Miroslavljevo jevanđelje
Dobrodošli, Gost. Molim vas prijavite se ili se registrujte.
Stranice: 1   Idi dole
  Štampaj  
Autor Tema: Miroslavljevo jevanđelje  (Pročitano 41667 puta)
0 članova i 1 gost pregledaju ovu temu.
Angelina
Administrator
*****
Van mreže Van mreže

Poruke: 6361



« poslato: Februar 12, 2011, 05:04:06 pm »

*

MIROSLAVLJEVO JEVANĐELJE
Gligorije dijak

Miroslavljevo jevanđelje predstavlja najstariji nedatirani spomenik srpske književnosti. Ovo jevanđelje je prepisano sa slovenskog predloška za brata Stefana Nemanje, humskog kneza Miroslava (1171—1197), a jevanđelja je prepisao izvesni Gligorije dijak. Na svojim pergamentskim stranicama sjedinjuje istočni tekst i u zapadnoj tradiciji umetnički slikane inicijale i minijature u crvenoj, zelenoj, žutoj, smeđoj i zlatnoj boji od kojih su neki, kao ovaj sa leve strane, umetnuti i u elektronsko izdanje srednjovekovne Srbije, skoro devet vekova kasnije.

Ovaj dokument neprocenjive vrednosti je imao burnu istoriju — kralj Petar I ga je nosio sa sobom pri prelasku Albanije tokom Prvog svetskog rata, a jedno vreme se vodio kao izgubljen. Danas se Miroslavljevo jevanđelje čuva u Narodnom muzeju u Beogradu.

Najinteresantniji deo rukopisa je onaj gde je prepisivač uneo neke lične opaske gde vidimo da nije bio u milosti svog gospodara — taj komentar Gligorija dijaka upravo sledi:

Ja grešni Gligorije dijak,
nedostojni da se nazovem dijakom,
zastavih zlatom ovo Jevanđelje velikoslavnom knezu Miroslavu, sinu Zavidinu.
A mene, gospodine, ne zaboravi grešnoga,
već me sačuvaj sebi, da mi nije žao, gospodine,
što sam radio tebi, knezu svom gospodinu,
ako me ne čuvaš grešnoga.

Rodoslovlje / "Srednjovekovna Srbija"
Sačuvana
Angelina
Administrator
*****
Van mreže Van mreže

Poruke: 6361



« Odgovor #1 poslato: Mart 04, 2011, 10:48:17 pm »

**

MIROSLAVLJEVO JEVANĐELJE






"Najstariji rukopis srpskog jezika, rukopis đaka Gligorija, 'Miroslavljevo jevanđelje' pisan je krajem XII veka. Rukopis je na pergamentu i ukrašen je mnogobrojnim inicijalima i minijaturama izvanredne umetničke vrednosti... Ovo delo čuva se danas u Umetničkom muzeju u Beogradu, kao nesumnjivo najdragoceniji istorijski i umetnički spomenik prošlosti srpskog naroda. Ali rukopis đaka Gligorija, pisan za Nemanjinog brata Miroslava, nije ceo u Beogradu. U njemu nema jednog lista sa jednom od najlepših minijatura. Taj list je iz kompletnog originala istrgnuo, sedamdesetih godina prošlog veka, kijevski vladika Porfirije, dok je knjiga čuvana u srpskom manastiru Hilandaru, u Svetoj Gori. Preosvećeni Porfirije, ne smatrajući to nikakvim grehom prisvojeni list Miroslavljevog jevanđelja bio je izložio, kao svoje vlasništvo, na Trećem arheološkom kongresu održanom u Kijevu od 2. do 21. avgusta 1874. Danas se ovaj otrgnuti deo našeg prvog književnog spomenika nalazi zatvoren u Publičkoj biblioteci u Lenjingradu, ne uznemiravajući ni savremene 'preosvećene' savesti".

M. Panić Surep: iz članka "Stranica Miroslavljevog jevanđelja"...

Miroslavljevo jevanđelje (detalj) SR SERBIA Yugoslav review | Miodrag Đorđević Saša | Belgrade, 1985
Sačuvana
Angelina
Administrator
*****
Van mreže Van mreže

Poruke: 6361



« Odgovor #2 poslato: Jul 03, 2011, 01:20:15 am »

**
MIROSLAVLJEVO JEVANĐELJE


KNJIGA NEOBIČNE SUDBINE





Praktičan duh, izgubljeni grčki prototip iz crkve Svete Sofije u Carigradu, ali i blizina Dubrovnika i latinske rukopisne tradicije, sloboda iluminatora i solidna sredstva — izrada takvog rukopisa koštala je kao izgradnja manjeg grada u srednjem veku — uticali su na stvaranje jedinstvenog rukopisa u istoriji svetske kulture.

Unesko je 1997. godine započeo akciju upisa svetske dokumentarne baštine u registar pod nazivom Pamćenje sveta. Do danas je, po izboru Međunarodnog savetodavnog komiteta, u registar upisano 120 dokumenata iz 59 različitih država. U njemu se nalaze raznorodni dokumentarni materijali od Betovenove 9. simfonije do filmova braće Limijer, od drevnih rukopisa do Gutenbergove biblije, od Deklacije o ljudskim pravima do Arhive Nikole Tesle, koja se nalazi u Beogradu. Jedini kriterijum kojim se vodi Međunarodni savetnički komitet je uticaj koji je ta dokumentarna građa imala na svetsku civilizaciju. Međutim, u registru se našao i jedan rukopis koji nije imao nikakav uticaj na svetsku kulturu, čak je i Srbima vekovima bio potpuno nepoznat. U pokušaju da rasvetlimo neobične osobine i podjednako neobičnu sudbinu ovog rukopisa, putovaćemo kroz prostor i vreme, od Petrograda do Kejptauna u periodu koji obuhvata više od 800 godina.
 
TAJNA ŠESTOG PRSTA
 
Najpre, zaronićemo u uzburkanu Evropu u poslednjoj četvrtini 12. veka. Godine 1180, umire vizantijski car Manojlo, a dinastičke borbe slabe carstvo. Nekoliko godina kasnije, 1187. egipatski sultan Saladin zauzima Jerusalim. Fridrih Barbarosa predvodi jedan krak krstaškog pohoda koji 1189. godine prolazi kroz Srbiju. Veliki župan Nemanja, srpski vladar, pokušava da iskoristi ta kretanja i proširi svoje teritorije na račun Vizantije. Usred tog vrtloga, na mestu gde i danas vreme gotovo da stoji, izolovana od ostatka sveta, jedna grupa ljudi piše knjigu na pergamentu. Naručilac je stariji Nemanjin brat, humski knez Miroslav, koji upravo završava svoju zadužbinu, crkvu svetog apostola Petra, oko koje je nastala varoš Bijelo Polje u današnjoj Crnoj Gori.
 
Praktičan duh, izgubljeni grčki prototip iz crkve Svete Sofije u Carigradu, ali i blizina Dubrovnika i latinske rukopisne tradicije, sloboda iluminatora i solidna sredstva — izrada takvog rukopisa koštala je kao izgradnja manjeg grada u srednjem veku — uticali su na stvaranje jedinstvenog rukopisa u istoriji svetske kulture.
 
Miroslav i njegovi iluminatori odlučili su da naprave jevanđelistar, knjigu u kojoj se nalaze tekstovi sve četvorice jevanđelista, ali su začala raspoređena prema danima čitanja u crkvi. Odlučili su da pismo kojim će biti ispisan prevod sa grčkog bude ćirilica i Miroslavljevo jevanđelje je najstariji sačuvani srpski ćirilični rukopis. Format 41,8x28,4 cm, raznovrsnost inicijala, bogata pozlata, podsećaju na latinske rukopise, međutim, ljudski likovi nisu idealizovani i u njihovoj izradi oseća se snažan istočni uticaj. Oni su opušteni, ponekad i neobrijani, nonšalantni, uopšte — puni života. U Miroslavljevom jevanđelju ima ljudskih likova koji su u direktnoj vezi sa tekstom, što nije odlika evropskih rukopisa tog vremena. Likovi koji predstavljaju Hrista i Jovana Krstitelja imaju po šest prstiju na desnoj ruci, a poreklo takvog načina oslikavanja ostalo nam je nepoznato. Većinu inicijala čine fantastični biljni i životinjski prepleti, ali našlo se mesta i za scene lova, pa čak i za let Aleksandra Velikog u nebo, odjek prehrišćanske antičke legende o čoveku neverovatnih sposobnosti koji je pokorio čitav poznati svet, pa je ovde prikazan sa čarobnjačkom kapom.
 
U završnim zapisima pisara saznajemo da je Gligorije dijak ispisao alilujare (crvene skraćenice koje označavaju kad se šta čita) i da je pozlatio inicijale. Imena ostalih pisara i iluminatora ostala su nam nepoznata.
 
Neposredno posle Miroslavljeve smrti, knjiga koja je trebalo da stoji na oltaru njegove zadužbine va veki, napušta crkvu Svetog  apostola Petra. Prema predanju, srpski vladar Nemanja odnosi je u Svetu Goru, prilikom osnivanja manastira Hilandar, 1198. godine.
 
DODIR SA PROFANIM SVETOM
 
Tamo se čuva vekovima i ostaje potpuno nepoznata van Svete Gore, sve do početka 1846. godine, kada ruski arhimandrit, kasnije vladika kijevski, iseca 166-ti list i odnosi ga sa sobom u Kijev, a potom ga 1883. godine predaje Ruskoj nacionalnoj biblioteci u Petrogradu. Na poleđini lista nailazimo na inicijal koji predstavlja aluziju na Irodijadu, koja je ovde prikazana kao vavilonska bludnica koja jaše na zveri i jedini je nagi ženski lik u Miroslavljevom jevanđelju. Istoričari umetnosti iz Ruske imperatorske akademije nauka zapanjeni ovim listom, šalju ekipe u Hilandar, koje fotografišu pojedine inicijale i, nakon detaljnog uvida, zaključuju da su oni potpuno nemogući u slovenskim rukopisima tog vremena, a i znatno kasnije. Potom događaji počinju da se odvijaju filmskom brzinom.
 
Srpski kralj, Aleksandar Obrenović, 1896. godine plaća dugove manastira Hilandara i dobija na poklon Miroslavljevo jevanđelje. Po nekima, to je unapred bilo dogovoreno. Dva dana kasnije u Hilandar dolazi jedan čovek iz Petrograda, koji želi da kupi Miroslavljevo jevanđelje, ali Bugari, koji tada čine većinu monaha u srpskom manastiru, nemaju više šta da mu prodaju.
 
Rukopis koji je 700 godina proveo u manastiru dolazi u dodir sa modernim profanim svetom u kome je novac postao bog. Godine 1903, tokom majskog prevrata ubijen je kralj Aleksandar Obrenović, a rukopis je nestao iz dvorskog sefa. Policijske potrage ostale su bez rezultata. Miroslavljevo jevanđelje nije se našlo u Narodnoj biblioteci i izbeglo je sudbinu najvrednijih srpskih rukopisa koji su nestali tokom Prvog svetskog rata. Prilikom povlačenja, navodno slučajno, pronađeno je u sanducima kralja Petra Karađorđevića i sa srpskom vojskom i Glavnom državnom blagajnom prelazi preko Crne Gore i Albanije, ukrcava se na brod i kreće put Italije. Upravo kad je brod krenuo, pojavio se jedan austrijski avion, koji je bacio bombe pored broda. Kasnije se ispostavilo da je pilot tog aviona bio Dimitrije Konjović, koji je namerno promašio, jer je na brodu video izbeglice. Potom Miroslavljevo jevanđelje dospeva na Krf i kasnije sa srpskom vladom stiže u Beograd. Po završetku Prvog svetskog rata, ostalo je u bespravnom posedu dinastije Karađorđević. Kralj Aleksandar Karađorđević gine u atentatu u Marseju, 1934. godine, a neposredno potom, namesnik Pavle Karađorđević donosi odluku da se Miroslavljevo jevanđelje premesti u novoosnovani Muzej kneza Pavla. Zbog ove odluke rukopis se nije našao u Narodnoj biblioteci 6. aprila 1941, kada je zgrada pogođena i spaljena do temelja prilikom nemačkog bombardovanja, a zajedno sa njom izgoreli su najvredniji srpski rukopisi, knjige i časopisi. Pre izbijanja ratnih dejstava na ovim prostorima Miroslavljevo jevanđelje sklonjeno je u sef Narodne banke u Užicu, pred pad Užica premešteno je u manastir Rača kraj Drine, a 1943. godine, kada je otkriveno njegovo sklonište, premešteno je u sef Narodne banke u Beogradu, gde ga Nemci više nisu tražili. Sam manastir Rača opljačkali su Nemci pre ulaska Jevanđelja, a Bugari su spalili sve manastirske zgrade neposredno po izlasku rukopisa iz manastira.




 
PERJANICA SRPSKE KULTURE

Po završetku Drugog svetskog rata Miroslavljevo jevanđelje premešteno je u Narodni muzej u Beogradu, gde se i danas nalazi. Godine 1998. izdavačka kuća Dosije, u saradnji sa Službenim listom, objavljuje fototipsko izdanje Miroslavljevog jevanđelja, u kom se nalazi i Petrogradski list. Faksimil je odštampan u Johanesburgu i danas krasi specijalne kolekcije najvećih biblioteka sveta. Miroslavljevo jevanđelje postalo je zaštitni znak Narodnog muzeja, a upisom u Uneskov registar Pamćenje sveta — perjanica srpske kulture.

 
Veljko Topalović

BelGuest | Dani evropske baštine | Specijalno izdanje, 2007
Sačuvana
Angelina
Administrator
*****
Van mreže Van mreže

Poruke: 6361



« Odgovor #3 poslato: Jul 03, 2011, 01:20:28 am »

**
MIROSLAVLJEVO JEVANĐELJE


KNJIGA NEOBIČNE SUDBINE





BelGuest | Dani evropske baštine | Specijalno izdanje, 2007
Sačuvana
Angelina
Administrator
*****
Van mreže Van mreže

Poruke: 6361



« Odgovor #4 poslato: Jul 03, 2011, 02:05:34 am »

**
MIROSLAVLJEVO JEVANĐELJE


KNJIGA NEOBIČNE SUDBINE






BelGuest | Dani evropske baštine | Specijalno izdanje, 2007
Sačuvana
Stranice: 1   Idi gore
  Štampaj  
 
Prebaci se na: