičci su u poeziji bune Filipa Višnjića male i nemoćne otpore doveli do monumentalnih dimenzija borbe za slobodu. Ustanička Srbija je u Višnjiću dobila svog najvećeg pesnika čiju je viziju Surep, brižljivom i dubokom analizom, osvetlio kao niko pre njega. S velikim razumevanjem i s pravom naučničkom akribijom Surep je našem čoveku približio i remek-delo ruske poezije XII veka, "Slovo o Polku Igorovu". On je starom ruskom spevu u arhaičnom jeziku svog naroda našao jedan od najadekvatnijih izraza našeg pesničkog prevodilaštva uopšte.

Ponirući u minula vremena, Surep je ovim svojim književnim radovima, koji su tražili i sigurno istorijsko znanje i, isto toliko, pouzdano osećanje stila, zadužio našu kulturu interpretacijama visoke vrednosti i otvorio novu mogućnost našeg upoznavanja s prošlošću.

Jezik poslevukovskog vremena Surep je znao i osećao u svem njegovom leksičkom obilju i u svem njegovom semantičkom bogatstvu. Pa ipak, njegov jezik nije ostao u strogim granicama starine. On je svoj jezik oplodio na narodnim izvorima ali je uspeo i da ga osavremeni na svoj, osoben način. I, još više, uspeo da se oslobodi stega jednog opšteg, zauvek definisanog jezika, i da jezik stvaralački učini funkcijom svoje teme odnosno sadržine. To suvereno vladanje jezikom ostaće njegov dragocen prilog našoj književnosti.

Podjednako i istovremeno okrenut prošlosti i budućnosti, i istinski angažovan u svom vremenu, Surep je izgradio delo pred kojim stojimo ispunjeni dubokim poštovanjem.

Dragi Surepe, tvoji drugovi su te voleli i kao pisca i kao čoveka. Ti si časno služio svojoj zemlji i njenom kulturnom razvitku. Bio si ne samo pesnik i esejist, nego i javni radnik u najboljem i širokom smislu te reči. Zato je i Vukovoj nagradi čast što si je ti poneo kao jedan od najzaslužnijih među zaslužnima, za sva tvoja, mnogobrojna, pregalaštva u proširivanju kulturnih vidika, za mnogobrojne društvene i kulturne poslove kojih si se prihvatio i sa retkom istrajnošću vodio ih ka cilju. Ugradio si sebe u ovo, naše, vreme, u napredak ovoga društva koje tvojom smrću gubi jednog istinskog i veoma istaknutog borca za humanističke ideale socijalizma. Iza tebe ostaje veliki primer ljubavi i samopregora.

Dao si nam sve što si mogao. Neka ti je, za to, slava i hvala.




M. P. SUREP
1912—1968
SPOMENICA
NARODNA BIBLIOTEKA SR SRBIJE
BEOGRAD 1968
Sačuvana
Angelina
Administrator
*****
Van mreže Van mreže

Poruke: 6361



« Odgovor #2 poslato: Januar 10, 2011, 10:54:30 pm »

**

MILORAD PANIĆ SUREP 1912—1968

SPOMENICA
NARODNA BIBLIOTEKA SR SRBIJE




Govor Stojana Milosavljevića, zamenika upravnika Narodne biblioteke SRS, pred kapelom na Novom groblju, 23. aprila 1968. godine

...Tvojom zaslugom, otkriveni su i zaštićeni od propadanja mnogi dragoceni spomenici, do tada neviđeni — a koji su za istoriju srpske srednjovekovne umetnosti od neprocenjive vrednosti.

Sopoćani, Bogorodica Ljeviška, Studenica, Mileševa i niz drugih spomenika ujedno su tragovi Tvoje velike ljubavi prema svemu što je prava vrednost naše kulturne i umetničke prošlosti. Isto tako si ispoljavao strasni interes za naše spomenike rasute izvan granica Srbije.—

Za Tvoje ime vezane su proslave: prvog srpskog ustanka, Vukova proslava, sedamstogodišnjica Sopoćana i ovogodišnja proslava Filipa Višnjića kao i restauracija Karađorđeve Topole i stvaranje Muzeja prvog srpskog ustanka.—

Dinamičnost u akcijama, osmišljena i očovečena bila je Tvoja strast, Tvoj stil saobraćaja sa svetom i ljudima. U ovom trenutku ne znamo koga više da žalimo, pesnika, kulturnog radnika, čoveka.

Neka je hvala i slava nezaboravnom Tvom imenu!


~


Govor Dragoslava Parmakovića, upravnika Narodne biblioteke "Žika Popović" u Šapcu u penziji, publiciste, nad rakom u Aleji velikana na Novom groblju, 23. aprila 1968. godine

Neočekivano za sve nas, čak i za one koji su znali da je Surep teško bolestan, došla je vest da je preminuo. Slušali smo je s nevericom, u naivnom očekivanju da će je neko poreći. I eto, još jednom se dogodilo da se Mačva, Šabac i Podrinje bolno opraštaju sa jednim od onih svojih sinova, umetnika i boraca, radnika i stvaralaca, koji su se svojim životom i delom uzdigli među najvrednije i najzaslužnije, daleko i izvan svog zavičaja. Posle Laze Lazarevića, Janka Veselinovića, Koste Abraševića, Brane Ćosića, teška bolest i prerana smrt uvrstili su u ovu kolonu podrinjskih velikana još jedno krupno i svetlo ime — ime Milorada Panića Surepa. Uvrstili ga tom tragičnom sličnošću, što je njegov život prekinut u dobu kada smo očekivali dela još snažnija i značajnija od onih kojima je već dospeo na visove naše umetnosti i kulture.—

"Ja umetnost ne shvatam kao oruđe kojim se radi, već njivom na kojoj se radi ... da bi rodila, da bi nas hranila, oveselila, da bi najzad i našim potomcima davala hleba".

Shvatanje zavičaja kod Surepa nije bilo usko, regionalno. "Svako namerno, suženo oduživanje zavičaju ne može nikada dovesti do nekih kvalitetnih rezultata u umetnosti", bilo je Surepovo shvatanje oduživanja zavičaju.—

"Mačva je u pesmi shvaćena mnogo šire od jednog geografsko-administrativnog pojma". U pesmi posvećenoj Sutjesci ("Žeravica bez supraške") poetski će izraziti tu širinu:

"...ja, okrenut na sve četiri strane,
na jedno samo ognjište u tami velikoj mislim,
na ono od iskoni, bez supraške,
ono s kojeg se buktinje rasplamsavaju
i glavnja od glavnje planinom rascvetava.
--------------------------------------
Ja znam da to ognjište postoji
i da ga je oduvek bilo".

Među najbitnijim vrednostima u njegovom umetničkom delu, a koje je poneo iz zavičaja kojim se stalno napajao, jeste jezik. Smatrao ga je osnovnim kvalitetom podrinjske književne tradicije i da "u Podrinju postoji ogromno leksičko bogatstvo... Jezik je ono na šta bih mladim piscima skrenuo pažnju".

Surep se, kako sam kaže, od mladosti bavio proučavanjem proteklih kultura, a posebno naše zemlje. Iz tog proučavanja, iz tog opredeljenja, rodila su se i njegova najbolja dela, koja će i sama postati deo tog našeg bogatstva. Ta dela će buduće generacije sigurno primiti i usvojiti sa onim shvatanjem, kako je kulturnom nasleđu prilazio Surep: da "sva vrednost kulturnog nasleđa i leži u tome, koliko nas i čemu ono može poučiti, koliko oplemeniti, kakvog nam oslonca i podstreka može dati za skok unapred, za prevazilaženje sopstvenih nivoa i tekućih teškoća ..."

Za veliki primer pregaoca i borca, za veliko delo koje nam je ostavio, neka je slava i hvala Miloradu Paniću Surepu!


~


Govor Draže Markovića, predsednika odbora za sahranu, predsednika Političkog veća Skupštine Srbije, člana Centralnog komiteta SKJ, nad rakom u Aleji velikana na Novom groblju, 23. aprila 1968. godine

Istovremeno sa osećanjem za novo, živelo je u njemu i duboko osećanje za prošlost, za sve prave vrednosti stvorene u mučnoj i krvavoj borbi ovoga tla. Ceo svoj plodni život Surep je posvetio nastojanjima da se temeljitije oceni prošlost našeg naroda i otkrije bogatstvo njegove kulturne baštine. Kao progresivno i borbeno opredeljen čovek on je znao da povezuje istoriju i tradiciju sa najnaprednijim tendencijama savremenosti. Humanista po svom osnovnom životnom stavu, on je izuzetnim darom umeo da oseti autentičnu i iskonsku lepotu i pouku istorije srpskog naroda i da to razluči od onoga što je u njoj pretstavljalo mrak. On je znao i umeo da oseti njene trajne vrednosti.—

Za srpsku kulturu bilo je izvanredno dragoceno što je u njoj delovao i njoj sebe dao Milorad Panić Surep. Dodeljivanje "Vukove nagrade" za njegovo životno delo samo je malo priznanje delu koje je postalo i ostaće krupan doprinos kulturi našeg naroda.—

Prekinut je život koji je sav bio ispunjen duboko ljudskom sadržinom, borbom za najhumanije ideale čovečanstva.—
Sačuvana
Angelina
Administrator
*****
Van mreže Van mreže

Poruke: 6361



« Odgovor #3 poslato: Januar 10, 2011, 10:54:37 pm »

**

MILORAD PANIĆ SUREP 1912—1968

SPOMENICA
NARODNA BIBLIOTEKA SR SRBIJE



Govor Stojana Milosavljevića, zamenika upravnika Narodne biblioteke SRS., na svečanoj Akademiji povodom smrti Milorada Panića Surepa, u Narodnoj biblioteci SRS, 26. aprila 1968. godine

U svojoj dugoj istoriji od postanka do naših dana na čelu Narodne biblioteke, koja na izvestan način simbolizuje sudbinu našeg naroda, bilo je nekoliko velikana naše kulture. Jedan od njih svakako je Milorad Panić Surep.—

U Narodnoj biblioteci Surep otkriva vrlo široko polje delatnosti. Tragika njene istorije inspirisala ga je za velika pregnuća.

Od svojih ranih godina vezan za knjigu, Surep je odmah osetio da Narodna biblioteka, sticajem raznih okolnosti, još nije izborila mesto prvog reda koje joj u društvu mora da pripada.—

Iskreni ljubitelj svih kulturnih i umetničkih vrednosti i borac za njihovu zaštitu, Milorad Panić Surep kao jedan od prvih zadataka postavlja sebi i svojim saradnicima da se što pre i potpunije popune praznine u fondovima Biblioteke; da se neumorno traga za nestalim knjigama u vreme ratova.

Tako je uspeo da vrati 2 rukopisa od neprocenjive vrednosti, koji su bili nestali u toku prvog svetskog rata. To su: Prolog koriški iz 1573. i Dovoljsko četvorojevanđelje iz prve trećine XVI veka sa umetnutim minijaturama iz XII veka.

Rukopisi su veoma dragoceni, minijature jednog od njih su od neprocenjive umetničke vrednosti. Prikazane su odmah i na Vizantološkom kongresu u Oksfordu.

On ide i dalje; nabavlja mnoge dragocene i retke primerke rukopisa i šatmpanih knjiga koje ni stara Narodna biblioteka nije imala.

Stvoreni su uslovi da Biblioteka ostvari prvu, osnovnu funkciju — da bude hranilište i muzej svega što je na našem tlu stvarano i sačuvano kao pisana reč, da bi Biblioteka u punom smislu postala žarište kulture iz koje pisana reč zrači punom snagom i lepotom, oplođavajući stvaralačku misao.

Surep je odmah shvatio neophodnost poboljšanja i postojećih informativnih instrumenata i potrebu za stvaranje novih.

Započeo je široku akciju na redigovanju svih kataloga Biblioteke i njihovom potpunom pripremanju za izdavanje. U tome je bio dostojan sledbenik Stojana Novakovića, prvog izdavača Katadoga Narodne biblioteke.

Iako u nepodesnijm prostorijama i uslovima on je uradio mnogo da se maksimalno iskoriste kapaciteti čitaonice. Isto tako, shvatio je odmah dalekosežni značaj izrade Srpske retrospektivne bibliografije i Korpusa opisa jugoslovenskih ćirilskih rukopisa. U njima je video ne samo kapitalna dela naše kulture već izvanrednu priliku za afirmaciju ove ustanove.

Organizovao je fototeku ćirilskih rukopisa u okviru Arheografskog odeljenja sa ciljem da se u njoj objedini sav materijal o našim rukopisima u zemlji i inostranstvu, te da ova fototeka postane glavni dokumentacioni centar za sve one koji se bave izučavanjem naših srednjovekovnih rukopisa.

Od posebnog značaja bila je njegova briga o čuvanju i zaštiti postojećih fondova. U tom cilju on je reorganizovao Konzervatorsku službu proširujući njenu delatnost i osposobljavajući je za preuzimanje funkcija centralne konzervatorske radionice Srbije. U isto vreme osnovana je i Knjigoveznica i obezbeđeni uslovi za njen puni rad što je omogućivalo Biblioteci da se oslobodi velikog tereta nepovezanog bibliotečkog materijala. U svom radu nije se zadržavao samo u okviru svojih fondova, nego i u svakoj prilici težio da pomogne svakome kada se radilo o zaštiti i spasavanju retkog i dragocenog bibliotečkog materijala.

Tako je uspostavio stalni kontakt sa manastirom Krkom u Dalmaciji, ne samo radi opisivanja tamošnjih dragocenih zbirki ćirilskih rukopisa, već i zbog njihovog konzerviranja.

Kao upravnik centralne matične biblioteke posvetio je mnogo pažnje organizovanju i jačanju mreže matičnih biblioteka u Srbiji, a kao predsednik Društva bibliotekara Srbije rukovodio je svim akcijama Društva pokrećući brojne inicijative za razvoj, jačanje i afirmaciju naše struke u celini.

Znao je, takođe, da Narodna biblioteka sa svojim značajem i razgranatim funkcijama ne sme da bude po strani od opštih tokova razvoja bibliotekarstva u svetu. Zato se veoma zalaže da uspostavi, proširi i unapredi njene veze sa nacionalnim bibliotekama u svim zemljama, sa kojima naša zemlja održava odnose.

U tom cilju, on je uspeo da pojača razmenu knjiga i drugog bibliotečkog materijala, da započne akciju slanja pojedinih bibliotečkih radnika radi razmene iskustava i programa stručne saradnje.

Lično je učestvovao na savetovanjima rukovodilaca nacionalnih biblioteka svih socijalističkih zemalja. Tom prilikom postigao je sporazum o mikrofilmovanju naših ćirilskih rukopisa koji se nalaze u Lenjinovoj biblioteci u Moskvi i Narodnoj biblioteci Ćirila i Metodija u Sofiji — na osnovu koga je naša Biblioteka već primila deo tog dragocenog materijala.

Milorad Panić Surep za vreme od 3 godine učinio je mnogo za Narodnu biblioteku, mnogo za bibliotekarstvo u Srbiji.—

Nameravao je da razvije bogatu i raznovrsnu izdavačku delatnost koja je neophodna za rad ove ustanove. Nameravao je da pokrene akciju za stručno usavršavanje i specijalizaciju kadrova Narodne biblioteke u zemljama u kojima je bibliotekarstvo na višem nivou.

Ali ono što predstavlja vrhunsko delo njegovih napora jeste izgradnja nove zgrade Narodne biblioteke za koju je on postavio temelj.—

Umro je ostavljajući neizbrisivu uspomenu. Učinio ju je neizbrisivom svojom jednostavnošću i humanošću, ličnim primerom u radu i mnoštvom inicijativa koje je neumorno i neiscrpno pokretao.

Neka je trajna uspomena njegovom delu i imenu!


~


Govor arhitekte Ivana Kurtovića, prof. Univerziteta, na svečanoj Akademiji povodom smrti Milorada Panića Surepa., u Narodnoj biblioteci SRSL 26. aprila 1968. godine

U ovom času sjećanja na pjesnika i plodotvornog poslenika na polju kulture ne mogu a da u ime svih graditelja nove zgrade Narodne biblioteke ne izrazim svu tugu za nestankom Milorada Panića Surepa i zahvalnost za neprocjenjive zasluge u naporima koje je svakodnevno činio na izgradnji ovog značajnog dela za kulturu svog naroda.

Još od prvih idejnih skica bio sam upućen na saradnju sa Miloradom Panićem Surepom, a njegovim izborom za upravnika Biblioteke pruženo mi je izuzetno zadovoljstvo da upoznam jednog izvanrednog čoveka i da te prve kontakte produbimo do mere nerazdvojnih saradnika i prisnog prijateljstva.

Shvatajući svu zamašnost preduzetog zadatka i ponirući najdetaljnije u jedan novi svijet složenog mehanizma funkcionalnih sklopova on se sa takovom lakoćom snalazio da je u svakom momentu do detalja bio upoznat sa objektom i stanjem na gradilištu.

Koliko je on izgarao na tom poslu može najbolje da posvedoči činjenica da je za sve vreme teške i opake bolesti svakodnevno želeo da ga obaveštavamo o napredovanju radova.

Moram, ipak, reći da je iznad svega osobitu ljubav i interesovanje pokazivao za odeljenje stare knjige i rukopisa i do tančina me upoznao sa njegovom koncepcijom organizovanja svakog radnog mesta tog odelenja.—

I upravo u času koji je on kao i svi mi željno očekivao, u času kada je trebalo da zavijori barjak koji označava stavljanje zgrade pod krov i u očekivanju željenog života u novoj zgradi, mi ističemo crnu zastavu tuge za dragim upravnikom, čovjekom i prijateljem.

Neka je hvala i slava Miloradu Paniću Surepu!


~


VERNI SLUGA SRPSKE KULTURE
Govor dr Dejana Medakovića, prof. Univerziteta, na svečanoj Akademiji u Narodnoj biblioteci SRS, povodom smrti Milorada Panića Surepa, 26. aprila 1968. godine.
(Ovaj govor objavila je "Politika" od 28. aprila 1968)


...Nestao je čovek koji je već u prvim posleratnim danima, u ono sumorno vreme sabiranja i prebrojavanja ogromnih gubitaka i kulturnog inventara srpskog naroda, imao snage i vere da hitro usmeri svu svoju pažnju velikim poslovima spasavanja i čuvanja naše vekovne baštine. Na tom poslu pojavljuje se Milorad Panić Surep kao brižni rizničar, kao neumorni zaljubljenik u trajne vrednosti srpske kulture, kao njen verni tumač, koji je sa pesničkim zanosom sagledavao sva naša prošla, skrbna vremena, uzroke naše vekovne potištenosti. Upućivao je taj strasnik, nas, savremene baštinike dedovskih uzleta i padova, na umne napore otkrivanja i razumevanja njihovih slojevitih poruka. Dobro, veoma dobro i mudro čitao je Surep zamršeni letopis svoga naroda, video njegova raskršća, njegova hoždenija po mukah na carskim drumovima i hajdučkim bogazama, na onim iscrpljujućim prostranstvima gde su, na svakom koraku, nicala i svedočanstva narodnih pametovanja.

Sa puno časti dopisivao je Surep našem starom letopisu i mnoge nove stranice na kojima će se trajno pamtiti i onaj uzbudljivi trenutak kada je naše društvo konačno spoznalo neprolazne hudožestvene vrednosti i poruke stare srpske umetnosti, kada je i ovo veliko otkriće još jednom pomoglo i novom prepoznavanju našeg drevnog zavičaja. Pod njegovim budnim, čuvarnim okom, vratila se, rascvetala i sačuvala prvobitna lepota Bogorodice Ljeviške u Prizrenu, manastira Žiče, Studenice, Mileševe, Manasije, Sopoćana i Dečana. U toj svetkovini raskošnih oblika i boje prisutno je Surepovo ime, utkana je njegova ljubav kojom je našoj, sada već kritičkoj radoznalosti, štedro poveravao ove svoje ktitorske podvige. Pa ipak, vrhunska dela srpske feudalne umetnosti ne čine neki zatvoreni, zlatni krug Surepovog konzervatorskog služenja. Zaista, neobručenu brigu pokazivao je Surep i prema našim starim gradovima, prema brojnim spomenicima narodne umetnosti, svedočanstvima bliže i dalje ratne prošlosti, prema uzbudljivim spomenicima našeg narodnooslobodi-lačkog rata i revolucije, prema svemu što je neraskidivo uraslo u naše trajanje na ovom burnom tlu.

Bio je on i skrbni služitelj srpske knjige, čiju je stradalnu sudbinu odlično poznavao i tumačio, voleći je nekom vukovskom odanošću. Njegov romantični temperament izvlačio je rasipnički iz svojih tajnovitih skrivnica i poslednje deliće snage kako bi se u dostojnom knjigohranilištu napokon okončao stidni život srpske knjige u privremenim zbegovima. Na toj poslednjoj, nezaključenoj stranici Surepovog raškog pomenika završio se i njegov neobični životni hadžiluk. Znati se samo može da je on sam ipak stigao da ga najtačnije protumači: "Prošlost? da li je to sve ono što je proteklo, što se zauvek izgubilo iz života, i čega više nema, mrtvo nema? O takvom nekadanjem čemu bi vredelo brinuti brigu i tražiti reči! Ali spustivši pogled naniže, ko od nas neće osetiti da se ne leluja, ko čaška na stablu izniklom iz nataloženosti obavljenih poslova, iskustava i domišljenih misli? S takvog oslonca jedino je i mogućno ustremiti se uvis i odbaciti unapred. A reč je baš o tome, tlu i njegovu stablu, na kojima cvetamo nezahvalnošću dece".
Sačuvana
Angelina
Administrator
*****
Van mreže Van mreže

Poruke: 6361



« Odgovor #4 poslato: Januar 10, 2011, 10:54:54 pm »

**

MILORAD PANIĆ SUREP 1912—1968

SPOMENICA
NARODNA BIBLIOTEKA SR SRBIJE



Uvodna reč kljiževnika Antonija Isakovića na kljiževno-umetničkoj večeri "Poezija i proza Milorada Panića Surepa" održanoj na Kolarčevom narodnom univerzntetu 29. aprila 1968. godine.
(Ovaj tekst objavio je NIN od 5. maja 1968)


Pre tri meseca poslednji put sam razgovarao sa Miloradom Panićem Surepom. U njegovoj kući, sobi. Bilo je tiho, u prozore se ugradilo gradsko veče. Pili smo kavu, pušili duvan. Sve je on umeo lepo: da ti naspe i s tobom ispije čašu vina, da se nasmeje, porazgovara šeretski, da se seti uspomene.

U sobi je mirisalo na knjige, na suvu hartiju. A on, Surep, meni, na stara, štampana slova — tako mi je ostalo.

Već ga je istanjila boleština, smrt ga ždrala. On je nije priznavao. Hteo je da ostane sabesednik, do kraja ravnopravni, sa mnom, sa svima koji su ga pohodili; nikoga da namuči, u nedoumicu, u laž da dovede, iako je video blizinu svoje obale sa koje se niko, nikad ne vraća.

Te večeri, uzgred mi je ispričao prvo sećanje o sebi, odakle počinje. Tamo, nekoga dana, 1917. sunce i Mačva ispucala, prekorela, sva je u prašini. Drum se proširio, svukao u sebe livade, njive. Pa je Mačva cela, jedan širok, beskrajan put. Vukli su, vodili Milorada, da upamti oca. I tako su detetu ostale: mnoge bose noge gacaju, dižu prašinu, svi su u težanim gaćama. Muški psuju i pljuju zemljane pljuvačke. Žene, otegle lelek. I svi mu pomažu: napred švrćo, da vidiš oca. A otac, na utrini obaljen, veći nego ikada ranije. Pored njega, leže streljani, još dvojica, komšije. Otac beo, a šta je čovek bez krvi!

Surep je uvek umeo da se vrati danu prošlom, da ga odabere.

I ponikla je njegovom rukom, jedna čudna knjiga, letopis, hronika davna — gde je Surep skupljač, odabirač i njen dobri sagovornik. Sačinio je knjigu Kad su živi zavideli mrtvima. I tako nam od crnih davnina vratio stih, muklu odrednicu našu, da smo prolazili vremena kad su živi, zavideli mrtvima. — Ne znam da li je još koji jezik, na ovom zemaljskom šaru, morao sebe i ovako da iskaže.

Listam, pročitavam tu knjigu, strašnu, poučnu, veliku. Gde su, i koje su sve dubine njene, prepletene, pa naslagane. Koliko puta do dna dovedeni, i ne znaš ko te sve ravni, pa u zapisu stoji: "Bez nogu a goni, bez ruku a hvata, bez noža a kolje".

Pa onda nađem zapis-molbu, krik: "O, zemljo, raspukni se, i sve nas žive primi".

Zaklopim knjigu. Ko nam sve postojbinu nije tucao u glavu, i kojim kamenom? Zemlja ne puca, samo mrtve prima. Moraš da opstojiš, puteve da praviš, da se ogledaš u sebe, i oko sebe, druge da vidiš, da se u kamen uklešeš, da zagradiš reku, da se u knjigu zapišeš.

Opet, otklopim Surepov zbornik. I nalazim zapis-naredbu: "Požuri, da te smrt ne bi pretekla".

Zaklapam knjigu. Živelo se u nas žurno, užurbano ženilo, rađalo, delalo i na parče zapisivalo. Nikad mira za sistem, sintezu. I zato smo se ponajbolje iskazivali u stihu, zagonetki, poslovici. I epske pesme su nam kratke.

Jer smrti su u nas razne bivale, često kolektivne, — dolazile su kao pljuskovi. Rupi među nas, i ne retko, najbolje nam odnese.

Istorija, a šta ćete, naša je, gulila je kožu do kostiju. I kost je prevrtana, pa je spaljivana. Razumeli smo dobro iskustvo velikih naroda, da se i na mrtve valja osloniti, valja umeti to.

Navikli smo, da nam od oca malo ostaje. Pa znamo: moramo uvek biti orni za početak. U svakom kolenu, i svako od nas ovde prisutan, izgovorio je, što u starom zapisu nalazim: "Jovo, nanovo! I neka ovo bude poslednji put".

I Surep tu čudnu knjigu završava: "Jedan je narod zakoračio s krvavom mukom, ali odlučno, ka oblastima u kojima živi neće zavideti mrtvima".

Rekao sam da je Surep birao prošli dan. Nije uzimao svaki. Pa je tako jednom uronio, u daleki XII slovenski vek, i iz njega nam podario prepev Slovo o Polku Igorovu. Ono što su mnogi hteli, želeli, nisu uspeli, Surep je uradio. Dobili smo ne prevod, nego blizanca u svom jeziku Slovo o Polku Igorovu.

A onda, zaokupljao ga pesnik bune, prve srpske revolucije, Filip Višnjić. S kojom strašću je tragao, pa polazio od najmanje znane i pronađene sitnice da nam ispriča, i to, vrsno pripovedački, životopis slepog rapsoda-guslara, od nemila do nedraga.

Milorad Panić Surep, nadničio je kulturi; bio njen redov, iako predvodnik na mnogom poslu i poduhvatu. A redovi i nadničari su uvek na redutu, u prvoj liniji i samo se s njima dobija bitka.

Treba se setiti, dozvati vreme posleratno, kada smo se izrekli u rečenici "Nema odmora, dok traje obnova". Kada smo u lancu, od ruke do ruke, kao u Jerinino doba, prenosili ciglu i kamen. Kolektivno kopali, i kolektivno dizali nasipe, krovove, pruge i mostove. Gradili ružne zgradurine, kafane su bile prazne, a vozovi puni; išlo se od radilišta na gradilište; svi smo bili na radu, a praznovali, samo na ulici. Uvereni da možemo sve, uskoro nas lude i zelene, uhvatila prva petoljetka, opsesija čelika, "teške"; zemlja ratara, sirotinje, žudela je za fabrikom, mašinom.

I ko onda da zatraži, iskamči dinar za neki krov, koji nije bolnica, stanica, gde ne borave ljudi, nego trošni živopisi dalekih predaka, njihovih svetaca. Pa i kad se dobije dinar petoljetke, koje sve katance treba otvoriti, koje sve hajdučke kalauze upotrebiti da se dođe do eksera, šine, betona i crepa. Valjalo je baratati sitnim, prljavim ali velikim poslovima. Suvo je zlato daska-colara, tako je vreme bilo.

A Surep, zanesenik baštinom, i strpljiv, na kojim je sve sastancima bivakovao, i čekao svoju čekalicu, da preuzme svaku priliku, da iskoristi i onaj trenutak kada se vremenski budžeti gase, i ostanu nepotrošene pare.

Pred sobom je imao dobronamernu vlast (i on je bio deo te vlasti) ali vlast mladu, surovu. (U to vreme se najčešće izgovaraju reči "mora", "može"). Vlast koja je bila ubeđena da sve potiče od nje. Ambiciozna, prezauzeta, i pomalo gluva za vreme prošlo. Otpušavao joj uši Surep, trljao i glačao njenu zenicu, gurkao je, da se polako osvrne i unazad, u stare, nezastarele vrednosti, i da i njih usvoji.

A onda, Surep je umeo da zakorači u portu, da onim svojim glasom harambaše, meraklije, kiridžije — da pozove i nazove igumanu, igumaniji, da s njima naredi ručak, otpuši manastirska vina, i uzgred, ali do kraja dogovori, do u sitnice: o oluku, o krovu, o ogradi, o svakom kamenu, o svakom znamenu.

Da izvuče — u početku su kalcani nepoverljivi, jer Surep je za njih samo komunistička vlast — da izmami njihovu volju, sredstva; da se združe i najbolje obave posao.

A spomenici su naši razbacani svuda, najčešće u vrletima, bespuću — i Surep stiže, obilazi sirotinjske narodne odbore, — vajdica je velika da se dobije: gola ruka kulučara i volovska zaprega za prevoz.

I tako je Milorad Panić Surep izrastao u svojevrsnog neimara, zaštitnika, zadužbinara, kakvo ovo vreme nije imalo. I po našim građevinama, tvrđavama, manastirima, crkvama, kulama, zgradama, bunarima, zidinama, i grobljima — počela je da se zakiva bronzana pločica — znak zaštite i proučavanja.

A iza svake te pločice je kaplja truda i ljubavi Surepove.

Teška bolest je dugo i polako krunila Surepa. O tome smo svi znali. Pa je o bolesti i narušenom zdravlju njegovom, dočulo bratstvo u Hilandaru i odlučilo je da učini molepstvije za svog dobročinitelja i svih lavri starostavnih, gospodina Milorada Panića Surepa.

A kada ga je primala beogradska zemlja, čuo se plotun za druga Surepa, pa odmah Internacionala, pesma proletera Mačve i celoga sveta.

Njemu je s pravom pripadalo i jedno i drugo. Jer Surep je bio naš, iz ovog vremena; u njegovoj biografiji, stub je spomenica partizana od 1941. Od nje je polazio i u prošlost i u budućnost svoje zemlje. Za pravu istoriju valja biti dalekovid u oba pravca! Znao je to Surep.
Sačuvana
Angelina
Administrator
*****
Van mreže Van mreže

Poruke: 6361



« Odgovor #5 poslato: Januar 10, 2011, 10:55:04 pm »

**

MILORAD PANIĆ SUREP 1912—1968

SPOMENICA
NARODNA BIBLIOTEKA SR SRBIJE



Književno-umetničko veče POEZIJA I PROZA MILORADA PANIĆA-SUREPA sa uvodnom reči književnika Antonija Isakovića, održano na Kolarčevom narodnom univerzitetu 29. aprila 1968. godine; izbor proznih i poetskih odlomaka iz Surepovog dela napravio je pesnik Dragan Kolundžija; čitali Marija Crnobori i Dejan Čavić


Jedan je narod zakoračio s krvavom mukom, ali odlučno, ka oblastima u kojima živi neće zavideti mrtvima.

KAD SU ŽIVI ZAVIDELI MRTVIMA
(odlomak)

...Hodiše Turci preko naroda, zemalja, planina, voda; i leti i zimi; i ništa ih ne može zaustaviti — ni krv koju ljudi ne štedeše, ni molitve kojima verovaše, ni besovi nebeski od kojih strahova i zver i čovek, sve što se kreće ili diše. Reći valja da je turski jahač tog vremena bio kazanj mimo svih drugih, držalje svih bičeva. I da za prepreke nije znao.

"Po božijoj volji tad uhvati oštra zima. Tako je bilo da ni konjanik putom ne može da prođe. Snega je tada toliko napadalo, da ga je bilo konju poviše uzengija. Dunav se beše tako zamrzao da se islamska vojska, kad je došla (pod grad Kulič), ulogorila na samom Dunavu".

"Bist čuma mnoga za tri leta. Po mnogo zemlje bist surodica u pšenice i drža za tri leta".

A ako negde i gori koji žižak, u strahu je treperio, više da plamen sačuva za neke tiše noći no da ga raspali u ovoj. "Pisa siju knjigu mnogogrešni Nikola diak v leto 1488, jeseni. Upisah v dni trikletago cara Pajazita u selu Petnici". Ali će delo ovo uskoro biti odneseno daleko; lutaće sa piscem svojim i njegovim drugovima, nemoćna vejka u buri, da bi se jednom, privremeno, zadržalo u slovenskim Lepim Vinima, manastiru kojem priroda u dane njegova rađanja dade tako radosno ime a rašćenje čovečanstva učini ga zbegom mnogih nedaća.

I ne beža čovek tada na sever i zapad samo od akindžija. I druge su ga nemani gonile. Jedan iz množine, ili množina jednom rukom, ureza spolja, duboko, u granit dečanske apside:

"Nema leba 1492".

Morao je raditi dugo šilom i noktima, kao onaj što očekujući nešto zavarava vreme. Lutao je planinom samac i u gomili, s porodicom, pa planina ostala bez korenja; molio se kaluđerima — oni nisu imali ili nisu dali; dizao ruke svevišnjem i provlačio se ispod ćivota Dečanskog uzalud (i bog i svetac bili su mrtvo nemi). I onda je, zaista ne znajući šta čeka, pustio ovaj izdužen krik što sve do naših dana dopire. Nema leba! Kamen je valjalo jesti, njega je jedino još bilo. I nije to, istinu govorim, vapaj samo jednoga čoveka. Pored njegova ureza mnogo je drugih, slabije ugrebenih i teško vidljivih — pritisci dečjih ruku, ili starih, ili do umiranja malaksalih. Onaj kao da ih je sve u se sažeo, pa snažno zagrizao.

Ostala polja jalova od zle godine, kuće isplakane od napasnih prolaznika.

...A za njima se vukla glad. "Leta 1690 bist glad teščajši: pšenica mera (tovar) po aspri 19 hiljada, to je oka 100 aspri; vina oka 40 aspri, rakije oka 140, graha oka 150, luka oka 130, mesa oka 150, sira oka 160, jabuka oka 150, meda oka 200, masla junga 600, pirinča oka 150, loja 150. I to leto jadoše čeloveci meso pasje i človečaskoe i konjsko i mnoga nečista. Tako neka se znade".

"1690 bist glad i težiši u Bosni; mera pšenice: 50 oka 10 iljada aspri... repe oka po 120 aspri, jabuka oka po 120 aspri. Ito leto jadoše loja za svieće oka 120 aspri".

Šta ove brojke znače, teško je danas reći. Pomozimo se poređenjem. U mirno doba, oko 1670—80 godina, u Bosni je zanatlija dobijao dnevnicu za svoj rad 10 aspri, kosac 13 aspri, žena nadničarka 4 aspre. Uz to je, verovatno, išla i neka zlehuda hrana. Ako je devedesetih godina ovoga veka odnos bio isti, a mnogo je verovatnije da je rad bio još jevtiniji, onda je otac zanatlija za oku brašna svojoj deci morao raditi deset dana, kosac skoro osam dana. U Srbiji, pod istim gospodarom, rad je slično plaćan; ali za vreme rata jedva ga je moglo i biti.

"I tako kroz deset godina, od tog ljutog rata, mnogoplodna i izobilna i mnogoljudna zemlja srpska zapuste sva, i gradovi svi i sela sva zapusteše, i manastiri... U sadašnje vreme pustio je gospod na srpsku zemlju: prvo pomor, i potom i opet mač i pomor zajedno, i plenjenje i glad ljuti, da su jeli ljudi srpski meso pseće i meso ljudi mrtvih, koji su pomrli od gladi. Sve ovo u dane moje bi i oči moje videše. I ležahu leševi pomrlih ljudi srpskih po svima ulicama velikog Beograda, i po svima zemljištima njegovim, i po svima putevima njegovim ležahu mrtvi. I ne beše onih koji pogrebavaju. A koji živi hodahu, ne beše u njih izgleda ni krasote ljudske, no behu pocrneli od gladi, i lica njihova behu kao lica etiopska. I tako skončaše i ne osta deseti deo ljudi. Oni koji su ostali, izbegoše iz svoje zemlje i ostaviše je pustu svu" zapisah ja Atanasije daskal Srbin, koji posle ovoga što preživeh, izbegoh čak u Rusiju i dođoh u Petrograd, ne bih li umilostivio srca cara i naroda rosijskog prema jednokrvnoj braći i zemlji koja vapije za njihovom pomoći.


~


OD SENE I OPOMENE

Ne veruj u brave i ćutanja
ni opomenu koraka
najmanje širini ljudskog srca
izvikivanoj na sva četiri vetra,
ne veruj
— kažem ti iz iskustva
i u času nesvakidašnje iskrenosti.
Ni u zaborav ne poveruj
ma čiji,
bregova uvijenih u pepeo daljine
lampi dok se hlade od naših nemira
malaksalih
ni u zaborav vučji
ni čovečji,
ničij!
Jer ima bezbroj puteva
između sna i izloga
zagrljaja i tame
između gnezda i zidova
onih najjačih
čeličnih konstrukcija
dizanih na mestima zalelujanih grana;

Zidova što su hteli
da budu jedna volja
jedno vreme
autostrada u jednom pravcu,
i gnezda oborenih
(rasut žalosni cvrkut po zanemeloj dolini!)

Toliko je puteva između bekstava i doziva
da nam je za življenje ostalo samo
raspeće.


TVRĐAVA

Gromovite si vikala reči, tvrđavo iznad reka,
varvarske, Ciceronove, staroslovenske,
reči otrovnih strela, katapulta, i dugovlase,
stare koliko i nasilje, starije od mastodonta;
I vikala ih dugo, tako jezivo dugo
ko što je strah nad zacenjenim detetom dug,
ko pogled glave s koca,
ko zvižduk bombe avionske nad krošnjama aprilskim
u proleću što je začedilo od slobode;
I nebu si, srdžbom uzrasla, vraćala munje,
potrese zemljotresima
sve sričuć slogove teške mudrosti neželjene,
po čitav vek sa listom, gradino ratova svetih.

A danas samo brujiš, srebrna školjko, sedinom
mora sviklog s večnošću jedino da razgovara.
Cveće i mladež uči se po tebi milovanju
dok ti nemaran vetar srbulju zidina razvejava . . .


[...]
Sačuvana
Angelina
Administrator
*****
Van mreže Van mreže

Poruke: 6361



« Odgovor #6 poslato: Januar 10, 2011, 10:55:12 pm »

**

MILORAD PANIĆ SUREP 1912—1968

SPOMENICA
NARODNA BIBLIOTEKA SR SRBIJE







Rukopis pesme "Zapis", recitovane na komemorativnom književnom večeru
posvećenom Miloradu Paniću Surepu na Kolarčevom univerzitetu
Sačuvana
Angelina
Administrator
*****
Van mreže Van mreže

Poruke: 6361



« Odgovor #7 poslato: Januar 10, 2011, 10:55:22 pm »

**

MILORAD PANIĆ SUREP 1912—1968

SPOMENICA
NARODNA BIBLIOTEKA SR SRBIJE



Govor Đuze Radovića, književnika, upravnika Biblioteke Srpske akademije nauka i umetnosti, na Komemorativnoj svečanoj sednici skupštine Društva bibliotekara Srbije 10. maja 1968. godine

Šta ima prirodnije i u isto vreme svirepije nego što je sam kraj tog puta koji svako živo biće završava nepovratnim, konačnim odlaskom — smrću. Ali u tome, kao i u mnogo čemu drugom u životu, postoje nepravde. Postoji zlo koje je, ne retko, veće od samog sebe, veće od one mere na koju ta neminovnost smrti primorava čoveka da je primi.

Jedna od tih nepravdi života, i to možda baš ona najveća, jeste upravo ta koja nas primorava da se rastajemo od dragih ljudi pre vremena, onda dok su oni još u naponu svoje snage. Ako je takav čovek kojega gubimo bio ne samo naš pouzdan drug i dobar prijatelj, nego i stvaralac, ličnost visokih ljudskih aktiviteta i pregalaštva, onda tu nepravdu života osećamo još jače, još nepomirljivije, upravo u onom stepenu u kome se takav čovek, i kad ga rečima ožalimo, ne može prežaliti, ni zaboraviti,

Prerana smrt Milorada Panića Surepa izaziva u nama jednu duboku, iako nemoćnu i uzaludnu pobunu što se integritet jedne aktivne i stvaralačke ličnosti ovom nepravdom pre vremena cepa i konačno raskida na dvoje: na njegovo delo, na ono što je već stvorio i uradio, i na ono što je tek imao da uradi i da stvori. Ni jedan od ta dva dela nije mali. Zato, isto onoliko koliko se ponosimo i koliko cenimo ono što je dospeo da uradi, da ostvari i da nam ostavi, toliko žalimo za onim što, eto, neće moći da učini.

Pesnik koji je izvanredno prisno i snažno nosio u sebi svoje rodno tle, osećao kao retko ko među nama, ili jače nego iko iz njegove generacije, onu impozantnu i neuništivu snagu naroda iz koje su se, i kroz najcrnje tmine naše prošlosti, probijale one vatre doglasnice oko kojih su se žarila ognjišta slobode i iz kojih su nicali i razgranavali se putevi ka napretku, hrljenja ka budućnosti.

Takav čovek i takav pesnik nije mogao ostati samo literat i samo čovek od pera. Zato su i njegove druge aktivnosti bile i mnogobrojne i podjednako značajne. Ali ako nije mogao biti samo čovek od pera, on je nesumnjivo bio uvek čovek od knjige. On je, i iz istorije i iz sopstvenog iskustva, znao za mnoge tiranije, ali je znao, ali je osećao da je možda najteža tiranija ona koja dolazi od neznanja, od nekulture i primitivnosti. I osećao je i znao ne samo svešću naprednog, kulturnog čoveka, nego i svojim stvarnim razumevanjem onih vekovnih poruka istorije da kultura jedne zemlje nije stvar trenutka, ni stvar nabujale inspiracije ili lakokrilog uzleta, nego dugo povezivanje generacije i stoleća u ono što čovekovu misao čini moćnom i u ono što jedan narod čini samopouzdanim i sposobnim za progres.

Tek na temeljima nauke i kulture budi se smela čovekova misao koja nosi napredak, rušeći dotrajalo i preživelo, i povezujući ono trajno i životno iz prošlosti u celinu sa današnjim i sutrašnjim.

Iz takvih osećanja i sa takvim shvatanjima izrasla je Panićeva plodotvorna i raznovrsna delatnost u raznim oblastima našeg savremenog kulturnog života. Ne po službenoj obavezi, već tim i takvim svojim shvatanjima dužnosti on je zadužio i ovaj današnji i onaj sutrašnji Beograd radom na pronalaženju, zaštiti i čuvanju njegovih kulturnih spomenika. I ne samo Beograd nego i celu Srbiju. Iz te ljubavi potekla su njegova traganja za ličnostima kao što je bio Filip Višnjić i njegova prenošenja u naš savremeni kulturni fond drugih revolucionarnih i slobodarskih tekovina iz dalje i bliže prošlosti.

U svojoj ličnosti on je udruživao čoveka od akcije sa čovekom od misli i sistematičnosti, kao što se u njegovom radu plodotvorno dopunjavala pesnička vizionarnost i metodičnost naučnog radnika. Mi u ovom času nismo možda ni dovoljno svesni koliko je Milorad Panić Surep zadužio svojim radom niz naših institucija i naših organizacija. Jedna od takvih institucija bila je Narodna biblioteka Srbije, i jedna od takvih organizacija bilo je Društvo bibliotekara Srbije. U prvoj on je bio upravnik, u drugoj predsednik. U tim funkcijama i smrt ga je zatekla.

U celoj dugogodišnjoj aktivnosti Panića Surepa čini mi se da nema ništa prirodnije nego baš te dve dužnosti njegove.

U Narodnoj biblioteci, kao jednoj od dve-tri najstarije kulturne ustanove Srbije, on je mogao da ispolji svu onu svoju davnašnju i veliku ljubav prema knjizi i prema svemu onom što knjiga sama sobom znači i sama sobom povezuje i čini trajnom i nacionalnom i opšteljudskom vrednošću. U Društvu bibliotekara on je mogao, u širokom krugu svih naših bibliotečkih trudbenika i uz njihovu saradnju, da još potpunije nađe primenu svome i našem uverenju da u tom pozivu, i pored svega onog što je za ovih dvadesetak godina postignuto, nikad nije još dovoljno urađeno da se u narodnoj kulturi, u kulturi Srbije i kulturi cele naše zemlje, nadoknadi ono što je propušteno u prošlosti i dopuni i stvori ono što je našem stvarnom razvitku i napretku neophodno.

Bila bi duga lista kad bismo stali da nabrajamo pojedinačne delatnosti i pojedinačne rezultate koje je on na ovim dvema dužnostima, koje je obavljao u toku poslednje dve-tri godine, postigao. To u ovom momentu, smatram, nije ni potrebno uraditi. Ceo život i rad ovog čoveka bio je jedna celina. Njegova nastojanja da se dovrši taj istinski dom kulture, nova zgrada Narodne biblioteke kao spomenik prvom srpskom ustanku, njegove brige i staranja da se unaprede kadrovi i na veći stepen podigne rad i pojedinaca i ustanova u ovoj toliko značajnoj oblasti po sve naše kulturne napore, kao i niz drugih stvari koje je preduzimao i sprovodio, nisu bile drugo nego isto ono što je činio kao pesnik, kao esejista, kao prevodilac, kao književni i kulturni istraživač.

I valjda zato što je svoj život ispunio radošću rada i lepotom stvaranja, rekao bih da, eto, ni sama smrt nije smela da izneveri tu celovitost ove ličnosti. Zatekla ga je i pokosila na poslovima kojima su temelje novije srpske književnosti i kulture dograđivali takvi duhovi i neimari kao što su bili, da pomenem samo nekoliko imena iz dalje prošlosti, Đuro Daničić, Stojan Novaković i Ljubomir Stojanović.

Opaka bolest koja ga je odvojila od nas, i pred kojom još uvek stoji nemoćna savremena medicinska nauka, nije mu dopustila da kao predsednik našeg Društva razvije svu onu delatnost koja je njemu bila svojstvena. Ali i pored toga on je uspeo da u našu organizaciju unese osećanje povećane stabilnosti, povećane sigurnosti, i da obezbedi trajniju materijalnu osnovu za uredno izlaženje našeg časopisa, glasila koje je u toku ovih dvadesetak godina, baš kao organ našeg Društva, višestruko opravdalo svoje postojanje i steklo renome ozbiljne i značajne stručne i naučne publikacije.

Panić je i kao predsednik Društva umeo da oseti ono jedinstvo i međusobnu povezanost svih naših bibliotečkih ustanova, najvećih, centralnih, i manjih, lokalnih. U toj povezanosti i jedinstvu ciljeva svih naših biblioteka i svih naših bibliotečkih trudbenika, on je u svojstvu predvodnika našeg Društva umeo da da aktuelnost i životnost onim stalnim i osnovnim zadacima naše struke, ove za našu kulturu i za naš savremeni razvoj neobično značajne i ničim drugim nezamenljive delatnosti.

I baš zato što je imao i morao mnogo štošta da nam kaže i još dosta stvari da posvršava, naša žalost zbog gubitka ovog čoveka tako je velika.

Ja sam, čini mi se, bio poslednji koji je imao to, danas već tužno zadovoljstvo da s njim pre ove njegove poslednje bolesti, napravim jednu šetnju po Kalemegdanu i po Beogradskoj tvrđavi.

Velika ljubav s kojom mi je u toku te šetnje govorio o toj negdašnjoj tvrđavi kao vanredan znalac svega onoga što ona pruža kao istorijsku uspomenu i kao istorijsku opomenu, ta velika ljubav danas se vraća u mom sećanju kao obaveza, kao potreba da mu mesto ma koje reči koja bi izražavala tugu, kažem jedno duboko, istinsko — hvala. Hvala na toj ljubavi prema ovom našem gradu Beogradu, Hvala na toj ljubavi za našu knjigu i našu kulturu. Hvala na svemu onome što je učinio i stvorio. I neka mu je slava.
Sačuvana
Angelina
Administrator
*****
Van mreže Van mreže

Poruke: 6361



« Odgovor #8 poslato: Januar 10, 2011, 10:55:42 pm »

**

MILORAD PANIĆ SUREP 1912—1968

SPOMENICA
NARODNA BIBLIOTEKA SR SRBIJE



R A D I O


22. april 1968. u 11 časova
Prvi program Radio-Beograda. Vesti


Jutros u osam časova posle duge i teške bolesti preminuo je Milorad Panić Surep, književnik i upravnik Narodne biblioteke u Beogradu.
(Vest je ponavljana tokom dana).



22. aprila 1968.
Drugi program Radio-Beograda. Emisija "Hronika"

(Najava) I.
Danas pre podne, u 8 časova, posle teške bolesti, preminuo je pesnik, novinar i jedan od velikih poklonika knjige u nas — Milorad Panić Surep.

Smrt ga je zadesila u 56. godini, u trenutku kada je, posle višegodišnjeg napora, pratio izgradnju nove zgrade za Narodnu biblioteku — prve građevine koja se diže posebno za ovu veliku značajnu kulturnu instituciju.

II.
Objavljujemo sećanje dvojice njegovih drugova — saboraca i saradnika, književnika Tanasija Mladenovića vršioca dužnosti upravnika Narodne biblioteke u Beogradu Stojana Milosavljevića.
(Traka)

I.
Sahrana posmrtnih ostataka Milorada Panića Surepa obaviće se sutra u 16 časova i 30 minuta na Novom groblju. Za predsednika odbora za sahranu, koji broji 15 članova, naimenovan je član Centralnog komiteta Saveza komunista Jugoslavije Draža Marković.



23. april 1968. Radio-Dnevnik.

7) U aleji zaslužnih građana na beogradskom Novom groblju, u prisustvu istaknutih javnih i kulturnih radnika, sahranjen je pesnik i revolucionar Milorad Panić Surep. (Traka 268).



24. april 1968. od 18.14—18.30
Drugi program Radio-Beograda.


Emisija Mala antologija drugog programa; autor emisije Mirjana Rodić, reditelj Nada Bjelogrlić

(Najava)
Iz lirike Milorada Panića-Surepa. Ovu emisiju pripremila je Mirjana Rodić.

Spiker:
"Pokatkad prođe neko i spusti usne na srce
Ostane samo obris tih:
Na ravnoj belini snega ptičjeg krila trag"

Spiker:
Ne znamo koliko je bio pesnik u svesti ljudi. Mislimo, kada ovo kažemo, na njegovu poeziju, a ne na zanos kojim je otkrivao i tumačio kulturno-istorijske vrednosti, upozoravao na minula uzbuđenja i lepote — da ne bi prošle, da nas ne bi mimoišle. Mnogo šta je, u svojoj dugogodišnjoj delatnosti, otrgao od zaborava. Zato je čas da mi podsetimo na ono što je bilo isključivo njegovo, i što vredi pamtiti.

Ponešto dobro poznajemo — to su njegovi buntovni stihovi, oni koje smo slušali o mnogim praznicima. Ali, postoje i reči iznedrene u tišinama, izronile iz dugotrajnog odgonetanja poetskih mogućnosti našega jezika. To je lirika koju je oblikovao strpljenjem naučnika, nemirom istraživača, sluhom muzičara. Tu i takvu poeziju Milorada Panića Surepa manje poznajemo. I, ako je istina da je dovoljno deset dobrih pesama da bismo prepoznali darovitog pesnika, onda — evo ih:

"TVRĐAVA"
"FRESKA" (Pećka Patrijaršija)
"KO LIST"
"REKA"
"MESEC I PRUĆE"
"JA TO OPET..."
"ZAPIS"
"POŽALI PTICU"
"JEDINI PRIJATELJ"
"SUSRETI"



25. april 1968. od 18,03—18,30
Radio-Beograd, prvi program, emisija SVET KULTURE.
Povodom smrti Milorada Panića Surepa, književni kritičar Pavle Zorić je rekao:


Celokupnu našu javnost duboko je uzbudila smrt književnika Milorada Panića Surepa. Ovih dana o njemu je mnogo pisano. Zato i ne mislim da govorim o njegovim pesmama, prevodima i monografijama. Čini mi se da se nikad ne može dovoljno istaći značaj Surepove aktivnosti na čuvanju i upoznavanju najboljih ostvarenja naše kulture. Ovaj stvaralac je zaslužan i vredan i kao pesnik, i kao prevodilac "Slova o Polku Igorovu" i kao biograf Višnjićev. Ali njegova ljubav za spomenike arhitekture, slikarstva i književnosti, koji su toliko mnogo doprineli slavi naše kulture i u svetskim razmerama, ta ljubav, ta stalna briga i izgaranje koje je bilo i potpuno i znalački orijentisano, određuju suštinu njegove ličnosti. Sve ove osobine prožimaju celokupni Surepov književni i javni rad.

Milorad Panić Surep je posedovao visoko razvijenu svest o potrebi uspostavljanja kulturnog kontinuiteta u životu jednog naroda. Njegov odnos prema prošlosti nije bio nimalo romantičarski ili nacionalistički obojen. Sa smislom za stvarnost, sa dobrim poznavanjem činjenica, pokretao je mnoge akcije, čiji je cilj bio približavanje lepote drevnih spomenika današnjim generacijama. U restauraciji srednjovekovnih manastira s njihovim čuvenim freskama, u izdavanju starih rukopisa i klasičnih dela, u prikupljanju građe iz burnih događaja Srbije od srednjeg veka pa do narodnooslobodilačke borbe, u svemu tome Surep je igrao značajnu ulogu. Zato se i može reći za njega da je bio pregalac u oblasti kulture u najplemenitijem smislu reči.
Sačuvana
Angelina
Administrator
*****
Van mreže Van mreže

Poruke: 6361



« Odgovor #9 poslato: Januar 10, 2011, 10:55:49 pm »

**

MILORAD PANIĆ SUREP 1912—1968

SPOMENICA
NARODNA BIBLIOTEKA SR SRBIJE



Š T A M P A


In memoriam

MILORAD PANIĆ SUREP — PESNIK SRBIJE
"KNJIŽEVNE NOVINE", 27. aprila 1968. godine

Prvi put sam se sreo sa pesnikom Miloradom Panićem Surepom u jesen 1927. godine, na kongresu Saveza trezvene mladeži u Šapcu, kada je pred delegatima, omladinom iz cele Jugoslavije, čitao svoje stihove. Bio je suvonjav, u mačvanskom narodnom odelu, sa dugom "pesničkom" kosom, a stihovi su mu bili puni patosa i traženih poetskih figura, kako su u to vreme pevali pesnički poletarci. Ali, važno je da su ga organizatori te priredbe, još tada, u njegovoj petanestoj godini, smatrali pesnikom koji ih može reprezentovati na jednom opštejugoslovenskom skupu.

Panić je tada, pa i u godinama zatim, pevao o onome o čemu i njegovi pesnički drugovi. Njega zanima problem ljudskog i sopstvenog bitisanja i pita se nije li on sam "inkarnacija/, na zemlji senka oblaka vanprostornog" ("Vetar zviždi", Beograd 1931); konstatuje neumitnu prolaznost i tuguje: "Kako li brzo prstima dobuje vreme po našem licu, / o, te paklene arije"; razdire ga mladićka žudnja za nepoznatim i nedostižnim: "Ta poći, samo poći, da se ovako jalovo ne počima... / svejedno kuda, nemir cveta svuda, / ići, samo ići, sa ispijenim raširenim očima"; očajan je što je usamljen i što ga niko "pod nebom ne voli", jer nema "ništa do vrelo srce, / do parče duše neokaljane / do bol svoj i nemir svoj". Ali u isto vreme, on nazire smisao života u žrtvovanju za druge: "Srce ću dati svoje psima, gladnima, svakome, ko hleba prosi" i želi da borbom zameni sivu svakidašnjicu: "Moji su preci pod suvovrhim jelama iz lobanja vino pili / i srećni bili! / A ja, o paradoksa, bolesno raznežen / umesto sa sestrom gorom i bratom da drugujem / — tugujem". Nešto kasnije, on već nalazi svoj pravi put, što se vidi iz stihova: "Al' je drago i toplo pri duši / svemu prići kao brat i drug, / radovat' se, tužiti se drugim, / i plaćati svoj ukleti dug" ("Ti dolaziš", Beograd 1937).

Panićeva poetska i borbena ličnost snažila se sve više ukoliko je rasla njegova vera u snagu sopstvenog naroda i u praiskonski duboke korene njegova bića. U takvom nadahnuću veoma je blizak Vladimiru Nazoru: "Na srcu su nam još proplanci, stada i paše, / još smo mi narod priča i šuma... / pamtimo mi još pesme starinske, hajdučke". On se divi jakoj ruci seljaka pod čijom snagom "hrastovi stasaju, / mal se jagnji, teli, ždrebi, prasi, / teku reke i polja klasaju, / lice zemlje menja se i krasi". ("Ti dolaziš"). U poemi "Žito" (Beograd 1939) u živom ritmu i jezgrovitim pesničkim jezikom, dočarava plodnost mačvanske ravnice — mukotrpne majke zemlje "grana-tama razorene, / toplom krvlju zalivene"; veliča plodove vrednih seljačkih ruku: pune čardake kukuruza, gumna sa senom, stoku u oborima. Ali ga obuzima žalost što vidi da su se nad te plodove nadvili nezasitljivi gavranovi: seoski kmetovi, zelenaši i njihovi pomagači—korumpirana inteligencija". U poemi "Ada", napisanoj uoči rata on je još određeniji, i peva kako se svet podeli "na dve vojske nejednake", od kojih se jedna, mnogobrojna i goloruka, bori za bolji život, dok druga, malobrojna "svim sredstvima svemoć brani, / ne da da se red obori". Najzad, 1941. godine, on se potpuno opredeljuje, ne želeći da sedi usamljen i piše dok njegovi seljaci po Mačvi biju tenkove sekirama ("Ada", Beograd 1945). Svome zavičaju koji je zahvatio ratni požar on dovikuje: "Gori rodna zemljo, plamti! / Vekovima na tvom žaru, — moći će se ogrejati!" ("Svetlost zemaljska", Beograd 1948).

Sećam se kako je Panić u jesen 1964, na proslavi Vukove stogodišnjice, govoreći pred hiljadama naših i stranih učesnika, sa improvizovane pozornice u Tršiću, o svome velikom zemljaku, razdragano kliknuo Višnjićevim stihovima: "Veseli se, pod Cerom Pocerje, /kojeno si gn'jezdo sokolovo! / Kad Srbinu bude za nevolju, / u tebe se po soko izleže, / te Srbinu bude u pomoći!/. Tada je o Vuku, čijim je stopama i sam pošao, govorio sa pesničkim nadahnućem, i sve nas je oduševio. "Veliki otac naše nove književnosti", kako je za Vuka pisao u predgovoru "Odabranih narodnih pripovedaka" (Beograd 1951), za njega je bio visoki uzor u pogledu poštovanja i čuvanja narodne tradicije i kulture.

U periodu kad su se pojedinci bezrazložno borili protiv narodnog stvaralaštva (folklora), on je odlučno ustao u njegovu odbranu, pozivajući se na... Maksima Gorkog, koji je tvrdio da je usmeno narodno stvaralaštvo "oduvek hranilo književnost svojim sokovima". Zalažući se za bolje razumevanje i čuvanje kulturnog nasleđa Srbije, za koje je konstatovao da je veoma obimno i da "po količini i vrednosti ono stoji na prvom mestu u Jugoslaviji, a verovatno je i ispred mnogih zemalja Evrope", opredelio je i svoj stav prema nasleđu i dao objašnjenje zbog čega je ono bilo njegova velika životna ljubav i neiscrpno nadahnuće. On ističe da "naši srednjovekovni spomenici nose na sebi ne samo dokaze o visokoj civilizaciji našeg naroda u to vreme, već često i najviše kreacije evropskog duha ranog srednjeg veka"; da "naši rukopisi, pored estetskih kvaliteta, sadrže elemente za proučavanje razvoja jezika kojim govorimo, činjenice od prvorazredne vrednosti za našu političku i društvenu istoriju" i da "drugi bezbrojni spomenici govore o vitalnosti i borbi našeg čoveka na ovom raskršću i razbojištu naroda Istoka i Zapada. I o tome zašto smo danas ovde i to ovakvi kakvi jesmo. Jer, igre slučaja u ovakvim pitanjima nema: sve je rezultat i posledica razvoja koji samo treba slediti". Zbog svega toga on je smatrao, i to je mišljenje odlučno branio, da "zaštita i nega našeg kulturnog nasleđa nije samo vid viših potreba našeg duha, kultivisanijih osećanja, već je to prvenstveno imperativni nalog društvene zajednice neophodno potreban za dalji, viši uspon i napredak" ("Konzervatorski i ispitivački radovi", Beograd 1956).

Najlepši spomenik našoj staroj kulturi, koju je obožavao tihim žarom odanog vernika, jeste njegova vrlo savesno i ukusno opremljena knjiga "Ćirilo i Metodije" (Beograd 1964), koja sadrži žitija, službe, kanone i pohvale od Klimenta Ohridskog, Konstantina Preslavskog i nepoznatih pisaca. Koliko je on cenio tvorce slovenske pismenosti zahvaljujući kojima "čujemo rodnu reč kako nam odzvanja iz dubine od deset vekova", vidi se iz reči koje za njih navodi iz starog žitija: da su nam oni bili veći dar "od svakog zlata i srebra i kamenja dragoga".

Najviši domet i najveći uspeh u oživljavanju našeg pisanog nasleđa pokazao je Panić u knjizi "Kad su živi zavideli mrtvima" (Beograd 1960). Ovim delom želeo je, i to je postigao, da osvetli prošlu istoriju srpskoga naroda, i to "onog njegovog dela što ga sačinjavaju mali svakidašnji ljudi — orači i čobani, zidari, zanatlije, goroseče, kiridžije, najamni rabotnici", koristeći se podacima koje su ostavili "baš takvi mali ljudi — siroti naši pisci i zapisivači, najčešće bezimeni... kao svoj uzdah, često krik, a sasvim retko kao svoju tihu radost", a takvi su ljudi, podvlači on, "često bili jedini nosioci naše društvene misli".

Sa brižnim staranjem i pažnjom patrijarhalnog domaćina, Panić se odnosio i prema istaknutim predstavnicima našeg književnog, društvenog i naučnog života iz bliže prošlosti. Nije mala njegova zasluga što je uspeo da u očima današnjih čitalaca rehabilituje istaknute naučne i nacionalne radnike kakvi su bili: Stojan Novaković i Milan Đ. Milićević. U predgovoru Novakovićeve monografije "Ustanak na dahije" (Beograd 1954), podvlači da ovu knjigu štampa bez ikakvih izmena i da je ostavio čak i prigodni pristup čoveka koji je pripadao jednom drugom vremenu, drugom društvu i drukčijem shvatanju", napomenuvši da "njegov čestiti patriotizam i istinoljubivost, izraženi i u pristupu i u delu, čine da ga razumemo i u onome u čemu se razlikujemo, i da ga iskreno i duboko zavolimo po onome što, kao crvena nit, povezuje generacije jednoga naroda". Za Milićevićev "Pomenik znamenitih ljudi u srpskog naroda" (Beograd 1959) našao je da je "istinski nacionalni Panteon, građen u potpunosti od domaćeg materijala", i da će trajati "dugo, sve dok bude i one žive stene od koje su se i heroji u njemu odvaljivali".

Od istorijskih događaja srpskog naroda Panić je najviše cenio i slavio prvi ustanak 1804. godine, koji, ističe on, "po svojoj masivnoj bazi, ispoljenoj revolucionarnoj energiji i postignutim rezultatima, predstavlja najkrupniji istorijski događaj sa kojim u stvari otpočinje novo doba u srpskom nacionalnom razvitku". ("Prvi srpski ustanak, katalog izložbe", Beograd 1954). I razumljivo je što je u više navrata pisao, sa najvećom ljubavlju i oduševljenjem, o narodnom bardu toga ustanka — Filipu Višnjiću, koji je, po njemu, "jedan od najznačajnijih figura naše duhovne kulture iz prve četvrtine XIX veka", čije je književno delo "ne samo... dostojno istorijske epohe koju opeva, već se bez kolebanja može staviti pored najvećih ostvarenja naše umetnosti uopšte" i čija je pesma "Buna protiv dahija" "takvog epskog razmaha da se nešto slično može tražiti samo u antičim homerovskim stihovima" ("Srpske narodne pesme — Oslobođenje Srbije", Beograd 1952).

Poslednji put razgovarao sam sa Panićem pre nešto više od mesec dana, na žalost, samo telefonom, jer je već bio u bolesničkoj postelji, neizlečivo bolestan. U osvrtu na drugo izdanje njegove knjige o Višnjiću (Beograd 1967), koji sam pripremao za aprilski broj "Savremenika", — nisam u svemu delio njegovo mišljenje o Višnjićevu pesničkom formiranju, pa sam želeo da čujem šta će o tome reći. Srdačno i vedro on je ovo suprotstavljanje mišljenja primio kao potrebnu i korisnu stvar, samo mi je skrenuo pažnju na izvesna sopstvena otkrića u vezi sa prevođenjem Višnjićevih pesama, kojima, zato što su bila skromno i neupadljivo saopštena, ne bih obratio dovoljno pažnje. A njemu je u poslednje vreme bilo posebno stalo do toga da naučno prodre u neka nerešena pitanja u vezi sa našim narodnim pesmama, što je ispoljio i u zanimljivom predgovoru svoga dragocenog pesničkog prevoda "Slova o polku Igorovu" (Beograd 1957). Na žalost, nije mu se dalo da te svoje želje ostvari.

Živomir Mladenović
Sačuvana
Angelina
Administrator
*****
Van mreže Van mreže

Poruke: 6361



« Odgovor #10 poslato: Januar 10, 2011, 10:55:57 pm »

**

MILORAD PANIĆ SUREP 1912—1968

SPOMENICA
NARODNA BIBLIOTEKA SR SRBIJE







Milorad Panić Surep govori prilikom svečanog polaganja kamena temeljca za novu zgradu Narodne biblioteke Srbje 20. oktobra 1956. g.
Sačuvana
Angelina
Administrator
*****
Van mreže Van mreže

Poruke: 6361



« Odgovor #11 poslato: Januar 10, 2011, 10:56:06 pm »

**

MILORAD PANIĆ SUREP 1912—1968

SPOMENICA
NARODNA BIBLIOTEKA SR SRBIJE



In memoriam


SUREPOVO ODSUSTVO — VIDLJIVO I BOLNO
"BORBA", 23. aprila 1968. godine

Rodom iz kraja Vuka Karadžića, iz Jankovog Glogovca, Milorad Panić Surep je od detinjstva nosio u sebi sluh za dela, događaje (kao i za tmine) naše prošlosti, kao što je nosio i ljubav za lepotu naše narodne reči. Ali u toj ljubavi nije bilo ničeg, ili skoro ničeg romantičarskog ni nekritičkog. Ovaj retki radnik na poslovima naše kulture, jednostavno i mudro je shvatio da u našoj neposrednoj i žurnoj težnji za novim, u opsesiji ovim trenutkom i svim onim što dolazi, ne možemo, ne smemo zaboraviti ni ono što nam je prethodilo, i što nas je, konačno, i odredilo. Ne, dakle, arhivsko preturanje po sitnom i nebitnom, već, naprotiv, svesno i dalekovido prihvatanje i oživljavanje sveg onog što se i danas pokazuje blisko čoveku našeg podneblja i vremena, tj. naše, plodno i delotvorno.

Ta težnja i ta briga su, osećao je Surep, utoliko neophodnije jer nama u našoj kulturnoj prošlosti vapijuće nedostaju upravo kontinuiteti: sve kao da je iskidano, izlomljeno, fragmentarno. Otuda mi je Surep i ličio na nekog ko brižljivo skuplja i čuva te odlomke. Te kamenčiće za neku lepu mozaičnu zgradu. Na taj način upravo je i nastala njegova uzbudljiva, za nas dragocena knjiga "Kad su živi zavideli mrtvima", nasušno svedočanstvo o našem trajanju i istrajavanju na ovoj vrletnoj balkanskoj vetrometini.

On je naročito voleo da ratuje protiv naših toliko ukorenjenih nemara i nehaja, protiv svih vrsta nepravdi i zaborava. U narodnoj književnosti, na primer, on je osobito isticao onaj najviše zanemareni deo — narodnu pripovetku, koju je jednom, jer je uvek ostajala u senci, uspelo nazvao Pepeljugom.

U monografiji o Filipu Višnjiću, iscrpnoj i u svom rodu zaista vrsnoj, on oduševljeno govori o "pesniku bune", nasledniku naših najlepših tradicija i tvorcu novih, kao u onoj Zmajevoj pesmi gde je reč o "jednom duhu raznih doba", a to je, po Surepu, bio duh budne stvaralačke svesti čak i u nevremenu i mraku istorije.

Nije čudno što se Surep kao prevodilac zaustavio na drevnom ruskom, nama tako bliskom spevu "Slovo o polku Igorovu", koje će ostati kao jedan od najlepših spomenika našeg pesničkog prevodilaštva.

Čovek nema reči da istakne Surepov neumorni trud na zaštiti naših spomenika kulture, kao i na izgradnji novih, pa se tako u njegovom delu simbolično povezuju drevni Sopoćani, Studenica i Manasija sa novom zgradom Narodne biblioteke u Beogradu koju on, dovršenu nije stigao da ugleda.

Milorad Panić Surep je, pored svih svojih neizbrojnih delatnosti celog života pisao pesme. To su nekih petnaestak malih zbirki koje svedoče o jednom dosledno pesničkom opredeljenju, i mada autor nije doživeo da od toga napravi jedan izbor, ovaj bi, verujem, pokazao niz neospornih lirskih trenutaka.

U stvari, i više još nego svojom poezijom, Surep je celim svojim delom i životom bio i ostao pesnik, nesebično i požrtvovano okrenut ka mrtvima (koji se pak pokazuju kao prisutni) i minulom. Pravu, najvišu poeziju on je nalazio tamo i štedro je otkrivao nama i onima koji dolaze. Dodeljivanje Vukove nagrade ovom neobično vrednom posleniku došlo je da duboko, pravedno i simbolično obeleži osnovnu liniju njegovog životnog puta.

Panić Surep je jedan od onih retkih ljudi čije se prisustvo u jednoj kulturi, zbog prirode i raznovrsnosti poslova koje obavlja, ne oseća svagda dovoljno, ali čije odsustvo odjednom postaje veoma vidljivo i bolno.

Dragiša Vitošević



POSLE DUGE I TEŠKE BOLESTI JUTROS U BEOGRADU UMRO PESNIK MILORAD PANIĆ SUREP
"EKSPRES", 22. aprila 1968.

...Iz reda naprednih pesnika između dva rata, odan kulturi i kultu narodnog stvaralaštva, Surep je čitav svoj život posvetio borbi i neimarstvu koje je briljantno ustreptalo u njegovoj monografiji "Filip Višnjić" i studiji "Višnjić — pesnik bune".— Veliki udeo u kulturi naroda, u ozarenju i rasvetljenju kolektivnih pesničkih vrednosti, u podsticanju obnove i istraživanja pesničkog folklora, u negovanju fresaka i spomenika kulture, zauvek će se vezati za dinamičnu i srdačnu ličnost Milorada Panića Surepa.— I Surep je kao i Gorki podvižnički u ranoj mladosti, u Glogovcu u Mačvi, gde je rođen 1912. godine, verovao da je najveća dužnost na svetu — biti čovek.

Milosav Mirković



Smrt istaknušog pisca i revolucionara
UMRO PESNIK MILORAD PANIĆ-SUREP
"POLITIKA" — Beograd 23. aprila 1968, godine

...Izuzev ratnih godina, kada "Politika" nije izlazila, Milorad Panić Surep je gotovo tri decenije bio njen verni i dragoceni saradnik.—

Rođen u ustaničkoj Mačvi, Milorad Panić Surep je bio radin i pregalac, čovek energije i vedrine, istovremeno oran da strpljivo istražuje i temperamentno brani svoje shvatanje. Ako je pre drugog svetskog rata bio "topao i retko iskren poet uglavnom bukoličke pesme", kako je pisala Isidora Sekulić, on je posle rata "pošao sa poezijom i patriotstvom, združio se sa erudicijom i vaskrsavanjem umetničkih starina, istorijskih dokumenata koji svakom narodu trebaju".

Neuktrotive i nesputane energije, stizao je da uradi onoliko koliko bi bilo dovoljno za dva i tri života. Dugogodišnjim predanim radom učinio je sve da se istorijski spomenici u Srbiji restauriraju, obezbede i zaštite. Savesnošću naučnika, akribijom radoznalog istoričara, istančanim sluhom za estetske vrednosti, tragao je za svedočanstvima prošlih vekova i bio njihov predani i verni čuvar.

I u kabinetskom radu i u terenskom proučavanju njegova ličnost je zračila iskrenošću i vedrinom, sipajući varnice duha i duhovitosti, bodreći ličnim primerom strastvenika. Uvek pristrasan u onom plemenitom smislu da bi mogao postati i biti objektivan, Suoep je bio do srži prožet patpiotizmom, ali nikad sklon patetičnom tonu preuveličavanja, nikad spreman da prihvati ono što nije istorijska istina.

Kao pesnik, zaljubljen u prirodu i njene nemirne pejzaže, njena tajanstva i preobražaje, on je pevao o žitnim poljima i ratarima, slaveći sejače i orače, mukotrpnost i patnju, snagu života, rašćenja, roda; pevao je o oktobru i maju, o revoluciji i radnom zamahu, o sili ljudske pobune protiv nasilja, o ćudljivoj prirodi, njenoj milosrdnosti i opačini.

Kao organizator, Milorad Panić Sureg pripadao je onoj vrsti pregalaca čijem se zamahu i dinamizmu teško odoleva. Bio je kadar da nadahne svakoga s kim bi došao u prisan dodir, bio je dovoljno smeo i ubeđen, dovoljno uporan i preduzimljiv da se laća velikih poduhvata.

...Bilo je potpuno dovoljno poveriti njemu veliki zadatak restauracije spomenika kulture. On je umeo da se zanese kao pesnik nošen krilima svoje invencije, ali je umeo do krajnosti savesno i racionalno da misli ne samo o tome "kojim načinima da se kulturne prošlosti zaklone od sunca, vetra, mraza, od ljudskog nemara i nerazuma", već kako treba podizati nove spomenike, kako valja stvarati nova žarišta kulture.

U tom smislu on je i mišlju, i srcem i perom vodio bitku na jednom izuzetno složenom i plemenitom poslu.

Njegovo pero, vođeno lucidnošću, bilo je britko i ubojno. Sa smrću Milorada Panića Surepa naša sredina gubi ne samo pesnika i velikog kulturnog pregaoca, već i čoveka izuzetne energije i etičke postojanosti. Jednostavno, ona gubi, neobičnog i divnog druga Surepa.

M. Maksimović
Sačuvana
Angelina
Administrator
*****
Van mreže Van mreže

Poruke: 6361



« Odgovor #12 poslato: Januar 10, 2011, 10:56:16 pm »

**

MILORAD PANIĆ SUREP 1912—1968

SPOMENICA
NARODNA BIBLIOTEKA SR SRBIJE



NA VEST O SUREPOVOJ SMRTI
"POLITIKA" — Beograd 23. aprila 1968. godine

Goreo je i dogoreo Milorad Panić Surep, pesnik, službenik kulture i slobode, snažan i plemenit čovek. Goreo je on na svim vatrama svoga doba i svoje zemlje. A sagore ga bolest. Davno mu se prikrala smrt, ukopala mu se u korenu, pa ga satirala dugo; naišla je ona, po snazi i upornosti, na dostojnog protivnika: srela je čoveka koji je nije priznavao, koji joj se duhom nijednog trenutka nije podao. Surep, taj hajdučki potomak iz Podrinja, osta nepokoren; smrti dade najmanje: vrećicu kostiju i prezir. Surep, taj topli i iskreni pesnik, pred poslednji san, iskova ćutanjem ponosnu i mudru pesmu: čuli smo je i znamo je svi što ga gledasmo i slušasmo njegovog poslednjeg proleća.

Kad bih imao pravo, u ovim trenucima samo bih čitao njegove pesme. I zato što smo pesniku Miloradu Paniću ostali dužni u razumevanju i pažnji. Ali u ovim časovima, u mom bolu za prijateljem, plamsa i svest o dužnosti: odati mu poštu istinitom rečju.

Jer, prošao je Milorad Panić Surep vremenom i zemljom i ostavio za sobom častan beleg i čist trag.

Taj uspravni i snažni čovek, sa gorolomničkim glasom izgovarao je reči blage i iskrene, istinite i dobronosne. Znao sam da voli mnoge ljude, ali nikad nisam saznao da nekog mrzi; znao sam da se sa mnogima ne slaže u mišljenjima i po životu, ali nikad nisam čuo da izgovara zlobu, pakost i zavist. Bio je stamen u idejama i nepokolebljiv u uverenjima, ali zato plemenit i pravičan prema ljudima.

Kad zaćute, o piscima govore njihove knjige. Za Surepovo postojanje u našoj književnosti radiće njegove knjige, ti krepki i blagi vojnici njegovog srca i uma. Mi im bolom i tugom ne dodajemo moć. Žlveće one snagom svog tvorca, smerno ali časno.

U našim ljudskim sutonima i tminama i "Svetlost zemaljska" plamsaće nadom, istinom i čovečnošću; dok se bune pamte i pevaju, Filip Višnjić guslaće i Surepovo ime, jer Surep i njemu pridruži glas. I druge njegove knjige potrajaće za svog tvorca.

Milorad Panić Surep nije službovao samo poeziji i pesmi. Službovao je on slobodi, perom i puškom. Četrdeset prve, prvo u Beogradu, a potom u partizanskoj Pustoj Reci i Toplici. Ako je u tim borenjima bio među mnogima, u borenjima za ljudsko pamćenje i stvaralačko trajanje bio je među prvima u našoj savremenoj kulturi. U ovom dobu bio je zaista prvi službenik srpskoj kulturi; niko joj kao on nije bio tako plodotvorno, pošteno i uporno odan. Neprocenjive su njegove zasluge u naporima da se sačuvaju kulturna dobra i umetničke vrednosti koje uprkos vremenu, zlu i bezumnosti ljudskoj preživeše i svoje tvorce i svoje uništitelje. Milorad Panić Surep bio je zasluženo počastvovan dvema izuzetnim brigama i dužnostima: zaštitom i čuvanjem spomenika kulture i gradnjom Narodne biblioteke Republike Srbije. Oduvek se zna i danas treba ponoviti: među nama, njegovim savremenicima, od njega niko bolje te brige nije brinuo i te dužnosti savesnije obavljao; među nama, njegovim savremenicima, malo je ko toliko aktivno i plodotvorno poslovao u kulturi kao Milorad Panić Surep.

Hvala mu za dela, častan život i prijateljstvo.

Zaželeo sam sinoć razgovora s njim. Poneo sam mu ružu. Nisam ga video, nije čuo, spavao je. Želeo sam da mu kažem da na obali velike reke listaju njegova dunja i lipa, koje mu namenih i po njegovoj želji. Još nešto bitnije morao sam, trebalo je sinoć da mu kažem: znači i zrači ljudima, kulturi, postojanstvu našem. I da ga volimo mi neizbrojni njegovi drugovi, prijatelji, savremenici. Ali on se ne probudi; bi poslednja noć Milorada Panića Surepa. Ostadoh mu dužan.

Dobrica Ćosić



MILORAD PANIĆ SUREP
"POBJEDA" — Titograd 25. aprila 1968. godine

Kad umre čovjek, oni koji ga nasljeđuju svode njegove životne račune; kad uz to umre i pjesnik, a pjesnik uvijek umire lagano i s predumišljajem, njega nema ko da naslijedi jer su njegovi računi sa životom i svijetom mnogo dublji no što mogu da vide jedan čovjek i jedno pokoljenje. A Milorad Panić Surep, ne samo po svojih petnaestak zbirki poezije, bio je pjesnik. I u životu i u stihovima. Imao je neko mirno samopouzdanje koje se nađe samo kod mudrih ljudi; biće da je ono proizišlo iz pjesnikovog sučeljavanja s prošlošću od koje je tako svesrdno otimao i kulturne dragulje i biserna zrnca i poklanjao ih novim naraštajima. Radeći godinama na čuvanju i organizaciji obnove starih spomenika kulture — mukotrpni i u našim narodima često nezahvalni posao — Surep se nadahnjivao neimarstvom pravog, suštinskog trajanja, duboko vjerujući da će buduća vremena biti naklonjenija umjetnosti i kulturi nego što su bila ova naša.

Od prve svoje knjige poezije "Vetar zviždi" (1931) do "Svetlosti zemaljske" (1948), do zbirke "Od sene i opomene" i mnogih drugih koje je stvorio za četiri decenije pjevanja i mišljenja, Surep je govorio Čovjeku, obraćao se njemu, tražio samo tu pravog sabesjednika. Nadahnut slobodarstvom narodnog stvaralaštva i njenih trajnih simbola, njemu i nije bilo teško da se od početka svog stvaranja nađe u redovima boraca za punu i pravu slobodu i socijalnu pravdu čovjeka...— Pjevao je, naravno, i o onim najintimnijim zabranima duše, o tajnama i omčama života, o bolu za izgubljenim i o snatrenju nepronađenog.—

Ali najvrednije što je stvorio, što je ispjevao, čini se da je monografija o životu i djelu Filipa Višnjića. Malo je naših književnih stvaralaca koji su uložili toliko svoje energije u proučavanje jednog djela i jedne epohe. O Višnjiću su ostavili neposredne zabilješke brojni naši i strani njegovi savremenici, među njima i Vuk Karadžić, ali niko do sada nije uspio da da iscrpnu sliku o ovom slijepom geniju, da rekonstruiše ne samo čitav njegov životni put nego i njegovu unutrašnju, stvaralačku genezu, sudbinu prosjaka i pjesnika, da osvijetli Višnjićev umjetnički značaj — kao što je to pošlo za rukom Paniću Surepu.

Potekao iz ustaničkih predjela Mačve, "pjesnik, službenik kulture i slobode", Surep je imao ono što ne nalazimo tako često kod naših savremenika: spoj silnog entuzijazma za podizanje opštih vrijednosti kulture, za otkrivanje i očuvanje kulturnih tekovina iz prošlosti, i ličnog i društvenog ubjeđenja da se umjetnosti i kulturi može najbolje služiti ako se služi Čovjeku — na topao i čovječan način. U svijetu jetkih antagonizama i komercijalizovanja života i savjesti, naći mjeru ljudskosti i istinoljublja, i aktivistički se suprotstavljati otporima humanizmu — može samo moralno zrio, iskustveno postojan i plemenit čovjek. A takav je bio i Milorad Panić Surep.

Sreten Perović



PESNIKU I BORCU MILORADU PANIĆU SUREPU
"4. JUL" — Beograd 30. aprila 1968. godine

U Aleji velikana na beogradskom Novom groblju, uz počasti koje se odaju samo izuzetno značajnim ličnostima, sahranjen je, sredinom prošle nedelje, pesnik i borac Milorad Panić Surep.

...Služio je istovremeno pesniku i borcu i sebi. Sjedinjavao je poetsku nadahnutost stvaraoca, sa organizatorskim sposobnostima kulturnog poslenika, čijem se zamahu i dinamizmu teško može odoleti.—

U ovom trenutku dužni smo Miloradu Paniću Surepu za njegov predan rad u prvim organima samoupravljanja naše ustanove. Bio je jedan od članova Izdavačkog saveta "Crvene zvezde", kasnije "4 jula", i svojim učešćem doprineo napretku naših listova.

Branislava Lazić
Sačuvana
Angelina
Administrator
*****
Van mreže Van mreže

Poruke: 6361



« Odgovor #13 poslato: Januar 10, 2011, 10:56:25 pm »

**

MILORAD PANIĆ SUREP 1912—1968

SPOMENICA
NARODNA BIBLIOTEKA SR SRBIJE






Rukopis iz dela "Filip Višnjić — pesnik bune"
Sačuvana
Angelina
Administrator
*****
Van mreže Van mreže

Poruke: 6361



« Odgovor #14 poslato: Januar 10, 2011, 10:56:33 pm »

**

MILORAD PANIĆ SUREP 1912—1968

SPOMENICA
NARODNA BIBLIOTEKA SR SRBIJE



SAHRANJEN KNJIŽEVNIK MILORAD PANIĆ SUREP
"Politika" 24. april 1968.

U Aleji velikana, na beogradskom Novom groblju... uz počasne čete vojnika, sahranjen je juče u smiraj dana, pesnik Milorad Panić Surep. Na lafet su kovčeg preneli Surepovi najbliži drugovi, suborci i saradnici, a onda je njegov dugogodišnji prijatelj i drug iz pregalačkog služenja srpskoj kulturi, književnik Milan Đoković održao govor u kome je istakao osnovne vrline koje su krasile pesnika.—

Stojan Milosavljević se oprostio od Panića Surepa u ime njegovih drugova i saradnika iz Narodne biblioteke i ostalih ustanova koje je Surep vodio: Zavoda za zaštitu spomenika kulture i Muzeja revolucije. Na groblju je u ime drugova iz rodne Mačve, govorio Dragoslav Parmaković, Surepov ratni drug. Draža MarkovIć, predsednik Političkog veća Skupštine Srbije oprostio se od Surepa ističući njegovu tribunsku neumornost i spremnost na sve žrtve, na njegovu postojanost i vernost idealima za koje se borio i u ime kojih je sagorevao, do poslednjeg časa radeći oduševljeno — kako je i dolikovalo jednom časnom revolucionaru i iskrenom poeti.

Sahrana Milorada Panića Surepa bila je poslednja prilika kulturnog Beograda da oda poštu jednom od najangažovanijih trudbenika našeg kulturnog života. Taj kulturni Beograd nije propustio priliku da to učini: povorka za Surepovim kovčegom bila je duga nekoliko stotina metara, a u toj povorci su se našle hiljade iskrenih poštovalaca Milorada Panića Surepa, njegovog trudoljubivog i rodoljubivog dela. Među onima koji su s tugom otpratili posmrtne ostatke pesnikove do Aleje velikana, nalazili su se i Petar Stambolić, predsednik PK SK Srbije, Velibor Gligorić, predsednik Srpske akademije nauka i veći broj funkcionera i članova Akademije: Ivo Andrić, Miloš Minić, predsednik Skupštine Srbije i R. Antunović, potpredsednik Skupštine, M. Popović potpredsednik Izvršnog veća Srbije i više članova veća, predsednik Skupštine Beograda B. Pešić, članovi Saveta federacije J. Veselinov, A. Humo i drugi, kao i veliki broj beogradskih pisaca, slikara, muzičara, konzervatora, bibliotekara, novinara, dramskih umetnika...

Dragoslav Adamović



POSLEDNJA POŠTA MILORADU PANIĆU SUREPU
"BORBA" — Beograd 24. aprila 1968. godine

— I borac i pesnik i pregalac i vizionar, Milorad Panić Surep bio je iznad svega odan svojoj zemlji i iz te odanosti izvirale su sve ostale njegove vrline.

Tako je, u ime Udruženja njiževnika Srbije i Kulturno-prosvetne zajednice Srbije, o pokojniku počeo književnik Milan Đoković da bi nastavio opisom Surepovih kulturnih akcija koje se za njegovog života nisu možda činile tako značajne kao danas.

— Ako ih nismo videli za njegova života znak je naše slabosti i nesposobnosti da sve vrednosti sagledamo i ocenimo u vrevi svakidašnjice — rekao je Đoković. Predsednik Kulturno-prosvetne zajednice Srbije gogorio je zatim o Surepu kao o pesniku i čoveku, o njegovoj veri u smisao borbe za lepši i pravedniji svet, o njegovoj mladalačkoj lirici, o njegovoj ljubavi za ustaničku Srbiju, o njegovim pesničkim vizijama i prevodilačkom radu, o njegovom jeziku koji je "oplemenjen na narodnim izvorima ali osavremenjen na svojevrstan način".

— Vukovoj nagradi je čast što si je ti poneo za svoje pregalaštvo, za sve društvene i kulturne poslove kojih si se prihvatao. Iza tebe ostaje veliki primer ljubavi i samopregora — rekao je Milan Đoković na kraju.

Stojan Milosavljević je govorio u ime Udruženja bibliotekara Srbije i kolektiva Narodne biblioteke Srbije čiji je Surep bio upravnik. Pominjući beskrajnu energiju preminulog pisca Milosavljević je najviše govorio o njegovoj brizi za kulturne spomenike. "Sopoćani, Bogorodica Ljeviška, Mileševa, tragovi su velike Surepove ljubavi prema svemu što je spomenik našoj prošlosti". Milosavljević je rekao zatim da su za Surepovo ime vezane proslava 700 godina Sopoćana, Vukova proslava, restauracija Karađorđeve Topole, Višnjićeva proslava. Opisujući veliku Surepovu ljubav za nacionalne starine, Milosavljević je rekao: "Imao je istančan sluh za sve glasove koji su dopirali iz prošlih vekova".

— Mačva i Podrinje — rekao je Dragoslav Parmaković — opraštaju se danas od čoveka koji se daleko uzvisio iznad svog zavičaja. Život mu je prekinut kad smo od njega očekivali još snažnija dela od onih koja su ga uzdigla i na visove naše kulture.

Parmaković je govorio o prisutnosti Mačve u Surepovim delima, o mačvanskim pejzažima u njegovim pesničkim vizijama.

Tri puta se oglasio počasni plotun na Novom groblju a zatim su osamnaest venaca položeni na svežu humku Surepovu.

Draža Marković, predsednik Republičkog veća Skupštine Srbije, govorio je zatim o Surepovoj ličnosti...—

— Borac u ratu ostaje borac u slobodi — konstatovao je Draža Marković, pominjući sva ona brojna Surepova poslovanja na dobrobit kulture: urednik "Politike" i "Glasa", republički sekretar za obrazovanje i kulturu, direktor Muzeja revolucije, upravnik Narodne biblioteke...


Milo Gligorijević



OTIŠAO JE PESNIK I POSLENIK KULTURE
"GLAS PODRINJA" — Šabac 25. aprila 1968. godine

Posle duge i teške bolesti, u ponedeljak, 22 aprila ove godine, u Beogradu je umro istaknuti pisac, revolucionar i kulturni radnik Milorad Panić Surep.—

Nosilac je spomenice 1941. Bio je član Agitaciono-propagandnog odeljenja Glavnog štaba za Srbiju, urednik "Tanjuga", "Glasa", "20. oktobra", direktor Zavoda za zaštitu i naučno proučavanje spomenika kulture Srbije, republički sekretar Saveta za kulturu, direktor Muzeja revolucije i upravnik Narodne biblioteke u Beogradu. Nosilac je mnogih odlikovanja; dobitnik niza nagrada, između ostalog — Oktobarske nagrade Beograda i prošlogodišnje Vukove nagrade.

Milorad Panić Surep bio je nežni liričar, Orfej ponikao u Jankovom Glogovcu, buntovni pesnik bune i izgradnje, pregalac srpskog kulturnog stvaralaštva. I da nije više od tri i po decenije književno delovao, da u njegovom bogatom stvaralačkom opusu nema tako brojne, darežljive kulturne baštine, Milorad Panić Surep bi ostao veliki pisac zbog "Jasike", zbog "Slova o polku Igorovu", zbog monografije o Filipu Višnjiću, zbog letopisa "Kad su živi zavideli mrtvima". Njegovi nežni, lirski nagoveštaji, ustreptala, zrela pesnička kazivanja, pretakali su se u naučno poetsko kazivanje kulturne prošlosti. Za Surepov prepev sa staroruskog jezika junačkog speva iz XII veka čuvenog anonimnog rukopisa "Slovo o polku Igorovu", Isidora Sekulić je rekla: "To nije običan prevod već nešto mnogo više... domet ravan originalu, njegov brat blizanac".—

Na vest o njegovoj smrti, njegova "buntovna Mačva", njegove treperave jasike, njegove skrivene drinske ade dečaštva, njegovi Mačvani, njegovo zavičajno Podrinje, kažu mu — zbogom pesniče!

O. Ković
Sačuvana
Angelina
Administrator
*****
Van mreže Van mreže

Poruke: 6361



« Odgovor #15 poslato: Januar 10, 2011, 10:57:41 pm »

**

MILORAD PANIĆ SUREP 1912—1968

SPOMENICA
NARODNA BIBLIOTEKA SR SRBIJE



SMRT KNJIŽEVNIKA MILORADA PANIĆA SUREPA

Prilikom Surepove sahrane Nj. Sv. patrijarh German preko svoga izaslanika namesnika prote Dušana On. Popovića izjavio je saučešće porodici i Odboru za sahranu
"PRAVOSLAVLJE" — novine Srpske patrijaršije — Beograd, 25. aprila 1968. godine


Vest o smrti našeg velikog pesnika i književnika Milorada Panića Surepa u redovima našeg sveštenstva izazvala je iskreno žaljenje.

Iz pokojnikovog velikog književnog stvaralaštva svakome našem svešteniku, pored mnogo koječega iz tog stvaralaštva, poznato je njegovo delo: Kad su živi zavideli mrtvima. Retko koji sveštenik se ne ustavlja na Spomenicima kulture koje je Surep uredio kao direktor Zavoda za zaštitu i naučno proučvanje spomenika kulture NRS. I zar bi se mogao naći neko ko ne zna za Surepov udeo u podizanju "Spomenika kosovskim junacima" na Kosovu Polju, ili na podizanju nove Narodne biblioteke u Beogradu, koja će uskoro prkositi čitavim kulturnim narodima itd. itd.

Surep je bio blizak nama mnogima sveštenicima i episkopima, a mladi bogoslovi, naročito oni koji su sa njim u Krki proveli dane i noći, pričaće dok su živi o njemu i priča će ići sve dalje i dalje.

Njegova Svetost patrijarh g. German uvažavajući ličnost Milorada Panića Surepa na njegovu sahranu uputio je svoga izaslanika protojereja — stavrofora g. Dušana On. Popovića, arhijerejskog namesnika grada Beograda, da izjavi porodici i Odboru za sahranu svoje iskreno saučešće.

Milisav D. Protić



POVODOM SMRTI MILORADA PANIĆA SUREPA
"VESNIK" — organ Glavnog saveza udruženog pravoslavnog sveštenstva SFR Jugoslavije — Beograd, 1. i 15. maj 1968. godine

Na drugi dan Uskrsa, 22. aprila ove godine, umro je u Beogradu posle teške bolesti Milorad Panić Surep, književnik, revolucionar, zaslužni kulturni radnik i veliki, iskreni prijatelj srpske crkve. Sahrani na beogradskom Novom groblju, u Aleji velikana, u podnožju kosturnice i spomenika slavnim srpskim ratnicima, prisustvovao je 23. aprila sav kulturni Beograd. U ime Nj. Sv. Patrijarha, porodici pok. Panića izrazio je saučešće protojerej Dušan On. Popović, arhijerejski namesnik Beograda, a u ime udruženog pravoslavnog sveštenstva protojerej Milutin Petrović, sekretar Glavnog saveza udruženog pravoslavnog sveštenstva SFRJ, koji je prisustvovao sahrani.

S pravom je rečeno da se Milorad Panić Surep može ubrojati u red velikih neimara i ktitora srpske kulture. Mi bismo dodali: i srpske crkve. Čovek koji je dostigao visoke domete kulturnog stvaranja, pesnik, prevodilac, antologičar, umeo je sa tih vrhunaca da shvati svu celovitost duhovne kulture ovog naroda kroz vekove njegovog postojanja. Sadašnjost ne bi bila to što jeste — da nema prošlosti. Bez kulturnog kontinuiteta — nema kulture. I ovaj narod što živi rasut od Like do Midžora, i od panonskih širokih ravnica do Prokletija, nije novajlija ni skorojević. On je stvarao i ostavio traga svog stvaranja. Živeo je ne samo za hleb, ne samo za istinu i pravdu — po slovu velikog srpskog epa, nego i za lepotu, i ostavio nama i onima koji će doći posle nas poruku svoje reči, i svoje slike, i svoga hraditeljskog uzleta ka visinama neba, poruku koju treba s poštovanjem slušati.

Surep se zato sav posvetio ovome večnom u životu srpskog naroda. U vreme kada je mnogo što šta izgledalo preče od spasavanja našeg davnašnjeg "starostavnog" kulturnog blaga, on je postavio organizaciju zaštite spomenika kulture, i radio na tome ne samo kao rukovodilac i organizator nego i kao radnik, sa strašću amatera koji uspeva da uđe i u tajne jednoga stručnog tehnološkog, konzervatorskog znanja. A spomenici kulture — to su, u stvari, u ovom narodu, spomenici trajanja njegove crkve i njegove duhovnosti. I tako je Milorad Panić, pesnik i borac revolucije, postao novi ktitor bezbrojnih domova i zadužbina srpske crkve, spasilac i obnovitelj i neuspavljivi čuvar njene lepote, čudesnih zidova jedne Bogorodice Ljeviške, i poezije sopoćanskih fresaka, i Žiče, i Studenice, i Mileševe, i Manasije, i Dečana. Isto se to može reći i za Surepov odnos prema staroj knjizi. Malo je ljudi koji su umeli da se toliko sažive sa duhom prošlih vremena, da osete svu muku (ili radost) stvaranja brata-pisara i književnika srednjega veka, da vide pred sobom i iščitaju čoveka iza redova marljivog, smirenog, ili uzdrhtalog, uznemirenog pisma. Zato je Surep do same smrti, i doslovno do smrti brinuo veliku brigu zaštite i vaskrsavanja starih srpskih rukopisa. Njegovi bliski saradnici na tome poslu znaju s koliko se ljubavi i iskrene strasti on odnosio prema svakome listu i svakom retku, prema svakome slovu, inicijalu, znaku, u našim srednjovekovnim oktoisima, minejima, prolozima i jevanđeljima. Vaskrsavajući lepote i trajne vrednosti našega istorijskog kulturnog bića, Milorad Panić Surep je mnogo i premnogo učinio da vaskrsne sve ono lepo i trajno što nam je crkva svetoga Save Nemanjića dala.

O književnom i naučnom delu Surepovom, o potresnoj hronici "Kad su živi zavideli mrtvima", o kongenijalnom prepevu "Slova o polku Igorovu", o velikoj — istoriografski i književno velikoj monografiji "pesnika bune", Filipa Višnjića, pisaće drugi, možda tek sada, posle surovog suočenja sa ovom preranom i nepravednom smrću. Mi o tome nećemo govoriti. Želeli bismo, samo, da izrazimo našu večnu zahvalnost Miloradu Paniću za sve ono neimarski veliko što je poklonio srpskoj kulturi i srpskoj crkvi. Srpsko sveštenstvo kao ni narod, neće to nikad zaboraviti.

Dr Dimitrije D. Bogdanović
Sačuvana
Angelina
Administrator
*****
Van mreže Van mreže

Poruke: 6361



« Odgovor #16 poslato: Januar 10, 2011, 10:57:50 pm »

**

MILORAD PANIĆ SUREP 1912—1968

SPOMENICA
NARODNA BIBLIOTEKA SR SRBIJE






Na sahrani Milorada Panića Surepa na Novom groblju
Sačuvana
Angelina
Administrator
*****
Van mreže Van mreže

Poruke: 6361



« Odgovor #17 poslato: Januar 10, 2011, 10:57:58 pm »

**

MILORAD PANIĆ SUREP 1912—1968

SPOMENICA
NARODNA BIBLIOTEKA SR SRBIJE




MILORAD PANIĆ SUREP


Milorad Panić Surep was born at Glogovac, in Mačva in January 27th, 1912. As a boy he experienced all the horrors of the occupation of his country. One of the first images of horror that he remembered was this: on a meadow lay one by another his father Milan and his brother Ilija, shot by the Austrians. Little Milorad was taken up to this place to see them for the last time and to remember them. "Their death had a powerful influence on my whole spiritual development, for it envoked in me the cult of the fighter for freedom and kindled the hatred against the foreign conquerors."

From 1918 to 1922 Milorad Panić attended elementary school at Glogovac. His three elder brothers, in order to prevent the dividing of a small estate into one more part, sent him to the high school of Šabac. In 1922 he went to Šabac berefoot. From this year on, up to the end of his schooling, he kept struggling with poverty. He was a good pupil, being gifted and intelligent. As early as then he showed a great interest in literature. His elder friends, the writers, remember that he used to discuss equally with them on the literary evenings at Šabac and other places of Mačva. Being brought up to love the liberal tradition of his people he took, as an addition to his surname the name of his ancestor Surep, the out-law of Mačva, and the fighter of Karađorđe. To the end of his life he was proud of this name, that denotes an old wolf.

Surep took his high-school degree in 1931, and in 1931 he came to Beograd. At first he began studying law, and later general history at the Faculty of Philosophy. His brothers, being poor, were not able to help him any more. Some old families from Šabac supported him in Belgrade, especially professor Brana Miljković and Jaša Prodanović. Thus, respecting these elder friends of his, he became closely connected with the republicans, and remained under their influence all the time during his studies.

In 1936 Surep took his University degree (he passed the exam with the excellent mark). He was already known as a young poet and a contributor to a great number of literary magazines. He got his first job in "Politika," where a great number of progressive gifted young men had been already working. His closest friends in "Politika" were the writer of short stories Vasilije Medan and the poet Dušan Jerković. Together with the rest of his friends, the reporters, he fostered the writing of reports on social problems. His special field of interest was the poor peasantry because he knew excellently its problems.

Surep worked as a journalist of "Politika" to its last number, to the outbreak of war in April, 1941. At the very beginning of the occupation Surep was in a journalistic group, organized by the Communist party of Yugoslavia for struggle against the invador. Surep was arrested and imprisoned in an infamous concentration camp of Banjica on May 15th., 1942. while fulfilling the tasks of the Party. There he endured the two and a half month imprisonment with dignity and consistence. Owing to the intervention and written guarantee of several distinguished townsmen of Beograd (among others even the prince Dorđe Karađordević), he was released. But even in the occupied Beograd Surep continued fulfilling the tasks the Party sent him through the messenger Ratko Pavlović, commander of the partisan battalions of Toplica.

In April 1944 Surep was withdrawn from Beograd, and he went to the free territory, to Pusta reka. There he worked in the Cultural-Educational Committee of the district of Leskovac, and, then, in the Department for propaganda of the General Headquarters of Serbia and the National Liberation Committee of Serbia. Immediately after the liberation of Beograd Surep is again in the newly-founded "Politika"; he takes part in the initiation of its first issue of October 27th, 1944. In December 1944 Surep went to the Press-Department of the Antifascist Assembly of the National Liberation of Serbia. From March to October 1945 he was the editor of Tanjug, and, then, up to June 1947, the editor of the weeklies "Glas" and "20. oktobar".

During these first postwar years Surep continued with his literary work and was elected the first secretary of the Association of Writers of Serbia.

In summer 1947 a new duty was given to Surep: the foundation and organisation of the Institute for the preservation and scientific study of the cultural monuments of Serbia. Later on, Surep became the first director of this Institute. During a short period of time he succeeded in gathering round him several excellent historians of art, architects, painters and other experts whom the problems of our ancient culture were well-known. Passionately valuing great achievements of the people of Serbia in architecture, painting, literature and other arts, Surep knew how to transmit his enthusiasm to his collaborators, and succeeded in raising the preservation of the cultural monuments of Serbia to a significant height. Under his guidance the first catalogues of our old cities, monasteries, churches, treasuries, icons, manuscripts, and all the other documents of our creative past were made. At the same time, Surep also organised the first systematic repairs of damaged monuments, and research and preservation of archaeological and historical complexes. There did not exist an old building, even of minor importance, in Serbia, that Surep did not see, examine, note what was to be done, with the love of an enthusiast.

They started with an unprecedented enthusiasm and sacrifice, almost frontally, with the conservation and restoration of Durđevi stubovi, Dečani, Studenica, Sopoćani, Mileševo, Žiča, Arilje. Under Surep's guidance famous frescoes of Bogorodica Ljeviška of Prizren and Bogorodica Studenicka, and of Ramaća were discovered. Owing to his insistence, a workshop for the restoration of old manuscripts was opened in the Institute (later attached to Narodna biblioteka). The legal protection became eficacious and permanent owing to Surep's intervention. The bronze board with the inscription that the monument is under the protection of the State became a symbol, a warning of Surep, the protector, to the ignorant man and, often, to an unrelenting and insufficiently wise politician and leader, that the ancient monuments are to be respected.

Simultaneously with the protection, Surep also worked on the popularization of the ancient monurfients. He wrote a considerable number of articles in periodicals and newspapers on the problems of the ancient art; he published significant discoveries and news, pleaded for the visiting and enjoying in the beutiful old works of art. He initiated temporary Saopštenja ("Reptors") of the Institute, a valuable publication, of which the first three numbers that he editied are the best. As early as 1951 he prepared, with the assistance of his collaborators in the Institute, the famous guide " Cultural Monuments of Serbia", which remained, up to the present day, indispensable reference book to all the worshippers and visitors to the old cities and monasteries. He was the first to initiate and organize exhibitions of copies of our frescoes abroad, the first, held in Paris in 1950, which served later as a basis for the foundation of the Gallery of frescoes. Highly absorbed both in the ancient and the relatively recent history, he was a direct organizer of the First Rising Exhibition, held on the occasion of the hunderdth anniversary of the Rising in 1954. This exhibiti on was, as a whole, moved to Topčider, and served as a basic material for the First Rising Museum.

Having spent about ten years in the Institute for the Protection of the Cultural Monuments, attained authority to this service, fostered a generation of good conservators, did his best on the preservation of monuments, Milorad Panić Surep was nominated for the first secretary of the newly founded Cultural Council of Serbia in June 1956. He guided this Council for three years. During this period of time he realized a great number of conceptions concerning the organization of the literary, artistic, and other forms of the cultural activities in Serbia. He also initiated the establishing of funds for the promotion of various cultural activities, either the publishing of books, making films, or artistic exhibitions. At the time he was the secretary of the Council for Culture the Modern Gallery was founded (now the Museum of Modern Art on the confluence of the Sava into the Danube). Owing to his endeavor an invitation for applications was announced and the project was chosen.

Once again Surep was faced with the problem of founding a new institute out of nothing. It was well-known to everybody that wherever something was to be done from the very beginning Surep was there. He always set to work and managed to do it successfully. Having contributed to the independence of the Council for Culture, which became highly engaged institution, Surep became secretary of the recently founded Committee for the foundation of the Museum of the Revolution of the Peoples of Yugoslavia in September 1959. He soon became the first director of this Museum. Lacking the adequate museum space, Surep directed the activity of the Museum of the Revolution towards the collecting and research work. A significant result of this activity was a notable exhibition "Imprisonment — School of Revolutionaries". This exhibition, like all the others he worked on, found its permanent place in the Museum of Sremska Mitrovica.

During this period, too, working in the Museum of the Revolution on rather the different material, Surep's interest in, and love for the Serbian cultural past did not disappear. The organisation of Vuk's celebration (1964) and the celebration of the seventh centenary of Sopoćani (1965) were the important actions of this period. Surep was the president of the committees for the celebration of these significant anniversaries.

Agile and with great plans, though a little bit tired of the tasks he had been doing for thirty years, Surep was nominated for the director of the National Library of Beograd on February 1st, 1966 (he did this duty from April 1st, 1965). Poet and a good connoisseur of our literature and culture, Surep was just the right man for this position. His love for book (having the complex value) was well-known and proverbial. He appreciated both the contents of the book and its artistic-technical and graphic beauty. It is difficult to find anybody in our milieu who took more delight in the fine form of the book or the precious type and binding of the old "Srbulja".

Evil fate that completely destroyed the National Library in the fire of the German bombs in April 1941 was still present in its inadequate rooms of the previous small hotel by Kalemegdan, in spite of the persistency of its restorers. When Surep became its director the former decision concerning the erection of the new library building was fulfilled. Even while he was secretary of the Council for Culture, Surep worked on the always actual idea of building a new memorial library building. He felt as if he won a victory when the building of the new library was accepted in the Assembly of Serbia as a legal obligation. As a director Surep did his best that the erection of the new building started. From his first talk with the architect and the final plan, and the beginning of the building and growing of walls, the vision of the new library was always present in his mind. Its erection became his life aim. He visited the building-site every day, behaved intimately and attentively, as if building his own home, reminding us of an ancient estate-owner who builds his foundation. He always kept the close contact with the engineers and the workers, worked out with them both the most complicated ideas and the most common details. Surep's wish was that this Library be the sanctuary of the Serbian written literature. In addition to all the necessary rooms for such a library, he planned a standing exhibition of the development of the Serbian script and book, from the earliest manuscripts, epigraphs, inscriptions on the frescoes, to Vuk and the present time. With his collaborators he started working on the fulfillment of one more extraordinary idea: to reconstruct every old Serbian manuscript, that existed or exists now, either disappeared in a fire, destroyed by the enemy, or is now in foreign libraries. All such manuscripts had to find their place in the covers, had to be copied, photographed, or only described. In order to enable the complete activities of the Library in the new building, Surep revived the compilation of the Serbian retrospective bibliography and the description of Serbian Cyrillic manuscripts; the purchase of Yugoslav and foreign books was intensified; and the formation of the Central catalogue of Serbia has been taken into account.

The disease, sudden and dread, frustrated Surep's conceptions. It appeared at the end of 1966 and soothed after a serious operation during a few months in 1967. Then it broke out again, merciless, in the late autumn of 1967. Surep was dying in front of his family and his close friends. But, being young at heart, bringing cheer-fullness wherever he came, he did not conquer, or, rather to say, he did not admit illness. For the becentenary of Filip Višnjić's birth he prepared a book about the great bard of the Serbs: critical edition of Višnjić's poems, and, as an introduction, he gave his previously published monograph on Filip Višnjić, the poet of the rebellion. His main task in this book was, as he wrote, to point at Višnjić's personal poetical value and to find for it a place in the history of our literature. This book of Surep's was extraordinarily received both by the critics and the cultural audience. For this book, and for his whole output on the study and popularization of the Serbian literary inheritance, Surep was awarded Vuk's prize in autumn 1967.

This book was one among a great number of books which are Surep's contribution to the Serbian culture. From his early youth, from the first years in Beograd, Surep was absorbed in literature and in book. In 1931 a nineteen year old Surep published his first collection of poems under the title Vetar zviždi (The Wind Whistles), and in 1965 his last, under the title Trideset leta (Thirty Years). Between those two collections there was about ten others. In all these poems a poet with a gentle Slavic heart is present, a poet sincerely faithful to his country, more often distressed for the fate of his people, than quiet because of his happiness. His social, national and rebellious poetical orientation, as a result of his personal and social situation in the pre-war period and during the war, gradually acquired the qualities of the intimate, hearty lyric poetry, to change at the end to the reflexive poetry, full of the questions on the end of human life, often turned to the creative past, out of which it absorbed rich and generous inspiration. His extraordinary poetical enterprise has to be mentioned here. It is his translation of Slovo o polku Igorovu from the old Russian into Serbian, estimated by the experts as a masterpiece of translational literature.

The poet — it was the main vocation of Milorad Panić Surep. Whatever work he did: journalist's, conservator's, cultural-historical, whatever the position he held: editor, director, secretary for culture — the poet was always present in all his activities. He looked for beauty where it could not be found, and how could it happen to him not to find it where it is always present: in the unselfish struggle for the beauty of human life, in friendship in books, pictures, in an old edifice.

A toiler, Surep was highly absorbed in his plans even to his death. He reached the climax of creativeness, being educated and experienced. If the desease had not broken him and death stopped for ever all his activities, we would have certainly been witnesses of his further beautiful enterprizes. He had been preparing a new, revised edition of his famous book Kad su živi zavideli mrtvima (When the living people envied the dead), the tragical annals, composed of a number of authentic testimonies about the distresses and often harsh fate of the Serbs. Even the three days preceding his death, he wrote to his friend in Dubrovnik to send him for this book a Cyrillic inscription, engraved in the stone, about the plague in Dubrovnik. He had, in script, a great part of his book about the evil spirit, the enchanting and exciting book of human existence, full of horrors, secrets and spells. His engagement in the folk literature (his anthologies of folk-tales are well-known) and the abagars inspired him to begin writing such an extraordinary work. He planned to write sometimes, as a summary of his interests, a book of love for all great achievements of the Serbs, from the Middle Ages to the present day. And, surely, many other things he spoke nobody about.

But, unfortiunately, on April 22nd, 1968 Surep died. He left behind him an important opus. If he meditated on his end during his last days, gifted with the folk wisdom, he could, nevertheless, conclude that he had done a lot.

This cordial man went for good; he, who associated with everyone, both the old ones and the young ones, and who succeeded in sincerely understanding and respecting everybody in a simple, human way.


Svetislav Mandić
Prevod: Biljana Dinčić
Sačuvana
Angelina
Administrator
*****
Van mreže Van mreže

Poruke: 6361



« Odgovor #18 poslato: Januar 10, 2011, 10:58:07 pm »

**

MILORAD PANIĆ SUREP 1912—1968

SPOMENICA
NARODNA BIBLIOTEKA SR SRBIJE







Radna soba Milorada Panića Surepa
Sačuvana
Angelina
Administrator
*****
Van mreže Van mreže

Poruke: 6361



« Odgovor #19 poslato: Januar 10, 2011, 10:58:16 pm »

**

MILORAD PANIĆ SUREP 1912—1968

SPOMENICA
NARODNA BIBLIOTEKA SR SRBIJE




M. P. SUREP
1912—1968
SPOMENICA
NARODNA BIBLIOTEKA SR SRBIJE
BEOGRAD 1968







Izdavač:
NARODNA BIBLIOTEKA SR SRBIJE
Beograd 1968.


Redakcija:
Kosta VASILJKOVIĆ
Ljubica ĐORĐEVIĆ
Jeremija D. MITROVIĆ
Nada STEVIN-NOVAK

Grafička oprema i vinjete:
Miloš ĆIRIĆ

Exlibris M. Panića Surepa na str. 3:
Peđa MILOSAVLJEVIĆ

Fotografije:
HRISTIFOR NASTASIĆ
"BORBA"
TANJUG

Štampa: NAUČNO DELO, Beograd
Klišea: PRIVREDNI PREGLED, Beograd

Štampano u 1000 numerisanih primeraka.
Ova knjiga nosi broj:
345





[postavljeno 07.11.2009]
Sačuvana
Stranice: 1   Idi gore
  Štampaj  
 
Prebaci se na: