Meša Selimović (1910—1982)
Dobrodošli, Gost. Molim vas prijavite se ili se registrujte.
Stranice: « 1 2   Idi dole
  Štampaj  
Autor Tema: Meša Selimović (1910—1982)  (Pročitano 18920 puta)
0 članova i 1 gost pregledaju ovu temu.
Angelina
Administrator
*****
Van mreže Van mreže

Poruke: 5760



« Odgovor #20 poslato: Januar 11, 2011, 01:09:33 am »

*

PRONAŠAO MIR U BEOGRADU





Kako se Meša Selimović skućio u Jovanovoj 37, gde mu se otkriva spomen-ploča

DERVIŠ, a zatim i "Tvrđava" doneli su Meši Selimoviću u njegovim sarajevskim godinama i te kako zaslužena ne samo književna već i društvena priznanja. Ali uz pohvale i uvažavanja stalno su stizale sitne ljudske pakosti, zavist nedarovitih, ideološka sumnjičenja i partijske hajke, za to vreme nimalo naivne. Veliki pisac je bio primoran da se stalno brani i opravdava od raznih optužbi a najčešće zbog svojih veza sa Beogradom i SKZ, koja je, ne samo iz ugla BiH moćnika, smatrana bastionom nacionalizma. Kap je prevršila čašu kada se posle moždanog udara suočio sa neočekivanom hladnoćom i ravnodušnoću sredine u kojoj je živeo i tada je odlučio da pređe u prestonicu gde je imao pouzdane prijatelje.

Na zgradi u Gospodar Jovanovoj 39 gde je proveo devet godina u subotu će svečano biti otkrivena spomen-ploča. Biće to prva od niza obeležja našim književnim velikanima, početak velike akcije "Vratiti dug piscima" koju su inicirale "Večernje novosti", a organizaciju preuzelo Ministarstvo kulture.

Uoči preseljenja u pismu jednom prijatelju Meša je zapisao: "Bosna je teška, teretna zemlja i ovdje nije lako živjeti, ako je čovjek samo za santimetar viši od prosjeka. Meni je slučaj dao taj santimetar, i osudio me na ispaštanje". Marta 1973. počeo je da pakuje stvari, a šetajući se sa suprugom Darkom na Baščaršiji sreo je nekoliko prijatelja pisaca kojima je rekao: "Ja večeras putujem i nikad se više u ovaj grad neću vratiti".

Na železničkoj stanici, kako je zabeležio književni biograf Radovan Popović, ispratili su ga Risto Trifković, Anđelko Vuletić, Tanja Dugonjić, Željko Marjanović sa suprugom... A u Beogradu dočekao ga je Dobrica Ćosić koji je o tome u svom dnevniku zabeležio:

"Došao je s Darkom da stanuje kod nas dok ne dobije stan, dajući nam priliku da im uzvratimo gostoprimstvo koje su nam ukazali pretprošle godine, čime je Meša, uz prijateljstvo demonstrirao i političku solidarnost sa mnom. Bila je to meni izuzetno značajna podrška. Sledilo je njegovo izvanredno držanje u krizi Srpske književne zadruge, pa pisma CK Saveza komunista Bosne i Hercegovine Josipu Vrhovcu, hrvatskom komunističkom funkcioneru, u kojem je branio Zadrugu i mene od partijskih optužbi za nacionalizam. Preko Gileta Đurića zamolio sam Branka Pešića da nađe Meši stan; Branko je obećao da će to da uradi. On je čovek koji razume od kolikog je značaja da Beograd lepo primi Mešu Selimovića."

I vrlo brzo svoj novi dom našao je u Jovanovoj, gde se osećao vrlo prijatno i spokojno, okružen ljudima sa kojima je mnogo toga mogao da podeli. Krug porodičnih prijatelja bio je veliki: Dobrica Ćosić i Božica, Antonije Isaković i Leposava, Živorad Stojković i Ružica, Matija Bećković i Vera, Slobodan Selenić i Merima, Mića Popović i Vera, Erik Koš, Vojislav Lubarda, Stevan Raičković, prof. dr Aleksandar Milošević koji mu je bio lekar... Druženja su bila intenzivna, zadovoljstvo mu je bilo da sa prijateljima ode do Grocke. Do obližnjeg izletišta išao je svojim autom, italijanskim "fijatom 1300", i uživao u brzoj vožnji. Voleo je da igra preferans, a najčešći partneri su mu bili Mihiz i Selenić. Kartali su se i kada su bili na putu, pa je tako jednom prilikom, na Sterijinom pozorju u Novom Sadu, u žaru neizvesne partije Meša propustio voz za Beograd.

Ali kada je počinjao ozbiljnije da radi na nekom rukopisu bio je tome u potpunosti posvećen i sve ostalo odlazilo je u drugi plan. Pisao je noću, posle 22 sata uz prisustvo Darke koja je za to vreme heklala ili čitala. Po završetku poglavlja čitao joj je tek ispisane redove. Ispod moćnog pera počeo je da se nazire novi roman "Začarani krug" (kasnije će to biti samo "Krug").

Već načetog zdravlja, deo dragocene energije, međutim, morao je da posveti i nekim aktuelnim dešavanjima, braneći kao izuzetno častan čovek principe do kojih je držao. Oglasio se povodom političkih osuda knjige Predraga Palavestre "Posleratna srpska književnost 1945—1970" zbog toga što su neki bosanski književnici (među kojima je bio i Meša), uneti u srpsku književnost:

— Ja sam iz muslimanske porodice, iz Bosne, ali po nacionalnoj pripadnosti sam Srbin. Pripadam srpskoj literaturi koliko i bosanskoj, jer jednako poštuje i svoje poreklo i svoje opredeljenje. Jednako sam emotivno i duhovno vezan i za jedno i za drugo. I sve to smatram svojom privatnom stvari i ne bih tome poklanjao veću pažnju da to odjednom nije postao problem dana i da zbog mene neopravdano ne stradaju drugi ljudi.

U međuvremenu je završio roman "Ostrvo" koji je sarajevska "Svjetlost" odbila da štampa tražeći da se izbace dva poglavlja političke prirode: "Treba li da umre stari Mandarin" i "Tuđa zemlja tuga je golema". Istovremeno pripremljenu i najavljenu emisiju o Meši TV Sarajevo je odložilo do daljeg. Srećom, "Prosveta" je prihvatila i odmah štampala "Ostrvo".

U svim takvim neprijatnim situacijama Meša se držao izuzetno dostojanstveno i gospodski o čemu je Mihiz ostavio ovakav zapis: "Voleo je, kako to kod mudrih i uzdržanih ljudi često biva, veseo duhovit svet, sebe nikad nije puštao preko granice gde prebrza i olaka reč drugome nanosi uvrede, a misli nered i štetu. Čovek mnogih znanja i dugih čitanja, klonio se podataka i navoda, pretpostavljajući muku i radost sopstvenih nalaza i otkrića. Nikad nisam sreo čoveka čiji je poziv da kazuje i saopštava, a da ume tako lepo, tako umno da sluša i čuje."



BOŽIĆ DARKA

PODSEĆAJUĆI se na svog dugogodišnjeg prijatelja Matija Bećković za "Novosti" kaže:

— Postavljanjem spomen-ploče na kući u kojoj je stanovao i umro u sazvežđu znamenitih ljudi koji su živeli u Jovanovoj ulici dodaje se i zvezda Meša Selimović. Na četvrtom spratu te zgrade bilo je njih četvoro: Meša i Darka i ćerke Maša i Jasenka. Tu se godinama orio Darkin smeh koji nije bio uvek samo smeh nego čas štit a čas zastava. Ta žena ga je podsećala da nikad ne zaboravi istinu i ohrabrivala na najveće umetničke i ljudske podvige. Da ima pravde na toj ploči bilo bi i Darkino ime, ali jedina koja bi sigurno bila protiv toga bila bi ona sama kao što je bila i protiv one raskošne posvete na "Dervišu i smrti" gde je ostalo samo njeno ime. Meša Selimović je napisao u "Sećanjima": "Da ona nije bila pored mene u životu ne bih uradio ni delić onoga što sam uradio. Bez nje bih sigurno bio sitan profesor ili srednji partijski rukovodilac (što ne bi bila nikakva tragedija, konstatujem samo činjenice)". Je li slučajno da se ta žena prezivala Božić, a zvala Daroslava Darka. I sada znamo da bez nje, čijeg imena nema na toj ploči, te ploče ne bi bilo.


Dragan Bogutović | 09. jul 2010.

http://www.novosti.rs/vesti/kultura.71.html:291750-Pronasao-mir-u-Beogradu
Sačuvana
Angelina
Administrator
*****
Van mreže Van mreže

Poruke: 5760



« Odgovor #21 poslato: Januar 11, 2011, 01:09:42 am »

*
MEŠA SELIMOVIĆ — IZ RUKOPISNE ZAOSTAVŠTINE


ŠTA ĆE U TOM PAKLU PORODICA

Andrić jednostavno nije htio da slika porodični život i intimne trenutke. Porodica — to je kakav-takav red, smirenost, normalnost, a Andrić hoće da vidi (ili, ako hoćete: ne može da ne vidi) nered ljudske duše, njenu izvrnutost, opterećenost. Njegova slika svijeta najbolje se vidi po slici ljudi. Andrićevi likovi su predimenzionirani, namjerno deformisani, da bi bili upečatljiviji. Deformacija je normalan umjetnički postupak, suprotan dagerotipiji




Naše prisustvo u svijetu možemo periodizirati
kao vrijeme do Andrića i od Andrića: Meša Selimović


U "Mostu na Žepi", jednoj od najljepših pripovijedaka cjelokupne svjetske literature, vezir Jusuf će izbrisati i posljednju riječ s natpisa na tek dovršenom mostu: umjetničkom djelu nije potreban komentar niti ikakva dopuna izvan njega samog. Ono je cjelovito takvo kakvo je, "hair i lepota", samo sebe najbolje objašnjava, samo najpotpunije govori o sebi.
 
Poštujući tu Andrićevu misao, ne bih želio da se o nju ogriješim: umjesto nepotrebnog i uvijek nesigurnog komentara o djelu, neka ovih nekoliko riječi ljubavi i poštovanja prema našem najvećem piscu, i jednom od najvećih savremenih pisaca svijeta, budu i zahvalnost za moje osjećanje duga prema njemu.
 
Ali i svi mi zajedno mnogo dugujemo Andriću za ljepotu i značaj njegova djela, jer nas je sve povuklo naviše, jer je označio visoku crtu do koje se može ići, kao što mu dugujemo za ugled što su ga naša literatura i naša kultura dostigle u svijetu: u tom pogledu on je učinio više od svih naših pisaca, i današnjih i dosadašnjih, više od svih komisija za kulturne veze sa svijetom, više od svih naših ambasada zajedno. Mislim da naše prisustvo u svijetu možemo periodizirati kao vrijeme do Andrića i od Andrića. Do 1961. godine, naši pisci, i oni najveći, probijali su se u svijet rijetko i slučajno; poslije Nobelove nagrade, Andrić je našim piscima široko otvorio prostor mnogih svjetskih jezika, i našoj kulturi mogućnost da izađe iz svog neželjenog geta.
 
Zahvaljujući Andriću i njegovu djelu, mi smo primljeni za svjetsku duhovnu trpezu kao ravnopravni učesnici: pružena nam je mogućnost da dajemo drugima a ne samo da primamo od njih. Poslije zasluženog svjetskog priznanja koje je dobio veliki pisac malog naroda, taj narod nije više tako malen. Ispravljena je, bar u izvjesnoj mjeri, nepravda zapostavljenosti zbog jezika malog radijusa, i danas smo vidljivije prisutni među drugim narodima.
 
U ČULNOJ GROZNICI
 
Andrić je slučajno iz Bosne. Ali nije slučajno što piše o Bosni i što je njegovo djelo toliko višeslojno i duboko. Taj osobeni pisac je na izgled vrlo jednostavan — po fakturi rečenice i načinu izražavanja, po dohvatnoj misli, po nezakučastom pripovijedanju, ali, u stvari, nije tako: Andrić je prilično složen i dosta protivurječan. Izgleda tradicionalan po načinu pisanja, a rijetko je ko tako savremen po umjetničkim idejama i po senzibilitetu (još je Put Alije Đerzeleza prožet osjećanjem mučnine, a još potpunije Mustafa Madžar i druge pripovijetke; filozofiju podsvjesnog magistralno je izrazio u Anikinim vremenima; teško objašnjivu surovost ljudskih postupaka i mučnu jezu teških tajni naći ćemo u mnogim djelima Ive Andrića).
 
Njegovo osjećanje života je teško i gorko.
 
Neki kritičari su rekli: zbog Bosne mučne i zaostale.
 
Andrić za to nije kriv. Ni Bosna, naravno.
 
Okrenuvši, od prvih pripovjedačkih početaka, svoj pogled u prošlost, Andrić je zauvijek odlučno raskinuo sa svojom ekspontovskom lirskom neposrednošću i jaukom nad životnom grozom i nepravdama, ali iskustvo je ostalo, muka se ne zaboravlja. Nije lako, a možda nije ni potrebno, postavljati pitanje: zašto se Andrić zadržao na prošlosti? Ali sigurno nije uputno tu tajnu objašnjavati Andrićevom rečenicom iz romantičnog, mladićkog Ex Ponta, da je to traganje za tajnom koju sačinjavaju "blagoslovene baštine djedova" koji su položili "jednostavne i jake vrline svoje u temelje naših duša". To nekritično stavljanje znaka jednakosti između dva različita perioda života dovelo je do prilično nelogičnih zaključaka. U čemu su te blagoslovene baštine djedova i jednostavne vrline? u poganoj krvi? u seksualnom opterećenju? u mračnim djelima? u mržnji kojom ljudi truju svoj život? u zlobi, lukavstvu, prevarama? Prije su to proklete baštine djedova i manijačke, patološke osobine, od kojih su mnoge i nama ostavili u nasljeđe. Većina Andrićevih likovi živi ne samo u "čulnoj groznici", već su "sudbinski kažnjenici", žrtve nečiste krvi, samo teže nego kod Bore Stankovića. Oni svoju mučnu kob nose svijetom kao prokletstvo i kaznu.
 
KAO DEMONIJAČNI KOBAC
 
Andrić svoje junake presreće na ulici, u hanu, na javnim mjestima, gde je pokazuju svoju ćud, rijetko kad pitomu i običnu. Porodični život i interijer ne postoje kod Andrića, kaže Isidora Sekulić, jer su oni "na starom islamskom Istoku bili mahom nedokučni". "Ako je neko ulazio u njih, imao je oči i uši da ostavi u predsoblju, zajedno sa kondurama". Lijepo rečeno, ali prilično neubjedljivo. Andrić jednostavno nije htio da slika porodični život i intimne trenutke. Porodica — to je kakav-takav red, smirenost, normalnost, a Andrić hoće da vidi (ili, ako hoćete: ne može da ne vidi) nered ljudske duše, njenu izvrnutost, opterećenost. Šta će u tom paklu porodica, ako nije već biološki i moralno posrnula, pošla niz brdo?
 
Ne, Andrić nije hladni, nepristrasni slikar onoga što vidi.
 
Njegova slika svijeta najbolje se vidi po slici ljudi. Andrićevi likovi su predimenzionirani, namjerno deformisani, da bi bili upečatljiviji. Deformacija je normalan umjetnički postupak, suprotan dagerotipiji: proizvoljno, slobodno pronalaženje razmjera, odnosa, rakursa; prije ideja o liku nego slika viđenog lika. Ono što nazivamo objektivno-realističkim načinom pisanja, mirnim, sporim, čak pedantnim navođenjem mnogih detalja, kod Andrića je, rekao bih, zametanje tragova, postepeno stvaranje uvjerljive, obične, svakodnevne atmosfere, da bismo lakše prihvatili njegov iznenadni skok, zalet u neobično, neočekivani prodor u misterij neobične ljudske duše. I tek tada (a to je pravi Andrić), u tom usovu usijanih podataka o liku, snažnih, poražavajućih, šokantnih, u tom tjesnacu u koji nas je pisac iznenadno stjerao, doživljavamo susret s jednom gotovo demonijačnom snagom umjetničke sugestije: kao kobac, Andrić je odjednom prestao da mirno kruži oko neke mete što ju je njegovo oko fiksiralo, i furioznom brzinom se sručio na cilj. Začudo, taj strašni ritam naglih osvjetljenja, oznaka, boja, taj karteč oštrih i nezaboravljivih obilježja, pred kojima čitalac zastaje bez daha, fasciniran, završava se mirno, kao da je sve bilo slučajno. Grom je udario iz vedra neba, uzdrmao vas, i opet je horizont miran i vedar. Ali vi ne zaboravljate tutnjavu groma.
 
I kao što su Andrićeve ličnosti više ideje o likovima nego slika ljudi koji su postojali, isto tako je njegova slika života prije ideja o životu nego životna faktografija. Da li je Andrić do svoje ideje o mučnom, surovom i teško objašnjivom životu došao sasvim rano, pa se okrenuo istoriji, da pobjegne od savremenog besmisla, a u istoriji našao isti haos i besmisao, teško je reći. Pretpostavljam da je, vjerovatno, uvidio kako se suština života ne mijenja lako, možda i nikako, da vijekovi mogu da donesu promjene ali ne i poboljšanje, i da ideja o životu ne zavisi od vremena u kojem ga posmatramo: zlo je njegova vječna suština. Zato je svejedno o kojem vremenu pišemo, važno je da pišemo o životu, uvijek istom.
 
Po Andriću ("Razgovori s Gojom"), "ovaj svet je carstvo materijalnih zakona i animalnog života, bez smisla i cilja, sa smrću kao završetkom svega. Sve što je duhovno i misaono u njemu, našlo se tu nekim slučajem, kao što se civilizovani brodolomci sa svojim odelom, spravama i oružjem, nađu na dalekom ostrvu sa posve drugom klimom i naseljenim zverovima i divljacima. Zato sve naše ideje nose čudan i tragičan karakter predmeta koji su spaseni od brodoloma".
 
Umjetnost je prije jauk zbog života nego slika njegova. (Sjetimo se "Mosta na Žepi": "Ali predeo nije mogao da se priljubi uz most, ni most uz predeo. Gledan sa strane, njegov beo i smelo izvijen luk je izgledao uvek izdvojen i sam, i iznenađivao putnika kao neobična misao, zalutala i uhvaćena u kršu i divljini.")
 
UBOGE BOSANSKE STAZE
 
Besmislu života i njegovoj efemernosti suprotstavlja se samo umetnost. Kao Aska pred zubima životnog vuka, umjetnik odgađa smrt umjetničkim stvaranjem. Ali to je zaista novo stvaranje a ne reprodukcija postojećeg: "Mi stvaramo oblike kao neka druga priroda... i ostavljamo ih, sa svim njihovim tajanstvenim značenjem, očima budućeg naraštaja." Osim toga, umjetnik potencira i mijenja linije i forme: "To nije ni preterano ni lažno i ne menja, u osnovu, prikazani fenomen, nego živi uz njega kao neki neprimetan ali stalan pečat i dokaz da je ovaj predmet po drugi put stvoren za jedan trajniji i značajniji život."
 
Ali način na koji Andrić stvara nove oblike nije samo u tome da dodaje nove boje i nijanse, da otkriva nove uglove gledanja i nove odnose i srazmjere među stvarima i ljudima, on pronalazi i odjek životnih pojava, njihovu rezonancu, njihovo novo i šire značenje, princip opšteg, koji, neočekivano, sagleda u pojedinačnom. Ma od čega da pođe, ma od kako sitnog detalja, misao se odjednom proširi, razbokori, preraste skromni značaj početnog povoda, postane opšta, poveže se sa širokim svijetom, mada je pošla sa uboge bosanske staze: "Na početku svih staza i puteva, u osnov same misli o njima, stoji oštro i neizbrisivo urezana staza kojom sam prvi put slobodno prohodao..." Na tim višegradskim stazama "koje vetar mete i kiša pere, a sunce okužuje i raskužuje, na kojima se sreta izmučena stoka i ljudi ćutljivi, tvrda srca, tu sam ja zasnovao svoju misao o bogatstvu i lepoti sveta. Tu sam, neuk i slab, i praznih ruku, bio srećan opojnom srećom do nevesti, srećan od svega onoga čega tu nema, ne može da bude i nikad neće biti". Na tim zavičajnim putevima, "gde je sve suvo i čemerno, bez lepote, bez radosti, bez nade na radost, bez prava na nadu", bio je, bez ikakva razloga, srećan: ubogi zavičaj mu nije mogao biti nikakva osnova za sreću. A kad se otkinuo od staza djetinjstva i zavičaja, u lijepom i bogatom svijetu o kojem je sanjao nije našao niti sačuvao ni svoju lijepu misao o njemu ni svoju sreću. Stekao je gorko iskustvo o životu.
 
I opet smo pred tajnom, i možemo samo da nagađamo i naslućujemo pravi odgovor na pitanje: zašto je Andrić svoju mučnu misao o cijelom svijetu i o svim ljudima ovaplotio na terenu svoga zavičaja? Pitanje je nepotpuno i neprecizno, jer, gdje god pisac smjestio svoje likovi, ma kako precizno odredio mjesto njihova boravka, pravo umjetničko djelo dobija snagu opštosti. Pa ipak, zašto? Možda zato što je svejedno. Možda zato što je to psihološki neizbježno, jer gdje bi pisac locirao svoju misao o svijetu ako ne na terenu koji mu je najbliži, da ne kažem i najdraži, i koji ga bolno podsjeća na njegovu ranu misao o bogatom i lijepom svijetu negdje izvan rodne Bosne?
 
GRANGINJOLSKU VIZIJU ČOVEČANSTVA
 
Bosna je Andrićeva stvarna i apstraktna (jer opšta i svugdje moguća) pokrajina, kao Foknerova Yoknapatawpha, ali on je suviše veliki pisac da bi bio hroničar i ilustrator samo jednog kraja. Možda baš zbog ljubavi prema Bosni Andrić, na mjestima nazvanim njenim imenom, razvija složenu, često granginjolsku viziju čovječanstva.
 
U svom "Pismu iz 1920", na primjer, Andrić govori o mržnji u Bosni. Ali, zar samo u Bosni ima mržnje? Zar samo u Bosni satovi otkucavaju u različito vrijeme? Zar je samo Bosna zemlja straha? Da, Bosna to jeste, i Andrić to izričito kaže. Međutim, budući da je posebno zainteresovan za Bosnu, jer je voli, jer mu je teško zbog svega što jest, jer bi volio da je više ljubavi među ljudima, on baš u svojoj Bosni insistira na fenomenu mržnje. Ali ovo je jedna od rijetkih pripovijedaka u kojoj pisac jednu temu, vezanu za Bosnu, izvodi na široke svjetske prostore. Kako se završava "Pismo iz 1920"? Maks Levenfeld od bosanske mržnje bježi u Trst, a odatle 1938. u republikansku armiju u Španiju. "Na njegovu bolnicu izvršen je vazdušni napad u po bela dana i on je poginuo sa gotovo svim svojim ranjenicima. Tako je završio život čovek koji je pobegao od mržnje." Gorčina ove Andrićeve završne rečenice je jasna: Levenfeld je pobjegao od mržnje u Bosni, ali je u svijetu poginuo od druge, još teže mržnje. I njegovi ranjenici s njim, ni za njih nema milosti, i to: u po bijela dana, zabune nije moglo biti.
 
Ukopavši se u jednom vremenu koje omogućava legendu i ne traži provjeru pragmatičkog iskustva i u jednom neobičnom, mitskom svijetu, naselivši ga svojim teškim, slojevitim ličnostima, Andrić je stvorio u našoj literaturi najcjelovitiju misao o životu, složenom, teško saznatljivom i još teže objašnjivom, trošnom i efemernom, pa ipak vječnom, jer — i pored svih smrti — "traje i stoji čvrsto kao na Drini ćuprija".
 
Ovaj neobjavljeni tekst autora "Derviša i smrti" izgovoren je povodom 80. godišnjice Andrićevog rođenja

 
Meša Selimović

objavljeno: 01. 05. 2010.
http://www.politika.rs/rubrike/Kulturni-dodatak/SHta-ce-u-tom-paklu-porodica.sr.html
Sačuvana
Angelina
Administrator
*****
Van mreže Van mreže

Poruke: 5760



« Odgovor #22 poslato: Januar 11, 2011, 01:17:17 am »

*
FILM


ZABORAVLJENI SCENARIJI MEŠE SELIMOVIĆA

U godini obeležavanja stogodišnjice rođenja velikog književnika, po strani ostaje spominjanje njegovog dugogodišnjeg bavljenja filmom, tačnije učestvovanje u pisanju scenarija za čak dvanaest filmova, od kojih je deset snimljeno za vreme njegovog "bosanskog perioda".

Stogodišnjica rođenja Meše Selimovića obeležava se u Srbiji na način koji dolikuje značaju ovog poznatog književnika. Pojavili su se novi stručni radovi o njegovom javnom i privatnom životu, organizuju se izložbe i seminari o njegovom književnom radu, otkrivaju se do sada nepoznati detalji o njegovoj pozorišnoj delatnosti i aktivnostima u mnogim udruženjima i organizacijama. Međutim, jedino po strani ostaje spominjanje njegovog dugogodišnjeg bavljenja filmom, tačnije učestvovanje u pisanju scenarija za čak dvanaest filmova, od kojih je deset snimljeno za vreme njegovog "bosanskog perioda".
 
Odmah po završetku Drugog svetskog rata, Meša je kao partizan i provereni agitpropovac (Oblasnog komiteta za istočnu Bosnu) prešao u Beograd, gde je dobio posao u Komisiji za utvrđivanje zločina okupatora, a zatim u tek formiranom Komitetu za kulturu Vlade FNRJ. Ipak, u novoj sredini očito se nije najbolje snašao, što pokazuje podatak da je avgusta 1947. otpušten sa posla i pri tom bio isključen iz Partije. Izlaz iz novonastale situacije pronašao je tako što se vratio u zavičaj, gde mu je prvih dana gostoprimstvo u svom sarajevskom stanu pružio poznati slikar Ismet Mujezinović. Meša je ubrzo prihvatio mesto profesora teorije književnosti na Pedagoškoj akademiji u Sarajevu i počeo da objavljuje svoje radove u pojedinim književnim časopisima.
 
Na njegovu sreću, u tom trenutku se na mestu direktora izdavačkog preduzeća "Svjetlost" nalazio Marko Marković, čovek vanserijskog poznavanja književnog stvaranja, koji je pored ostalog pročitao i sve dotada objavljene Mešine pripovetke, što mu je pomoglo da lakše prebrodi zamke nove sredine. Kako sam Meša ističe u svojim "Sjećanjima", čika Marko ga je prihvatio starinski prisno, s neverovatnom toplinom i srdačnošću, što mu je omogućilo da postane saradnik u izdavačkoj delatnosti ove kuće i da u njoj objavi svoju prvu knjigu "Uvrijeđeni čovek".
 
Kako je dalje pisao Meša, "direktorska kancelarija Marka Markovića je u to vreme bila stecište književnika, slikara, glumaca, i uopšte ljudi od duha", pa su tako i prvi koraci bosanske kinematografije dobrim delom bili isplanirani u prostorijama "Svjetlosti". I Marković i Mujezinović su pored ostalog bili članovi Komiteta za kinematografiju pri Vladi BiH, pa nije čudno što se i Meša Selimović od samog početka uključio u projekte prvog bosanskog preduzeća za proizvodnju filmova ("Bosna film"), formiranog jula 1947. Tako je, na primer, već treći bosanski dokumentarni film ("Novi temelji"), sa temom izgradnje zadružnih domova na selu, snimljen po scenariju Meše Selimovića. Neposredno posle toga, isti autor dobija za to vreme i izuzetno privlačnu ponudu da napiše scenario za prvi igrani film ove kuće.
 
U saradnji sa tadašnjim funkcionerima bosanskog filma (Moni Finci, Sida Marjanović, Slobodan Jovičić), iskusnim pozorišnim rediteljem Ljudevitom Crnoborijem i kvalitetnim snimateljem iz Zagreba Brankom Blažinom, Meša je, shodno pravilima tadašnje socrealističke realnosti i pod uticajem ogromne popularnosti udarnika Alije Sirotanovića, napisao scenario i aktivno učestvovao u pripremama snimanja filma iz rudarskog života.




Meša i Vera Gregović na snimanju "Hanke"
 
Produkcija prvog igranog filma nove bosanske kinematografije pod naslovom "Rudari" je zaista realizovana krajem 1949, ali je po pregledu snimljenog materijala posebna komisija ustanovila da je urađeni posao nezadovoljavajući, te su sve aktivnosti na ovom projektu prekinute, a film nikada nije javno prikazan. To, međutim, nije smetalo Meši Selimoviću da nastavi saradnju sa "Bosna filmom", pa je sa svojim prijateljem (i saradnikom u redakciji časopisa "Život") Isakom Samokovlijom učestvovao u pripremama gotovo trogodišnje realizacije filma "Hanka", koji je počeo da snima zagrebački reditelj Krešo Golik, a zatim preuzeo Slavko Vorkapić, Sremac koji je u Holivudu postao izuzetno cenjeni stručnjak za montažu specijalnih efekata. Uporedo sa "Hankom" vođene su sa uglednim austrijskim producentom Karlom Sokolom, a zatim i njegovim zemljakom Ernstom Robertsom, ozbiljne pripreme za realizaciju međunarodnog spektakla o sarajevskom atentatu, te su tim povodom napisane čak tri verzije dramaturške obrade ovog događaja, pri čemu je poslednju od ovih — u saradnji sa renomiranim švajcarskim rediteljem Leopoldom Lindtbergom — pisao sam Selimović, koji je u međuvremenu postao šef Umetničkog odeljenja u "Bosna filmu".
 
Iako je ovaj posao dugo i intenzivno pripreman (uz veliku količinu potrošenih deviza), zbog ozbiljnih razmimoilaženja u načinu pristupa ovoj temi između austrijskog i bosanskog koproducenta, projekat je napušten i nešto kasnije ostvaren u Austriji, bez bosanskog koproducenta, ali sa korišćenjem dobrog dela Lindtbergovog (i Selimovićevog) scenarija.
 
Uporedo sa pregovorima oko koprodukcionog filma o sarajevskom atentatu, producent Roberts je bosanskim partnerima ponudio i realizaciju akciono-psihološke drame iz međuratnog perioda, smeštene u ambijent jednog primorskog mesta na Jadranu. Prvu verziju scenarija napisao je Austrijanac Norbert Kunce, ali je konačan tekst napravljen tek po pristanku "Bosna filma" da učestvuje u ovoj koprodukciji i imenovanju koscenariste Meše Selimovića, koji je zatim uneo znatne promene u dramaturškoj liniji filma, naročito u psihološkim odnosima među glavnim likovima.
 
Tako je u leto 1953. u okolini Dubrovnika snimljena "Kuća na obali", film koji je bio jedan od najkomercijalnijih filmova u Nemačkoj sledeće godine, dobrim delom i zbog učešća poznate nemačke glumice Sibile Šmic i u tom trenutku ne manje popularnog glumca Renea Deltgena. Posle brojnih vesti o velikom uspehu ovog filma u evropskim bioskopima, očekivao se sličan prijem i kod gledalaca u Jugoslaviji, ali je posle premijere na završetku prvog filmskog festivala u Puli (1954) i potonjih prikazivanja u bioskopskim dvoranama film naišao na podeljene kritike. Tako je deo novinara pohvalio ovu uspešnu akciono-psihološku dramu koja uspeva da do kraja zadrži tempo, kao i otkriće talentovanog reditelja Boška Kosanovića (u trenutku kada je nedostatak kvalitetnih autora postao jedan od osnovnih problema naše kinematografije), ali je bilo i dosta mišljenja da u filmu ima puno nedorečenog, neubedljivog i naivnog, počev od dramaturški nedovoljno razrađenog sukoba između majke i ćerke oko istog čoveka, do prilično neuspele karakterizacije glavnih likova i njihovih međusobnih odnosa. Deo konzervativne štampe je takođe oštro napao neukusno sladunjavi hepiend filma, a takođe i povlađivanje niskim strastima kroz prikazivanje "erotskih" scena glavne glumice Nađe Poderegin i njenog partnera Berta Sotlara.

Posle ovog filma, Meša Selimović je prilično ambiciozno radio na scenariju "Palme u Snijegu", koju je trebao da režira tada najugledniji filmski reditelj u zemlji Radoš Novaković, ali zbog ogromnog prekoračenja budžeta pri realizaciji "Hanke", "Bosna film" nije bila u mogućnosti da kompletira finansijsku konstrukciju ovog filma. Imajući u vidu iskustvo sa skupim projektima Selimović se okrenuo provereno uspešnim temama iz narodnooslobodilačke borbe i za "Bosna film" napisao još tri scenarija.
 
"Tuđa zemlja" u režiji slovenačkog reditelja Jože Galea (1956) imala je za cilj da prikaže i neprijatelje (italijanske vojnike) kao ljude sa posebnim problemima i nadanjima, "Noći i jutra", u režiji jednog od pionira bosanske kinematografije Pjera Majhrovskog (1959), takođe govori o psihološkim odnosima boraca i građana u opkoljenom Mostaru, dok je "Konjuh planinom" u režiji Fadila Hadžića (1966) priča o legendarnoj partizanskoj četi husinskih rudara, ispričana takođe kroz psihološku obradu pojedinih boraca ove čete.
 
Posle ogromnog uspeha, koji je i kod kritike i kod čitalačke publike postigao "Derviš i smrt" (1966), Selimović uspeva da novostvorenoj sarajevskoj produkcijskoj kući "Studio film" i njenom direktoru Sejfudinu Tanoviću proda sva tri svoja nerealizovana scenarija, te tako tokom 1968. nastaju savremena drama "Uđi ako hoćeš" Radenka Ostojića, ali i dva filma sa proverenom ratnom tematikom: "Opatica i komesar" Gojka Šipovca, te koprodukcioni film "Plamen nad Jadranom" u režiji renomiranog francuskog reditelja Aleksandra Astruka, sa dobro poznatom temom samožrtvovanja oficira Spasića i Mašere, koji su aprila 1941. u Boki potopili svoj ratni brod, da ne bi pao u ruke nemačkoj vojsci. Nažalost, sva tri filma imala su problema da dođu do bioskopskih gledalaca, pre svega zbog nerešenih odnosa koje je producent imao sa distributerima i stranim partnerom iz Francuske.

Posle dobro poznatih događaja Meša Selimović se 1970. ponovo preselio u Beograd, ali se više nije bavio pisanjem scenarija. Na zahtev reditelja Zdravka Velimirovića pristao je samo da svojim savetima pomogne da se na filmskom platnu realizuje sudbina Ahmeda Nurudina iz njegovog najpoznatijeg romana "Derviš i smrt" (1974), koji je kao i knjiga, takođe postigao ogroman uspeh u bioskopima širom zemlje, ali i van nje. Dilema derviša Nurudina u pitanju: da li izabrati ljudski lik ili veru?, inspirisala je poznatog književnika još od kraja 1944. kada je po naređenju svog pretpostavljenog streljan njegov brat Šefkija, oficir Komande tuzlanskog vojnog područja, zato što je bez odobrenja iz vojnog magacina uzeo krevet i ormar.
 
Čovek koji je (kao komandant III korpusa NOV i POJ) naredio streljanje Šefkije Selimovića je za života doživeo najveće počasti. Postao je narodni heroj, član CK SKJ, ambasador u više zemalja, uključujući SSSR, SAD i Kinu. Sahranjen je u Aleji velikana. Da li je tu i kraj? Meša Selimović je probao da nađe odgovor na to pitanje, između ostalog i u svojim scenarijima.


Srđan Knežević
objavljeno: 10.07.2010.

http://www.politika.rs/rubrike/Kulturni-dodatak/Zaboravljeni-scenariji-Mese-Selimovica.sr.html
Sačuvana
Angelina
Administrator
*****
Van mreže Van mreže

Poruke: 5760



« Odgovor #23 poslato: Januar 17, 2011, 06:11:15 pm »

*

SKICA PORTRETA MEŠE SELIMOVIĆA


Duhovno ukorenjen u srpskoj kulturi, pisac evropskih vidika, intelektualac kritičkog i antititovskog duha, sav okrenut Beogradu i srpskoj opoziciji, Meša Selimović je pružao otpor komunističkom bošnjaštvu, muslimansko-nacionalističko unitarističkom proglašenju jedinstvene bosanskohercegovačke književnosti i zasnivanju bošnjačkog jezika

Kada sam po oslobođenju Beograda 1944. upoznao Mešu Selimovića, skrivao sam želju da postanem pisac, a nisam znao da on to jeste, ali bez slave Branka Ćopića i Skendera Kulenovića. Tada je bio funkcioner Državne komisije za utvrđivanje ratnih zločina okupatora i njihovih saradnika. Pojavom i ponašanjem nije ličio na partizane iz Bosne, iako je dubokim, mutnim i zapevnim glasom otkrivao svoju zavičajnost. Visok, vitak, lep u elegantnoj partizanskoj uniformi, gospodstvenog držanja, svojstvo koje je odlikovalo retko koga od nas u partizanskoj vojsci. A Mešu Selimovića je toliko odlikovala gospodstvenost da ga je činila dostojnim društva Veljka Petrovića, Milana Bogdanovića i velikih glumaca Raše Plaovića i Ljubiše Jovanovića, s kojima sam ga često viđao u Mažestiku i Klubu književnika.

Od Riste Tošovića pesnika, saznao sam da je iz Tuzle i da je profesor književnosti, da je s dva brata bio u partizanima od početka ustanka, Bosanci su mi šaputali da mu je jedan brat zbog nekog moralnog prekršaja streljan posle oslobođenja, a glasno kazivali da mu je drugi brat sa slavnim nadimkom Buđoni, jedan od glavnih OZN-aša Bosne i Hercegovine.
 
U POTRAZI ZA MIRNODOPSKIM IDENTITETOM
 
U septembru 1947. povučen je u Sarajevo na neku dužnost i istupio je iz našeg beogradskog i "kritizerskog" vidokruga mojih drugova iz Simine 9-a. Ali smo kasnije čitali njegove pripovetke u knjigama "Prva četa" i "Tuđa zemlja", potom prve romane "Tišine" i "Maglu i mjesečinu", koji od tadašnje kritike nisu bili vrednovani visokim pohvalama. Prožeti tragizmom okupacije i dramatikom antifašističkog rata i partizanske revolucije, mi smo kao naraštaj prosto bili gluvi za tihu reč i ljudski šapat. Bili smo ravnodušni prema jezičko-stilskim preokupacijama, psihološkim analizama i meditativnim evokacijama u Mešinim romanima. Naš ratnički i poratnički senzibilitet, naš ukus za žestoko i jarko, naš pobednički patos, našu strasnu ideologizovanost — komunističku i mimikrično antikomunističku, nije uzbudila Mešina ratnička melanholija i senzibilna analiza psiholoških stanja ljudi u ratu, i povratnika iz rata, njima svojstven defetizam, sve jedno što je kod Meše komuniste i partizana bio skriven, nas nije oduševila rafinovana deskripcija stvarnosti u koju Mešin junak stupa preopterećen doživljajima ratnih užasa i u potrazi za autohtonim mirnodopskim identitetom. Iz beogradskog književnog kruga, jedino je lucidni Zoran Gluščević shvatio visoku vrednost romana "Magle i mjesečine" i nagradio ih najvišim pohvalama.

Na Kongresu Saveza književnika Jugoslavije u Podgorici — bilo je to vreme pravog rata između modernista i realista — sreo sam Mešu Selimovića sa Darkom, lepom ženom zvonkog smeha. Bio je to uz Ota Bihaljija Merina drugi supružnički par među jugoslovenskim piscima koji se redovno pojavljivao u javnosti, što je nama "antimalograđanima" izazivalo čuđenje i blagi podsmeh, jer se ti zaljubljeni supružnici nisu razdvajali, a videli su se iz daleka: on visok i vitak kao smreka, ona okruglasta i rumena kao jabuka. Darka je bila inteligentna. Vedra i samosvesna žena, ćerka generala Kraljevine, opsesivno obuzeta sudbinom srpskog naroda, otkrivajući mi zajedno sa Mešom antisrpske pojave u Bosni, muslimanski i hrvatski šovinizam, što je mene Jugoslovena i Srbina vređalo i brinulo. Bilo je to moje prvo uverljivo, konkretno saznanje da Bosna i Hercegovina ne stoje "na granitu bratstva i jedinstva" nego na pesku nacionalnih, ideoloških i verskih antagonizama. U tom kongresnom druženju s Mešom i Darkom bliže sam upoznao Mešu i uvideo da je to čovek široke književne kulture, iskrenog jugoslovenskog i srpskog ubeđenja, prijatan, razgovorljiv, staložen, samouveren i stamen, ali i izrazito tolerantan prema drukčijem mišljenju. Kandidaturom nekog udruženja književnika, Meša Selimović je trebalo da bude izabran za predsednika Saveza književnika Jugoslavije, što smo mi beogradski modernisti svesrdno podržali, ali su realisti koje je predvodio Mihailo Lalić, njegov izbor onemogućili. I taj kongresni poraz zbližio je Mešu i mene i zasnovao naše prijateljstvo koje smo osnaživali i bogatili svakim njegovim i Darkinim dolaskom u Beograd i porodičnim zimovanjem u Dubrovniku sa Miloradom Ekmečićem.
 
BOSANSKI DUH U KNJIŽEVNOSTI
 
Objavljivanjem "Derviša i smrti", slava je naglo i jarko obasjala Mešu Selimovića. Kritičari su se nadmetali pohvalama velikom, jedinstvenom romanu, remek-delu jugoslovenske književnosti. Sa svih strana, od svih žirija, pljuštale su nagrade. Ponavljala su se i umnožavala izdanja "Derviša i smrti", ali i drugih Mešinih knjiga. On je postao najpopularniji jugoslovenski pisac, imao je publicitet skoro ravan Andrićevom posle dobijanja Nobelove nagrade. Taj izranavljen čovek nije krio uživanje u svom trijumfu. Dotle ponižavan od bosanske partijske birokratije, Meša Selimović se isprsio. Na birokratiju i sarajevsku književničku bratiju, na političke moćnike i književničke zlobnike, gledao je s trona vezira, i sa prestola knjaza. Duhovno ukorenjen u srpskoj kulturi, pisac evropskih vidika, intelektualac kritičkog i antititovskog duha, sav okrenut Beogradu i srpskoj opoziciji, Meša Selimović pruža otpor komunističkom bošnjaštvu, muslimansko-nacionalističko unitarističkom proglašenju jedinstvene bosanskohercegovačke književnosti i zasnivanju bošnjačkog jezika. Uz tekst profesora Muhameda Filipovića "Bosanski duh u književnosti — šta je to?" u kome je pisano da su Andrićeve knjige veću štetu nanele Bosni od svih vojska koje su harale tom nesrećnom zemljom — prisilno ideološko stvaranje jedinstvene bosanskohercegovačke književnosti (Dilo je jedna od najozbiljnijih ideoloških najava obnove Kalajevskog bošnjaštva i mobilna politička pretpostavka Bosanskog rata). Mešin dotle prigušen kriticizam prema Titovom poretku, hranjen bolom za bratom, žrtvom bosanskog boljševizma, u jednom periodu utopljen u ideološki konformizam, opšteg stanja duha srpskih komunista, oslobodio se bosanskih stega i utega, pa Meša Selimović ubrzo postaje centralna intelektualna figura Bosne i Hercegovine, stožer slobodnog i kritičkog mišljenja u sve tešnjoj saradnji sa beogradskom i srpskom opozicijom. A bol za bratom se već bio transponovao u osnovnu motivaciju grešničke sudbine Ahmeda Nurudina u romanu "Derviš i smrt". Imao sam sreću da mu budem "most i veza" s beogradskom antititoističkom opozicijom i mojim intelektualnim krugom — piscima, naučnicima, profesorima, koji su, 1969, činili prvi pluralistički idejni forum u Srbiji i Jugoslaviji, stvoren u Srpskoj književnoj zadruzi, čiji je član Glavnog odbora i značajan saradnik bio i Meša Selimović.
 
MUSLIMANSKO-HRVATSKA KOALICIJA
 
Od mog javnog stupanja u borbu protiv nacionalističko-separatističke politike jugoslovenskog vođstva i "samoupravnog socijalizma" prijateljski odnosi između mene i Meše Selimovića i naših porodica postaće izuzetno prisni, rođački, bratski. Kada su mi bosanske vlasti zabranile predavanja o stanju u jugoslovenskoj kulturi, zakazanom na Sarajevskom narodnom univerzitetu i zapretile da "ne prelazim Drinu", Meša i Darka su pozvali mene i moju ženu Božicu u goste da izraze prijateljsku odanost meni progonjenom, i solidarnost sa idejama koje sam zastupao. Bili smo im gosti dve nedelje i uživali u njihovoj srdačnost i izdašnom gostoprimstvu. Demonstrativno su nas izvodili u šetnje po Baš-Čaršiji i "Stojčevcu" — bosanskim Brionima da ih političko Sarajevo vidi sa "srpskim nacionalistom" prosto čikajući birokratiji i njenoj intelektualnoj posluzi.

Kako se u Bosni i Hercegovini učvršćivala muslimansko-hrvatska koalicija sa sve agresivnijim, islamizovanim bošnjaštvom, antisrpstvom i antijugoslovenstvom, Meša i Darka su se u Sarajevu osećali sve ugroženijim, težeći ka Beogradu i Srbiji. Sledili su ih Vojislav Lubarda, Rajko Petrov Nogo, Novica Petković i drugi srpski umetnici i naučnici. Darka je s Mešinom saglasnošću čak zakupila i čamdžiju na Drini da u slučaju neposredne ugroženosti može svoju porodicu hitno da prebaci u Srbiju. Bila je to i panika. Ali zasnovana na kolektivnom senzibilitetu naroda-žrtve, usađenom u Srbima ustaškim pokoljima u Drugom svetskom ratu. Osećanje nacionalne neravnopravnosti i ugroženosti, kao rezidualni strah Srba, izazvaće masovnu migraciju Srba iz Bosne početkom šeste decenije, otvarajući bosansku krizu, generisanu i personalnom muslimansko-hrvatskom koalicijom koja je predstavljala politički uvod Bosanskog rata. Od 1961—1981. oko 260 hiljada Srba napustilo je Bosnu i Hercegovinu, ne prvenstveno iz ekonomskih razloga, kako se zvanično objašnjavalo. Kada je Mešu 1971. godine zadesio prvi moždani udar, odmah sam otišao u Sarajevo da ga tešim i hrabrim da se bori za život. Čim je progovorio, rekao mi je da mu tražim stan u Beogradu, obećao sam mu i po povratku iz Sarajeva preko svojih prijatelja i časnog Branka Pešića, predsednika Skupštine grada Beograda, založio se da se za Mešu Selimovića pronađe odgovarajući stan. Na sreću, Meša se brzo oporavio i nastavio da piše, daje intervjue i drži književne večeri po Bosni i čitavoj Jugoslaviji, intenzivno sarađuje sa mnom u Srpskoj književnoj zadruzi i učestvuje na simpozijumu "O istoriji i književnosti" u Vrnjačkoj Banji, koji su organizovali profesori "Praksisovci".
 
Kada je srpsko komunističko-ideološko vođstvo na čelu sa Markom Nikezićem i Latinkom Perović napalo Srpsku književnu zadrugu, i mene posebno, Meša Selimović je odlučno stao u odbranu Zadruge i njenog predsednika. Upamćena je i zapisana Mešina principijelna i hrabra odbrana SKZ na partijskom sastanku sa Latinkom Perović i Milanom Milutinovićem, koji su tada izrekli političku presudu Glavnom odboru Srpske književne zadruge.
 
BOSANSKI STALJINIZAM

Bosanski staljinizam s titovskim pravoverništvom, provincijska i mediokritetska zloba, nemoć vilajetske sredine da podnese izuzetan uspeh, slobodoumlje i autoritet velikog pisca, dugo necenjenog i potcenjenog, sjedinili su svoje energije da ga potčine sebi, opkolili su ga intrigama, zavišću i mržnjom. Pisac velikih romana "Derviša i smrti" i "Tvrđave", sa slavom, publicitetom i ugledom, koju u tim godinama nije imao nijedan pisac u Jugoslaviji, nije mogao i hteo da trpi staljinističko-birokratska maltretiranja, saslušavanja i izjašnjavanja nekakvoj "grupi" Centralnog komiteta Bosne i Hercegovine. Nije pristajao na kmetski položaj u Titovskoj Bosni, i odlučio je da se preseli u Beograd, iz Bosne "teške, teretne zemlje gde nije lako živjeti ako je čovjek samo za santimetar viši", kako piše u "Sjećanjima". Meša Selimović je sa Andrićem i Brankom Ćopićem ispisao najsadržajnije i najistinitije antropološke, idejne i psihološke tekstove. Nijedan pisac, istoričar i etnolog nije tako dubinski, iznutra rasvetlio i razumeo raspeto biće bosanskih Muslimana, kako ga je razumeo i tumačio u svojim romanima, esejističkim i autobiografskim tekstovima Meša Selimović.

Po dolasku u Beograd 1973, bio je sa Darkom moj gost dok mu Branko Pešić nije dodelio stan u Jovanovoj ulici. Meša se osetio slobodnim i obezbeđenim. Svi moji prijatelji postali su i njegovi prijatelji. U Beogradu je doživeo vrhunac poštovanja, slave, prijateljske i čitalačke ljubavi; bio je bodar, vedar, samosvestan sve do teške operacije aorte u Vojno-medicinskoj akademiji 1975. A u jesen 1976, zadesiće ga drugi moždani udar, od kojeg kratko prezdravljuje. Tada "pri snazi i punoj svijesti" piše svoj testament u kome pored ostalog kaže: "Živio sam svakojako, ali većinom pošteno, a to me ispunjava zadovoljstvom. Kažem većinom, jer se dešavalo da činim i neposrednu stvar, kao i većina ljudi, mada nikom nisam nanio zlo, bar ne ozbiljno. Patrijarhalno vaspitanje, a docnije komunistički moral (ili ono što sam ja pod tim zamišljao), tjerali su me da mislim o drugim ljudima, a radije sam pristajao na svoju štetu, nego na tuđu… To me često stajalo spokojstva i sigurnosti, ali sam uvjek više volio da budem prevaren nego pokvaren, više sam volio da ispadnem naivan nego surov. Takve će biti i moje ćerke i to mi je drago…"
 
Za vreme njegovog oporavka porodično smo boravili u Soko Banji, vodili smo duge i intimne razgovore o svemu i o smrti čiju je blizinu predosećao, i primao sokratovskom razboritošću, ali i sa strahom od moguće bosanske zloupotrebe njegove biografije i tribalističkog tumačenja njegovog književnog dela, što se i dogodilo. Bošnjački fundamentalisti koji su poveli rat za islamsku državu Bosnu, na moneti od pet maraka svoje Dejtonske države stavili su lik Meše Selimovića. Da zaštiti od političke zloupotrebe svoje ime, poreklo i stvaralaštvo, Meša Selimović je kao član Predsedništva Srpske akademije nauke i umetnosti ostavio Akademiji svoj duhovni testament čiji poslednji pasus glasi:

"Potičem iz muslimanske porodice, po nacionalnosti sam Srbin. Pripadam srpskoj literaturi, dok književno stvaralaštvo u Bosni i Hercegovini, kome takođe pripadam, smatram samo zavičajnim književnim centrom, a ne posebnom književnošću srpskohrvatskog književnog jezika. Jednako poštujem svoje poreklo i svoje opredeljenje, jer sam vezan za sve što je odredilo moju ličnost i moj rad. Svaki pokušaj da se to razdvaja, u bilo kakve svrhe, smatrao bih zloupotrebom svog osnovnog prava zagarantovanog Ustavom. Pripadam, dakle, naciji i književnosti Vuka, Matavulja, Borisava Stankovića, Petra Kočića, Iva Andrića, a svoje najdublje srodstvo sa njima nemam potrebe da dokazujem. Znali su to uostalom i članovi Uređivačkog odbora Edicije 'Srpska književnost u sto knjiga' koji su takođe članovi Srpske akademije nauka i umetnosti i sa mnom su zajedno u Odeljenju jezika i književnosti: Mladen Leskovac, Dušan Matić, Vojislav Đurić i Boško Petrović.

Nije, zato, slučajno što ovo pismo upućujem Srpskoj akademiji nauka i umetnosti sa izričitim zahtjevom da se ono smatra punovažnim autobiografskim podatkom".

Posle duge i preteške bolesti, 11. jula 1982. godine umro je u Beogradu Meša Selimović. Porodica i mi njegovi prijatelji izabrali smo Matiju Bećkovića da se u naše ime i kulturne javnosti Beograda oprosti od velikog tvorca savremene srpske književnosti.


Piše Dobrica Ćosić

maj 6, 2010
http://www.pecat.co.rs/2010/05/skica-portreta-mese-selimovica/
Sačuvana
Stranice: « 1 2   Idi gore
  Štampaj  
 
Prebaci se na: