Srpska književnost 18. i 19. veka

<< < (4/5) > >>

Angelina:
*
Anja Jeftić — Srpska književnost 18. veka    
 

JOVAN MUŠKATIROVIĆ U ISTORIJI SRPSKE KNJIŽEVNOSTI I KULTURE

Jovan Muškatirović je bio jedan od prvih univerzitetski obrazovanih Srba, prvi srpski advokat u Ugarskoj, aktivni polemičar i prvi sakupljač srpskih narodnih umotvorina koji je svoje djelo dao na štampu. Takođe, bio je jedan iz kruga posrednih Dositejevih učenika, koji su obilježili kraj 18. vijeka i početak 19. vijeka u istoriji srpske književnosti i kulture. Objavio je nekoliko djela polemičkog karaktera, bavio se istorijom srpskog naroda u Ugarskoj i postao Vukov preteča objavivši 1786. godine u Beču knjigu Pritče iliti po prostomu poslovice, timže sentencije iliti ričenija
 
Epoha kraja 18. i početka 19. vijeka u srpskoj književnosti obilježena je ličnošću Dositeja Obradovića i piscima koji su bili njegovi posredni ili neposredni učenici. Oni su dosljedno ispunjavali ono što bi im on sugerisao da bi trebalo uraditi na globalnom planu ''prosvjećivanja'' srpskog naroda — napisati neki poučni esej, prevesti neko djelo sa stranog jezika i slično. Dositej je naročito upućivao na to da se pisac koristi narodnim jezikom, mada u sopstvenim djelima to nikad nije uspio da postigne. Uprkos želji da i preko jezika bude što bliži narodu, on je izobilno koristio pojmove i termine iz crkvenoslovenskog tamo gdje narodni govor nije imao svojih riječi. Tako su i mnogi pisci iza njega proizvoljno miješali elemente narodnog i crkvenoslovenskog jezika, pa je od toga nastao jedan hibridni jezik poznat kao slavenosrpski jezik. Slavenosrpski jezik nije imao izgrađenu gramatiku niti utvrđen pravopis, nego su pisci pisali kako je ko umio i znao, odnosno — kako će ironično kasnije da primijeti Vuk — po pravilima babe Smiljane. Ovaj period u književnosti obilježen je i pojavom većeg broja naučnih radova iz različitih oblasti filologije, filozofije, istorije, geografije, fizike i prava. Njih su pisali Srbi iz Ugarske koji su osjetili potrebu u svom narodu za djelima tog tipa, i dosljedno krenuli putem ispunjavanja načela prosvjetiteljskog pravca. Među njima su bili Atanasije Stojković, Pavle Solarić, Gligorije Trlajić, Joakim Vujić, Luka Milovanov, Jovan Muškatirović i drugi. Jovan Muškatirović je bio jedan od prvih univerzitetski obrazovanih Srba, prvi srpski advokat u Ugarskoj, aktivni polemičar i prvi sakupljač srpskih narodnih umotvorina koji je svoje djelo dao na štampu.

ŽIVOT JOVANA MUŠKATIROVIĆA

Jovan Muškatirović rodio se 1743. godine u Senti, u porodici koja je ranije bila vojnička, na što ukazuje njegovo prezime — muškatirima su Srbi u Ugarskoj zvali redovne vojnike. Nakon što je završio srednju školu, počeo je da sluša prava na U niverzitetu u Pešti, a advokatsku zakletvu položio je 1884. godine i tako postao prvi Srbin advokat u Ugarskoj. Oženio se desetak godina ranije i u braku imao petoro djece, kojima će docnije da posvećuje knjige koje bude objavljivao. Bio je jedno vrijeme senator u peštanskoj opštini i predstavnik onog imućnijeg sloja srpskog naroda u Pešti, koji je aktivno učestvovao u javnom životu ugarske prestonice. O Muškatirevićevom dobrom snalaženju u advokatskom pozivu svjedoči nekoliko dokumenata iz tog doba, kao i stihovi ondašnjeg pjesnika Aleksija Vezilića: Dobrodetelj jest tebe svetu javila, /u mađarski konzilijum hvalno dovela... /Muškatirovič Jovan v pravah iskusen /mnogimi vjetri pognan ostal nevrežden. /Jako stjena vavilonska stoit nestrjasni /ne boitsja vjetra vsaka n dobrovjestni . Ostalo je zabilježeno i to da se on zalagao za prava Srba u Ugarskoj, i uopšte da je bio veliki rodoljub, a njegovo ime se često sreće i u ''prenumerantima'' ondašnjih srpskih knjiga. Jedno vrijeme je živio u Beču i tamo se družio, između ostalih, i sa Dositejem Obradovićem. Jovan Muškatirović je umro 14. jula 1809. godine u Pešti, gdje je i sahranjen kod saborne srpske pravoslavne crkve.

KNJIŽEVNO DJELO

Godine 1786. Muškatirović objavljuje u Beču svoju knjigu Kratkoje razmišljenije o prazdnici, koje se bavi pitanjem tadašnjeg pretjeranog svetkovanja praznika među srpskim življem. O knjizi je Dositej Obradović rekao: Mala, no prepolezna o praznikah knjižica gospodinom Jovanom Muškatirovičem, peštanskim senatorom, sostavljena i izdata, dostojna je vseopteg čtenija. Ovi učeni i za svoje usrdnjejše otečestvu i svoj naciji dobroželanije dostohvalni muž premudro u rečenoj knjižici dokazuje: šta su praznici, kako su postali, kako valja razumno da se praznuju, kakova šteta od njih proishodi kad se nerazumno u lenosti provode i zloupotrebljavaju.

Problem sa praznicima je bio taj što je bilo i suviše onih koje je narod praznovao ne radeći ništa, a s druge strane pravoslavni Srbi su bili primorani da praznuju rimokatoličke praznike i primjenjivale bi se kaznene mjere ukoliko tu svoju obavezu ne bi ispunjavali. Zato su neprestano izlazili carski zakoni koji su direktno uticali na srpski Sinod i polako je vršena restrikcija proslavljanja pravoslavnih praznika. Narod se bunio zato što su u tom kalendaru bili prvo ukinuti srpski svetitelji, jer tomu bi se i sami nerazumni človek mogao dosetiti kuda to ide. Buduči da i u reglamentu javno stoji da ot 8-g do 11 časov moramo sve rimokatoličke svece, okrom ona četiri velika praznovati. Drugo pak, čto su nekoliko svetaca srpskij ostavili meždu praznikami, ali nisu hoteli u kalendaru imenovati da su srpski, to je čisto javno, da bi naša deca malo po malo ne znala i da ne bi verovala da smo mi imali ot svoga roda i plemena svjate i bogougodne ljude kadgod. Međutim, problem je bio, s druge strane, i u tome što je zbog dugog življenja pod turskim ropstvom ponegdje u narodu ostalo uvr ij eženo da se svaki petak, ''turski svetac'', treba poštovati i tada ništa ne raditi. Naročito je to bilo rašireno među ženama, pa je Sabor morao srogo kažnjavati sve one koji su to činili. Muškatirović je u svojoj knjizi oštro osuđivao sve praznike paganskog ili muslimanskog porekla , kao što je i insistirao da se pravo svojstvo praznikov pozna, pozivajući se na protestantskog teologa Rudolfa Hospiniana. Kratkoje razmišljenije o prazdnici ne ide ka negiranju hrišćanskih praznika, naprotiv , kao moto rada je istaknuta rečenica: Nami koji vo Hrista voskresnago vjerujemo, neprestano i vječnoje praznovanije jeste. Ali, isto tako, ova Muškatirovićeva knjiga više je plod protestantske inspiracije nego pravoslavne hrišćanske, jer su izvori na koje se on poziva uglavnom ''luteranski''. Takva je i njegova knjižica Rasuždenija o postah vostočnija cerkve, gdje Muškatirović hoće da izvede na čistac šta je u pitanju postova svetootački utemeljeno, a šta je narodni običaj koji je naknadno unesen. Objavio je još jedna Kratkaja razmišljenija, ovaj put čisto privrednog karaktera — o sredstvima kako da se Ugarska snabdije dobrim i jeftinim mesom i ribom.

Muškatirović se bavio i istorijom Srba, doduše samo u sklopu svog advokatskog zanimanja, pa je napisao Čerte serbskog života u Ungari. Ovo djelo o životu Srba u Ugarskoj je možda bilo napisano kao istorijski uvod u advokatsku odbranu srpskih privilegija kod vlasti u Beču. Do danas je ostao sačuvan samo fragmenat Čerta, i to onaj koji je objavljen u Srpskom letopisu 1844. godine.

PRVI SAKUPLJAČ SRPSKIH NARODNIH UMOTVORINA

Kao uzgred, u toku svog radnog i slobodnog vremena Jovan Muškatirović je sakupljao poslovice, kako one knjiškog porijekla, tako i one srpske izvorne. S v remenom se umnožio broj sakupljene građe i, podstaknut Dositejem, on se odlučio da svoju zbirku poslovica objavi. Godine 1786. u Beču je izašla knjiga Pritče iliti po prostomu poslovice, timže sentencije iliti ričenija, jer poslovice, kako urednik izdanja kaže — na našem serbskom jeziku ešte niko nije sovokupio, a ešte manje njih na štampu izdao. Pritče sadrže veliki broj poslovica prevedenih sa raznih jezika — latinskog, njemačkog mađarskog, engleskog, a ponegdje i sa arapskog, rumunskog i francuskog. Priličan je broj izreka antičkih mudraca, kao i onih biblijskog porijekla, a ima dosta i srpskih narodnih izreka, što donosi najviše vrijednosti ovoj knjizi. Ovim Muškatirovićevim izdanjem se koristio i Vuk Karadžić kad je objavljivao svoje izdanje poslovica pedesetak godina kasnije, što izričito i navodi na jednom mjestu: Iz poslovica koje je pokojni Jovan Muškatirović skupio i izdao (...) uzeo sam one za koje sam slušao da se i po narodu govore, i za koje niko ne može reći da su sramotne. Ovo posljednje govori jer se u Muškatirevićevoj zbirci nalaze i neke poslovice lascivnog karaktera, kojima možda i nije mjesto u jednom djelu poučnog karaktera. Od izreka iz Pritča mnoge su i do danas poznate u narodu: Baba babi grebla lan, da joj zaman prođe dan, Koga su zmije ujedale, i guštera se boji, Ko traži veće, izgubi i ono iz vreće, Ko pre devojci, onoga je devojka, Dobar glas daleko ide, a zao jošt dalje itd.

Angelina:
*
Anja Jeftić — Srpska književnost 18. veka   
 

MILOVAN VIDAKOVIĆ I SENTIMENTALIZAM U SRPSKOJ KNJIŽEVNOSTI

Na početku stvaranja originalnog srpskog romana stoje dva pisca — Atanasije Stojković i Milovan Vidaković, oba pisci stilske formacije sentimentalizma. U srpskoj književnosti sentimentalizma ima u svim književnim vrstama, javlja se još u Dositejevim djelima, ali je svoj najpotpuniji izraz dobio u romanima — kako onima koji su prevo đen i, tako i onima koji su bili pisani. Iako Stojkovićeva i Vidakovićeva djela pripadaju vremenski početku i prvim decenijama 19. vijeka, ona se svrstavaju u korpus srpske književnosti 18. vijeka, jer i po jeziku i po stilu i žanru njoj pripadaju

Srpska književnost poznog 18. i početka 19. vijeka mogla bi se nazvati slavenoserbskom, ako se uzme u obzir kriterijum jezika kojim se pisalo, a tada je to bio jedan literarni hibrid srpskog narodnog i crkvenoslovenskog jezika. Ako se pak uzme u obzir kriterijum stilske firmacije, onda se — po uzoru na ondašnje evropske pravce — u ovom periodu može govoriti o elementima klasicizma, predromantizma i sentimentalizma u srpskoj književnosti. U svakom slučaju, kao i do tada, i dalje su bila na snazi prosvjetiteljska načela, pa je pisanje bilo većma shvaćeno kao moralni, poučni i didaktički akt, a manje kao umjetnost samo po sebi. Sentimentalizam je kod savremenika imao karakterističan naziv — slatki stil — jer su ga obilježila upravo ''slatka'', sentimentalna osjećanja i lirski opisi u prozi. U motivima i temama javlja se često prikazivanje vrlinske ljubavi i kažnjavanje poroka, opisivanje porodičnog kruga i bračne vjernosti, naglašeno je uvođenje mnogih ženskih likova i obožavanje prirode. Formira se kult prirode i prirodnog i veliča se život na selu, po uzoru na francusku modu Žaka Rusoa, koji je rekao: Bog je stvorio selo, a čovjek grad. Sentimentalizma u srpskoj književnosti ima u svim književnim vrstama, javlja se još u Dositejevim djelima, ali je svoj najpotpuniji izraz dobio u romanima — kako onima koji su prevo đen i, tako i onima koji su bili pisani.

SENTIMENTALIZAM U SRPSKOM ROMANU

Prvi roman iz evropske književnosti preveden kod Srba bio je Velizar francuskog prosvjetiteljskog pisca Marmontela, a prevod je načinio Pavle Julinac 1776. godine. Potom na prelazu 18. u 19. vijek slijedi pojava niza romana koji su se prevodili sa engleskog, ruskog, francuskog i njemačkog jezika. Među njima su bili Robinzon Kruso Danijela Defoa, Lesažov Žil Blas, Volterov Zdvig, Geteov Verter, Fenelonov Telemah itd. Nastali na tragu racionalističkog prosvjetiteljstva i sentimentalizma, oni su bitno uticali na srpsku književnost, koja do tada nije znala za žanr romana. A na početku stvaranja originalnog srpskog romana stoje dva pisca — Atanasije Stojković i Milovan Vidaković.

Atanasije Stojković studirao je fiziku i matematiku, a postao je doktor filo z ofije i profesor ruskog Univerziteta u Harkovu. Napisao je udžbenik Fisiku u tri toma, koja je izdanak rane naučne literature u Srba, još uvijek nesputane uzama ''naučnosti'' i sa mnoštvom primjera iz svakodnevnog života. Fisika obiluje poetskim opisima prirode i nadahnutim vizijama kosmosa, istovremeno je i doživljaj prirode i egzaktno proučavanje prirode. Atanasije Stojković je tvorac i prvog romana u srpskoj književnosti — Aristid i Natalija — koji je inspirisan evropskom sentimentalističkom romanesknom tradicijom. Prvi koji je pisao romane iza Stojakovića bio je Milovan Vidaković, znatno produktivniji u ovom poslu od njega. Vidaković je više slijedio sentimentalizam Dositejevog tipa, i kad je Vuk Karadžić u svojoj kritici rekao za Dositeja da je ludovao, on nije mogao da se načudi: (on) G. Dositeja, blaženu onu dušu... ludom naziva! Iako Stojkovićeva i Vidakovićeva djela pripadaju vremenski početku i prvim decenijama 19. vijeka, ona se svrstavaju u korpus srpske književnosti 18. vijeka, jer i po jeziku i po stilu i žanru njoj pripadaju.

ŽIVOT I DJELO MILOVANA VIDAKOVIĆA

Milovan Vidaković je rođen u Šumadiji u drugoj polovini 18. vijeka, ali je još kao dijete prebjegao u Ugarsku u egzodusu zbog turskog nasilja, prvo u Kosmaj, onda u Irig. Školovao se, mada podrobnijih podataka o njegovom obrazovanju nema, a poslije postao privatni vaspitač i učitelj, potom i profesor Novosadske gimnazije. O njegovom obrazovanju nisu baš pohvalno pisali savremenici. Sterija je za njega rekao: Vidaković nije imao nauke mnogostručne. Slabo poznavajući stranu literaturu, nije se mogao izobraziti stalno i istinito(...); jošt jednu i najveću pogrešku imao je Vidaković, što nije hteo s duhom vremena postupati, a spisatelj koji ovo (...) prezire (...) mora da ostane kao usamljeni, svakog saobraštaja lišeni ostrov. Ako i nije bio dovoljno obrazovan i upućen u ondašnje književne tokove, on je imao veliku ljubav ka svom učiteljskom i profesorskom zanimanju i ka pripov i jedanju. Od malih nogu je bio zaljubljen u priču i pričanje, kako veli u svojoj autobiografiji: Mali sam istina jošt bio, no imao sam vesma žive idee, živa voobraženija. Sve što bi zanimljivo čuo prepričavao bi drugoj djeci — pak se nisu po tom drugi mene dovoljno naslušati mogli kad bi im ja ovo ono kao iz knjige pripovedao . Poslije će ta sklonost ka pripov i jedanju da sazre u svijest o značaju predavača i učitelja u životu čovjeka, pa će u tom pravcu Vidaković i da oblikuje mnoge likove u svojim romanima. Neki od njih će govoriti kako djeci učitelj treba kašto črez lepe i blagonravne pripovetke, koje mladež rado sluša, volju i vkus k nauki otvarati (...) Sve staranje njihovo (= učitelja) o tom treba da bude kako ćedu poučenija, koje iz Svetog pisma koje iz drugi moralni knjiga, počerpavati, sočinjavati i sebe u tome upražnjavati. Ljubav k pripov i jedanju je načinila Vidakovića jednim od prvih srpskih romanopisaca, čiji je talenat um n ogome bio osporavan, ali koji je ipak ostao pionir u tom svom pozivu. Zalagao se za utilitarnu književnost, koja bi u duhu prosvjetiteljstva i sentimentalizma im ala nositi sobom neku naglašenu moralnu pouku. Moja su sočinenija više moralne i zabavitelne povesti neže li romani , napisao je u jednom od predgovora svojih romana, kao i to da roman nam predstavlja primere i dobrodeteli i poroka; predstavlenije ubo dobrodeteli vozbuždava serca naša na sve što je dobro i čestno (...); a predstavelnije poroka (...) otvraščava nam serce ot svaka nevaljalstva.

ROMANI MILOVANA VIDAKOVIĆA

Ukupno je sedam romana napisao Vidaković: Usamljeni junoša, Velimir i Bosiljka, Ljubomir u Jelisijumu u tri dijela, Kasija carica, Siloan i Milena, Ljubezna scena na veselom dvoru Ive Zagorice i Selim i Merima. Likovi su mu uglavnom tipski, a fabulu je često pozajmljivao od uzora iz ranije svjetske književnosti, naročito avanturističke, i smještao ih u srpski milje. Često je to bio period srednjeg vijeka, didaktički i idealistički obrađen, sa primjesama komičnog u likovima nosiocima radnje. Vuk Karadžić, koji će postati veliki Vidakovićev protivnik zbog jezika i sadržaja njegovih romana, u početku ga je hvalio. U predgovoru svoje prve Pjesnarice 1814. godine Vuk kaže: Gospodin Milovan Vidaković zaslužuje osobitu blagodarnost od svojega roda, ne samo zato što on svojim knjigama rod svoj prosvještava i vkus mu otvora nego osobito zato što imena slaveno-serpska u svojim knjigama upotrebljava, i ona m j esta napominje črez koja bi se mi opomenuti mogli da smo i mi nekad nešto bili. Ljubomir u Jelisujumu je najobimnije Vidakovićevo djelo, koje je napisao u svojim poznim godinama. U srednjem vijeku, u doba cara Dušana odvija se ova povest, koju je — kako u predgovoru kaže — našao u nekom drevnom rukopisu u manastiru Ravanici.

O pisanju svojih romana Vidaković je govorio da je naporno i mnogo teže negoli što je jednom pjesniku ispjevati pjesmu. Roman je ''beskrajno polje'' kojim treba ići mjesecima i na nj svoje misli sijati, a čuvati ih od rasijavanja po svakodnevnim stvarima itd. Njegovi mjestimični fragmenti autopoetike, na koje se nailazi uglavnom u predgovorima romana, dragocjena su svjedočanstva razvoja misli o književnosti kod Srba i početak jednog njenog dubljeg promišljanja i osmišljavanja u 19. vijeku.

Angelina:
*
Anja Jeftić — Srpska književnost 18. veka   
 

PJESNICI KLASICIZMA U SRPSKOJ POEZIJI

Klasicizam, kao pravac u evropskoj književnosti, u srpskoj književnosti javlja se krajem 18. i u prvim decenijama 19. vijeka. Pojava klasicizma u književnim djelima kod Srba vezuje se za ime i pjesničku djelatnost Lukijana Mušickog, arhimandrita šišatovačkog i jednog od najobrazovanijih ljudi svoga vremena, velikog prijatelja, ali i oponenta Vuka Karadžića. Drugi veliki pjesnik ovog pravca je Aleksije Vezilić, koji je prvi krenuo da upotrebljava klasicističke pjesničke obrasce i objavio prvu štampanu zbirku poezije u istoriji srpske književnosti

Klasicizam je pravac u književnosti koji je nastao u 17. vijeku u Francuskoj, odakle se kasnije raširio u ostale evropske zemlje i bio aktuelan sve do sredine 19. vijeka. Karakterističan je bio po oživljavanju antičkih književnih formi, mitološke tradicije i uzora iz antičkih retorika i poetika, naročito Aristotelove i Horacijeve. Postojalo je nekoliko pravila poetike klasicizma, od kojih je vrlo bitno pravilo da je u umjetnosti korisnost neodvojiva od ljepote i da djelo nije lijepo ako nije moralno i poučno; potom su tu i strogi propisi za pisanje, koji podrazumijevaju poštovanje unaprijed zadatih formi poezije, proze i drame i zabranjuju miješanje elemenata ova tri književna roda. Od žanrova su najpopularniji bili tragedija, epopeja i komedija, kao i pjesnički žanrovi elegija, oda, poslanica i idila. Klasicizam u srpskoj književnosti javlja se krajem 18. i u prvim decenijama 19. vijeka, i to među intelektualcima koji su bili školovani u Austriji i Njemačkoj, i poslije studija ostali upućeni prema kulturi ovih zemalja. Pojava klasicizma u književnim djelima kod Srba vezuje za ime i pjesničku djelatnost Lukijana Mušickog, poznatog i izuzetno obrazovanog arhimandrita fruškogorskog manastira Šišatovac, a tu je i Aleksije Vezilić, koji je prvi krenuo da upotrebljava klasicističke pjesničke obrasce. Često se pojava ovog književnog pravca kod Srba naziva i pseudoklasicizmom, jer se izumrla antička kultura nije toliko favorizovala koliko su uzimani samo njeni književni obrasci i veliča n i pojedini stari pisci i filozofi. Na ovim osnovama nastao je prvi srpski udžbenik retorike, Mrazovićevo Rukovodstvo k krasnorečiju iz 1821. godine, iz kojeg će dugo vremena da se predaje retorika i poetika u školama. U K ragujevačkoj gimnaziji početkom 19. vijeka se po ovom udžbeniku predavala poetika. Učenici su tobože bili putnici koji su se obreli u podnožju četiri visoke gore: Parnasa, koji je predstavljao lirsku poeziji, Pieriona — epska poezija, Elikona — didaktička poezija, i Pinda — dramska poezija. Da bi se popeli na njih, treba da sa sebe speru sve što je loše i ''zemaljsko'' — zlobu, nevaljalstvo, pakost, ljenost i trulež, i da zadobiju vrednoću, ljubav, slogu, djevstvenost i cjelomudrenost.

ALEKSIJE VEZLIĆ

Jedan od prvih pjesnika srpskog klasicizma Aleksije Vezilić rođen je 1753. godine u Keru. Školovao se u Novom Sadu, u Pešti i Budimu, a poslije radio kao učitelj u Karlovcima i kao upravnik pravoslavnih rumunskih škola u velikovardarskom distriktu. Učio je djecu njemačkom i latinskom jeziku i osnovama pravoslavne vjere, boreći se protiv tamošnjeg jakog rimokatoličkog prozelitizma. Bavio se i književnim radom. Prva njegova knjiga Kratkoje sočinjenije o privatnih i publičnih delah napisana je uporedno na njemačkom i crkvenoslovenskom jeziku i sadrži obrasce za pisanje javnih akata, ugovora, priznanica, računa i sličnoga. Uz ovo djelo objavljeno je i jedanaest kratkih poučnih priča i tri ode: caru Josifu II, bačkom episkopu Josifu Šakabenti i Čistoj sovesti , za koju kaže — Oružje krepko, pravuju radost, /čelovjeku dajet čistaja sovjest. /Vozljubim dostojno sovjest neskvernu, /misl nezlobnu. Aleksije Vezilić je tvorac i prve štampane zbirke stihova u srpskoj književnosti, objavljen e pod nazivom Kratkoje napisnije o spokojnoj žizni. Knjiga se sastoji iz dva dijela — u prvom dijelu su pjesme, a u drugom se sa kitnjastim pohvalama navode svi važniji Srbi tog vremena za koje je pisac znao: arhimandriti, oficiri, književnici i drugi, i na kraju su opisani srpski manastiri u Sremu, Slavoniji i Banatu. Pjesme su poučnog i moralnog karaktera, pa je u tom smislu upečatljiva jedanaesta glava O čarodestvej, gdje Vezilić ustaje protiv praznovjerica paganskog porijekla u narodu i moli Boga da one ustupe pjesto nauci i sveučilištima: Prizri na nas Gospodi s nebesnija visoti! /Stado prostodušnoje narod serbski prosveti /učilišta vozdvigni dolgoželajemaja, /naukama odoždi i vsja mjesta serbskaja, /da potekut potoci, žažduščiji napijut sja, /kog naroda slavnago da nauka slavit sja, /togda sujeverije pred toboju merzostno /iz stada izbranago istrebit sja konečno.

Pred svoju smrt, 1790. godine Aleksije Vezilić odlazi u manastir Rakovac, vjerovatno tamo prima monaški postrig, potom postaje i rakovački arhimandrit. Umro je 1792. godine u Novom Sadu.

LUKIJAN MUŠICKI

Lukijan Mušicki je bio jedan od najobrazovanijih Srba sa početka 19. vijeka. Studirao je na Peštanskom univerzitetu, gdje se upoznao sa antičkim književnim nasljeđem i klasicističkom književnošću i savladao jezike: njemački, mađarski, grčki, latinski i ruski. Čitao je još na engleskom i njemačkom jeziku, a učio je i arapski. Sa dvadest pet godina se zamonašio, a deceniju nakon toga, 1812. godine, postao je arhimandrit fruškogorskog manastira Šišatovac. Njegov književni rad je najintenzivniji upravo u godinama koje će uslijediti i uglavnom je poetske provenijencije. Uzor u poeziji mu je bio stari pjesnik Horacije, čiji je alkejsku strofu prihvatio i dosljedno presadio u srpski jezik i čije je citate stavljao na početke mnogih svojih pjesama. Na Lukijanov rad neki savremenici nisu gledali blagonaklono, a naročito poznati karlovački mitropolit Stratimirović. Kad mu je Mušicki poslao neke svoje stihove, mitropolit je samo rekao: Izvolite nas, molim, ot takovih poetičeskih uma vašego proizvodov poščaditi. Mišljenje Stratimitrovićevo o Lukijanovom prevodu Psalama bilo je takođe ironično: Vi za upražnjenije poetičeskago vašego talenta, ašče vam tako potreba jes, inuju sebje materiju, a ne psalmi sniskati možete. Osnovni pjesnički žanr Mušickog bile su svečane ode, koje je pjevao u slavu svojih slavnih savremenika ili povodom značajnih događaja u srpskom nacionalnom životu. Tako je odajući hvalu Vuku Karadžiću veličao i slavu prvog srpskog ustanka: Istreb'te mest'ju žestoke dahije /iz zemlje vaše, s njima i njiove /pod skvernom platom krvožedne /samomu Stambolu strašne orte (...) Vam krestozračne vejaće horgve /na gordim stenam, zidanim pradedi. /U prethodnicam Serbijade /uz gusle pevaće s' ime vaše (...) Ti vide, Vuče, međ njima hrabrstvene /Tam' Obiliće, ovde Kosančiće /I Topličane, starog Juga /sinove, — mačeve ognjesevne.

Mušicki je Vuka i lično poznavao i bio njegov dugogodišnji prijatelj i zaštitnik. U velikoj Vukovoj reformi srpskog jezika i pravopisa i on je uzeo udjela, ali na sebi svojstven način. Lukijan Mušicki je umro u Šišatovcu 1837. godine.

VUK I MUŠICKI

Vuk Karadžić i Lukijan Mušicki upoznali su se 1804. godine u Sremskim Karlovcima, gdje je Vuk došao iz Srbije sa željom da nešto nauči u tamošnjim školama. Jedan od profesora mu je bio Mušicki, o kome je pisao 1814. godine: Prije osam godina ja sam čuo u Karlovcima Sremskim (...) gdi zahtijevaše gospodin, sadašnji arhimandrit Lukijan Mušicki, da mu napišemo ako koji zna, prosti' pjesana serpski'. Ja sam, istina, onda imao u pameti različnoga roda pjesana, pet puta više a deset jasnije nego sad; ali mu nijesam smio ni jedne napisati i dati, jerbo sam cjelo mislio da se on črez to podsmijeva nama kao momčadma koja su po šumi kod svinja, kod koza i kod ovaca odrasla. Poslije desetak godina ponovo su se sreli, Vuk je tada već bio objavio svoju Pjesnaricu i od tada kreće njihovo češće druženje i intenzivna prepiska. Karadžić je molio Mušickog da se bavi književnim radom što više i da postavlja novi temelj srpskoj književnosti, a kad bi bio razočaran njegovom malom produktivnošću, pisao bi: I zato vam kao prijatelj opet kažem da je (za onoga koji vas poznaje upravo) slaba nadežda da ćete vi ikad kakvu knjigu napisati i izdati! Koliko ima godina kako vi radite ''od jutra do mraka'', pa kamo, šta ste uradili i svršili? Vi sve pravite planove za napredak, a ništa ne svršujete. S druge strane, Mušicki je Vuku zamjerao na njegovoj radikalnoj reformi srpskog jezika. Kao čovjek iz Crkve, on se služio i crkvenoslovenskim i narodnim jezikom i bio je protiv Vukovog zalaganja da se potpuno ukinu sve tekovine starog srpskog jezika: Treba u svačemu sledstije i kraj smotriti. Mlogo je reforme ujedanput! — govorio je. Ova razmimoilaženja će umnogome doprinijeti da prijateljstvo Vuka i Mušickog splasne, iako nikada potpuno, sve do kraja života.

Angelina:
*
Anja Jeftić — Srpska književnost 18. veka   
 

PJESNICI NA ZALASKU SRPSKE KNJIŽEVNOSTI 18. VIJEKA

Nekoliko pjesnika je svojim radom zapečatilo epohu srpske književnosti 18. vijeka, od kojih su mnogi vremenski pripadali 19. vijeku. U njihovom pjesništvu su vidni različiti uticaji, mahom iz evropskih književnosti, a manje iz srpske narodne poezije. Neki od njih su se sakupljali oko Matice srpske, najstarije srpske kulturne institucije koju su osnovali srpski imućni trgovci sa namjerom da pomognu časopis Letopis Matice srpske. To su uglavnom bili pjesnici pseudoklasicizma, pravca koji je ostavio traga i u djelu prve srpske spisateljice Eustahije Arsić.

Po svom obimu srpska književnost 18. vijeka obuhvata znatno veći period od onog koji je vremenski određuje. Naime, mnogi pjesnici prve polovine 19. vijeka takođe pripadaju ovoj epohi, i to po jezičkim i stilskim karakteristikama u svojim djelima. Oni su ostali po strani od ustaničke književnosti i tzv. romantizma, koji je u književnosti nastupio poslije Prvog i Drugog srpskog ustanka, i zadržali su neke starije uzore. To su uglavnom bili ljudi školovani u ugarskim i njemačkim gimnazijama i na evropskim univerzitetima, ljudi koji su većinu svog života proveli u Ugarskoj, Njemačkoj ili negdje drugo van svoje matice Srbije. Ustanički događaji u domovini nisu se pretjerano odrazili na njihov rad, ali jesu zato tadašnja kretanja u evropskim književnostima. Pošto je nemoguće izvući jednu zajedničku nit koja bi sve ove pjesnike povezala u jednu cjelinu, govori se onda o pjesništvu pse u doklasicizma, poznog sentimentalizma, italijanskom postpetrarkizmu, školi objektivne lirike, a javljaju se i pjesnici koju svoju inspiraciju crpe iz narodne književnosti.

ŠKOLA OBJEKTIVNE LIRIKE I PSEUDOKLASICIZAM

U srpskom pjesništvu školom objektivne lirike naziva se pravac koj i su obrazovali nekoliko pjesnika, mladih ljudi školovanih na univerzitetima u Pešti i Beču. Među njima su bili Jovan Hadžić, Jovan Sterija Popović, Jovan Subotić, Đorđe Maletić, Nikanor Grujić i Vasa Živković. Oni su se sakupljali oko Matice srpske, najstarije srpske kulturne institucije koju su osnovali srpski imućni trgovci sa namjerom da pomognu časopis Letopis Matice s rpske . U aktu o osnivanju Matice potpisuj u se sedmorica srpskih rodoljuba i, između ostalog, kažu: Povod k zavedaniju ovog društva jest jedino ljubav i revnost k obštem blagu, a namjerenije jest rasprostranenije književstva i prosveštenija naroda serbskog, to jest da se knjige serbske rukopisne na svet izdaju i rasprostranjavaju i to sad i odsad bez prestanka i za svagda. Jedini intelektualac među Matičinim osnivačima bio je dr Jovan Hadžić, pravnik iz Pešte i pjesnik tzv. pseudoklasicizma. Zajedno sa ostalim pjesnicima škole objektivne lirike on je bio nasljednik antičkih pjesničkih formi u književnosti i dobar poznavalac latinskog jezika i literature. Tada, veli Jakov Ignjatović, izučen mlad Srbin voleo je latinati, nego svojim maternjim jezikom govoriti. Počeše se nadmetati ko bolje govori i piše latinski. Veća je bila dika lepo i čisto latinski govoriti nego srbski... Osim forme stiha, iz rimske književnosti bila su preuzimana mitološka bića i predstave, što je bilo potpuno strano tradiciji srpske kulture. Zato su nove teme i motivi izgledali pomalo izvještačeno i pomodno u srpskom jeziku, što su i savremenici osjećali: U to doba, dodaje Ignjatović, srpski pesnici su u rimskim okovima svome narodu pevali. Kad je čovek te srbske ode čitao, na prvi pogled toliki muza i boginja, koje mu se smešile, mislio bi da se u Kampaniji ili barem u salustanskim baščama nalazi. Da bi što više stih učinili neobičnim i bliskim latinskom uzoru, pjesnici su često mijenjali prirodan sintaksički red riječi do te mjere da je ponekad smisao bio potpuno nerazumljiv. Recimo, stih jednog od njih: Muze su darovi, /lepom u razvitku bezbedni, kad se prebaci u običnu sintaksu glasi: Darovi muza su bezbedni u lepom razvitku, mada i tada značenje nije sasvim jasno. Svi pjesnici pseudoklasicizma su još u gimnaziji učili kako da pišu poeziju po ugledu na latinsku i zbog toga su još kao đaci bili nazivani poetama. To je doprinijelo kliširanom obliku njihovih potonjih radova, pa su svi ličili jedan na drugoga. Takođe, svim pjesnicima pseudoklasicizma uzor je bio iguman manastira Šišatovac Lukijan Mušicki, koga su podražavali i često odama proslavljali. Kad je Mušicki umro 1837, Jovan Subotić mu je ispjevao čitavu himnu: Sveti čiste mu ruke amanetu, /o liro tužna! Uzdahni najdubljim/ žalosti tamne glasom, koji si se /dala za nežnim Maronom žici /Sabina, kakav pod crnim pečali /florom sirotim pristoj žicama. /Uzdahni! gromka celog roda/ sledovati tebi će zapevka.

IDEJE I SUDBINA PSEUDOKLASICISTA

Jovan Hadžić je jasno bio postavio ideju svog književnog rada, koja je glasila da srpska književnost treba da se razvija isključivo prema klasičnim uzorima. Vjerovao je u jednu evropsku književnost, koja bi trebalo da ponikne na antičkim temeljima i kojoj bi trebalo da se prilagode sve pojedinačne nacionalne književnosti. Krajnja bi nerazbritost, veli on, bila kazati da mi pored takove narodne poezije ne trebamo ni pripoznatom drevnom veštinom da se zanimamo, niti da tu usvojavamo i na naše polje presađujemo. Jovan Subotić je još i uvodio drevne antičke mitološke likove u srpsku poeziju; kod njega se pominju Zevs, Aurora, Cerera, Dijana, Venera i drugi. Čak i kad je pjevao o Kosovskom boju, on se služio istim likovima, pa je svoju kosovsku elegiju počeo stihovima: Sin Lalone već posljednji pogled, /u kom plamti silne ljubve žar, /pun teženja vatrenoga baci/ na ljubljeni Ahemenke grob. Subotić je pisac i jedne zanimljive pjesme Embrionu , koja je našla svoje mjesto u Antologiji srpskog pesništva Miodraga Pavlovića. Pjesma je neobične tematike za ono doba, jer je posvećena upravo embrionu novog čovjeka koji dolazi u ovaj svijet. Pita se pjesnik otkud embrion u ovom svijetu i ko ga je poslao, da li on vidi sam sebe i: Mora l to biti, da se čovek rodi /ovde, i vreme svoje da probavi? /Ima l put zemlja, koji kroz grob vodi? /Može l se preko, da s' ovde ne javi? /Il' je baš nužan život od sto leta, /da se otvore vrata drugog sveta.

Pjesnicima pseudoklasicizma s vremenom je postalo jasno da se savremena osjećanja i događaji ne mogu neprestano tumačiti dalekim i tuđim mitološkim predstavama i arhaičnim pričama o grčkim bogovima i velikim junacima. Mnogi od njih su se tako priključili opštem talasu i počeli da pjevaju pod uticajem kulta srpske narodne poezije. Srbski spisatelji, veli Jakov Ignjatović, crpeći jednako iz istog izvora, isti su iscrpeti morali, i tako morao se već jedanput i Horac sa svojim latinskim kolegama izglodati. One ideje, ona čuvstva koja se u ovim spisateljima nalaze za kratko vreme pokupljena su, bačena u srpski narod, koji ih je, u nedostatku sebi srodnijeg, iz nužde primao; no iste ideje ne mogu se navek povtoravati, pa se zato i podražavatelji tih latinskih spisatelja morali iscrpeti. Osnov je bio uzan i tuđ, pa se nije ni mogao održati.

EUSTAHIJA ARSIĆ, PRVA SRPSKA SPISATELJICA

Prva poznata srpska pjesnikinja bila je monahinja Jefimija, sa početka 15. vijeka, a prva spisateljica je Eustahija Arsić, Srpkinja i ugarska plemkinja koja je živjela na početku 19. vijeka. Pojavljuje se u plejadi pjesnika klasicizma i pseudoklasicizma, a piše i prozu koja je po svojoj ideji vodilji bliska shvatanjima Dositeja Obradovića. Prvu knjigu pod nazivom Sovet maternij predragoj junosti serbskoj i valahijskoj objavila je 1814. godine u Budimskoj univerzitetskoj štampariji. Direktno se u ovom djelu poučnog karaktera poziva na Dositeja, a vidni su uticaji i tadašnjih prvih srpskih naučnika, naročito pisca Fisike Atanasija Stojkovića. Pa tako Eustahija, pišući o kiši, veli: Dožd od isparenija mora bivaet, koe vozduh vlečet k sebe, i egda umnožitsja mgla, to dožd nizu padaet na zemlju... No dalje ne derzajet moja filosofija, govorila je kada bi se dotakla tema koje prevazilaze njene mogućnosti. U Sovetima se nalazi i nekoliko pjesama koje su pisane čistijim narodnim jezikom negoli proza, i to čas u pseudoklasičnom obrascu čas u narodnoj metrici. Druga knjiga Eustahije Arsić je mnogo veća od prve, komplikovanog i nejasnog je naslova — Poleznaja razmišlenju o četireh godišnih, vremeneh, s osobennim pribavlenijem o trudoljubin čeloveka, i otudu prishodešćej vseobšćej polze. U prvoj glavi proslavlja cara Franca I kao ''osloboditelja Evrope'', a potom piše o ''četiri razdoblja'' u čovjekovom životu. Pravi stalne digresije na različite teme, čak se povremeno prisjeća svoje mladosti provedene u Irigu. Posljednja knjiga Arsićeve bila je Moralna poučenija, koju je napisala potkraj svoga života i koja nije imala veći odjek među čitalačkom publikom.

Angelina:
*
Anja Jeftić — Srpska književnost 18. veka   
 

POČECI SRPSKE DRAME I JOVAN STERIJA POPOVIĆ

Odredbom knjaza Miloša 1834. godine u Srbiji je osnovan Knjažesko-serbski teatar, koji je bio prvo srpsko stalno pozorište. Na njegovom čelu je bio Joakim Vujić, koji se često naziva i ocem srpskog pozorišta. U to vrijeme dolazi i do stvaranja originalne srpske drame, a najviše zasluga u tom domenu pripada Jovanu Steriji Popoviću. On se cijelog života bavio literarnim radom, a najplodniji segment Sterijinog rada je drama, ali nije zanemarljiv ni kvalitet njegove poezije

Pozorišna djelatnost u 18. vijeku bila je skromnog zahvata, svodila se uglavnom na đačke predstave povodom nekih svečanosti u školi, a u nekim mjestima su bili živi i ostaci srednjovjekovnog uličnog teatra. Školske predstave su pretežno bile religioznog sadržaja, reditelji su bili nastavnici i profesori, a izvođači učenici. Sedamdesetih godina 18. vijeka škole su postale državne, pa je i pozorište dobilo svjetovni karakter. Postoje pisana svjedočanstva iz tog doba o predstavama na kraju školske godine izvođenim u Temišvaru, Vršcu, Zrenjaninu, Pešti i Segedinu. Scenski tekstovi su bili raznorodni, među njima je bilo komedija, istorijskih i sakralnih drama, a posebnu skupinu činila su razglagolstvija — đački razgovori na različite teme iz školskog života.

JOAKIM VUJIĆ, OTAC SRPSKOG TEATRA

Početak prave istorije srpskog pozorišta vezuje se za ime Joakima Vujića, pisca različitih žanrova tzv. slavenoserbske književnosti i nosioca počasne titule oca srpskog teatra. Drame je Vujić počeo prevoditi sa njemačkog i mađarskog jezika u svojim kasnim tridesetim godinama, nakon četvorogodišnjeg boravka u Italiji, gdje je posjećivao pozorišta i italijansku operu. Za svog života preveo je i preradio oko 27 pozorišnih komada, a od svih najpopularnije su bile posrbe — strane drame adaptirane u domaćem duhu. Radnja je bila smještena u srpsku sredinu, likovi su nosili srpska imena i često je osnovnoj priči dodavana i neka lokalna tematika. Prva takva izvedena posrba bila je Kreštalica, njemačkog dramskog pisca Kocebua, a odigrana je 1813. godine u Mađarskom pozorištu, sa amaterskim pozorištem sastavljenim od učenika Peštanske gimnazije. Predstava je naišla na oduševljenje među srpskom publikom i tim povodom Novine serbske u Beču su pisale: O da bi igra ova preteča i predskazanije bilo da će se vkus Serbalja razviti i čuvstvovanije milog našeg roda oblagoroditi! Nakon Kreštalice uslijedio je niz drugih predstava koje je Vujić izvodio sa različitim amaterskim družinama širom Ugarske. Odredbom knjaza Miloša 1834. godine u Srbiji je osnovan Knjažesko-serbski teatar, koji je bio prvo srpsko stalno pozorište. Joakimu Vujiću zbog svega ovoga pripada počasno mjesto u istoriji srpskog pozorišta, dok je njegov dramski rad u istoriji srpske drame prilično nisko ocijenjen.

ŽIVOT I DJELO JOVANA STERIJE POPOVIĆA

Poslije Joakima Vujića i njegovih posrba u trećoj deceniji 19. vijeka dolazi do stvaranja originalne srpske drame, a najviše zasluga u tom domenu pripada Jovanu Steriji Popoviću. On je rođen u Vršcu 1806. godine od oca Grka i majke Srpkinje. Završio je gimnaziju i pravni fakultet, a nakon završetk a studija radio je u Vršcu kao profesor latinskog jezika, potom i kao advokat. U periodu 1840—1848. godine boravi u Srbiji i predaje prirodno pravo, a potom dobija mjesto načelnika Ministarstva prosvjete. Između ostalih inicijatora i njegova je inicijativa bila za osnivanje Srpske akademije nauka i umjetnosti, koja se u početku zvala Društvo srpske slovesnosti, kao i za osnivanje Narodnog muzeja. Cijelog života bavio se literarnim radom, ostvarujući se u sva tri književna roda — lirici, epici i drami, ali ne podjednako uspješno u svakom od njih. Takođe, bavio se i kritičkim, filološkim i polemičkim radom. Sterijino književno djelo stoji pomalo na razmeđi različitih epoha srpske književnosti — koje se po vremenskoj odrednici vezuju za 18. i 19. vijek — i predstavlja hibrid mnogih stilskih pravaca i tendencija: klasicizma, predromantizma, sentimentalizma i realizma. Najplodniji segment njegovog rada je drama, ali nije zanemarljiv ni kvalitet Sterijine poezije, koju je pisao u dva perioda — na početku svog stvaranja i u posljednjim godinama pred smrt.

Iako je bio savremenik Branka Radičevića, pjesnika narodnog jezika i sljedbenika Vuka Karadžića, Sterija je većma bio vjeran ranijoj pjesničkoj tradiciji. Podržavao je ideje Vuka Karadžića isprva, dok je pred kraj života postao protivnik njegove reforme jezika i zato je posljednju svoju knjigu pjesama Davorje štampao starom, crkvenoslovenskom ćirilicom. Sterija je bio vjeran ranijoj klasicističkoj tradiciji, utemeljenoj na antičkoj književnosti, pa tako na jednom mjestu veli: Divni heksametru, diko Omirova, rimska čelenko! /Dirnuo sam ti u čast, ali se ljuto kajem, /sad ti klanjam se do zemlje, priznajem ti divnu krasotu, i pred svetom, evo, skidam ti kapu. S druge strane, teme u poeziji su mu bile često egzistencijalnog karaktera, gdje je sa dosta žala, rezignacije i tuge pjevao o životu, njegovoj promjenjivosti i prolaznosti i ljudskoj taštini: Sve na zemlji što je, meni podleže skoroj. /Dalje, duše, dalje, gle kako Dunav struji ogromno, /kupeć' kapljice tam' u more sinje nosi. /Kao bogatca život čas tiho, čas speši burovno, /da veličinu svoju večiti zaspe u grob. Slični su i stihovi: Tako često sreća uzmućuje čoveku život, /udari česti sudbe treskaju burno njega; /dok najedamput sunce mu zasine, razgali se nebo, /iščezne beda i strah, nadežda svane opet. Jovan Sterija Popović se 1848. godine vratio iz Srbije u Vršac, pomalo razočaran u tadašnje društvo i postao je duboko ciničan u svojim radovima. Takvog raspoloženja su i stihovi njegove posljednje pjesme Mojim pesmama, koja se završava riječima: Podizati rada cenu /jedan spomen nek' nas prati, /pak i taj će tokom sprati /povremena nagla reka. Umro je 1856. godine u Vršcu.

STERIJINE DRAME

U početku svog književnog rada Sterija je pisao istorijske tragedije — žalosna pozorja  kako ih je sam nazivao, među kojima su poznatije Smrt Stefana Dečanskog, Vladislav i Lahan. Bile su popularne u svoje vrijeme zbog srednjevjekovne tematike i rodoljubivog naboja, ali je ipak najbolju dramsku umješnost Sterija pokazao u svoj im komedijama, tzv. veselim pozorjima. Prihvatajući poetiku Aristotela, Horacija i Boaloa, gradio je dramu na osnovu tri jedinstva — mjesta, vremena i radnje, a u svaku komediju unosio je i po neku tragičnu crtu, da bi na kraju svaka od njih imala nesrećan kraj. Njegov rad na komediji može se podijeliti na tri perioda. U prvom periodu iz tridesetih godina 19. vijeka on piše Lažu i paralažu, Pokondirenu tikvu i Kir Janju ili Tvrdicu. Ovo su prve prave drame u Srba, aktuelne i do danas i nebrojeno mnogo puta izvođene. U pitanju su komedije karaktera, gdje autor ismijava i raskrinkava tadašnje nakaradne društvene fenomene i loše moralne osobine. Tako je Kir Janja Grk-Cincarin, trgovac-škrtica koji svoj tvrdičluk podiže do neslućenih razmjera, a zbog čega mu strada porodica i on sam. Moje je namerenije pri pisanju "Tvrdice" bilo, veli Sterija, uzimajući na vlastito na rasuždenije malo, bolje reči nikakvo čislo komedija na našem jeziku, takovo delo napisati, koje bi čitatelja ili gledatelja (jer je vreme, mislim, da se i kod nas teatri zavedu) na zevanje ne nateralo, no pače časove briga i domašnji' nezgoda pune razgalilo, a pri tom — ako uši slušati ima — i nauku življenja pridodalo. Drama Pokondirena tikva ismijava pojavu ''skorojevića'' u gradovima, koji preko noći hoće da postanu članovi visokog društva, ''noblesa''. Glavni protagonista je gospođa Fema, udovica vrijednog opančara, od koga je, nakon njegove smrti, porodici ostalo dosta novca. Plitkoumnu Femu zahvata talas mode tog vremena i ona naprasno kreće da se kinđuri i uobražava da je visoka dama. Počinje nevješto koristiti njemačke i francuske riječi u izražavanju, čitati žurnale, mijenja dotadašnje ime majstorovog šegrta od Jovan u Hanc, a svoju kćer uči kako ne treba ništa da radi, nego da gleda kako će se bolje uklopiti u nobl-društvo. Drama počinje dijalogom Feme i kćerke Evice — Fema: Jedanput zasvagda, ja neću da si mi takva kao što si dosada bila. Kakve su ti te ruke, kakav ti je obraz ispucan i izgrđen, kanda si od najgore paorske familije. Opet ti kažem, devojko, ja hoću nobles u mojoj kući. Evica: Ali zaboga, majko, nije li me i pokojni otac učio da nije sramota raditi? Fema: Šta tvoj otac, on je bio, da ti kažem prostak, nije razumevao ni šta je špacir ni šta je žurnal. Zato je bog stvorio pedintere da oni rade, a mi da držimo u jednoj ruci zvonce, a u drugoj lepezu.

U drugoj fazi svog komediografskog rada Sterija piše kraće šaljive komade i parodije, a u trećoj se vraća ozbiljnoj komediji. Najpoznatija drama iz ovog posljednjeg stvaralačkog perioda mu je Rodoljupci, političko — satirični komad o srpskim događajima iz revolucije 1848. godine.

Navigacija

[0] Indeks poruka

[#] Sledeća strana

[*] Prethodna strana