Arsenije Čarnojević (1633—1706)
Dobrodošli, Gost. Molim vas prijavite se ili se registrujte.
KNJIŽEVNOST « KNJIŽEVNE EPOHE « Predstavnici baroka i klasicizma  « Arsenije Čarnojević (1633—1706)
Stranice: 1   Idi dole
  Štampaj  
Autor Tema: Arsenije Čarnojević (1633—1706)  (Pročitano 18394 puta)
0 članova i 1 gost pregledaju ovu temu.
Angelina
Administrator
*****
Van mreže Van mreže

Poruke: 6282



« poslato: Mart 13, 2011, 10:03:31 pm »

*






ARSENIJE III ČARNOJEVIĆ
(Bajice, Crna Gora, 1633 — Beč, 27.10.1706)


pećki patrijarh 1674—1690, arhiepiskop i patrijarh austrijskih Srba 1690—1706.


Bio je u pridvornoj službi patrijarha Maksima i 1665. postao iguman manastira Pećke patrijaršije. Mitropolit pećki ili hvostanski postao je 1669. i istovremeno vodio poslove teško obolelog patrijarha Maksima. Budući da nije bilo nade za patrijarhovo ozdravljenje, Arsenije je krajem 1672. izabran za pećkog patrijarha. Preduzeo je ubrzo niz većih kanonskih poseta (Bosna 1674, Braničevo i Srem 1676, Žiča i Braničevo 1677, Smederevo 1680, Budisavci 1682) a kada je rat između Turske i  Austrije već bio na pomolu, krenuo je 1682. na poklonjenje Hristovom grobu. Na putu su ga srdačno dočekali mitropolit skopski Teofan i kratovski i štipski Ananija a u Jerusalimu je bio gost patrijarha jerusalimskog Dositeja Notara (1669—1707). Za vreme ovoga putovanja vodio je dnevnik koji ima vrednost dokumenta i književnog teksta. U Peć se vratio posle Uskrsa 1683. kada je austrijsko-turski rat već počeo. Kada se car Leopold I 1687. obratio carigradskom patrijarhu da pomogne hrišćansku stranu u borbi protiv Turaka, našao se u teškom položaju jer je trebalo pristati uz zapadne sile, Austriju i Mletke, od kojih je pretila opasnost pravoslavlju, kako su to iskusili u Vojnoj granici kada su Srbe pod vidom unije pokušali da privedu Rimskoj crkvi. U to vreme bio je dva puta u opasnosti da izgubi glavu jer Porta nije imala u njega poverenja pa je iz Peći prešao u Nikšić i odatle obavljao kanonske vizitacije. Dok je boravio izvan Peći, general Eneja Silvije Pikolomini dospeo je sa austrijskom carskom vojskom do Prištine i pozvao Srbe da mu se pridruže. Čineći napore da stupi u vezu sa predstavnicima Mletačke republike, dobio je poruku na Cetinju od monaškog bratstva iz Peći da se vrati u Peć jer će u protivnom pristupiti izboru drugog lica za patrijarha. Vrativši se nazad, našao se u Prizrenu sa Pikolominijem i sa njime postigao sporazum o pomoći koju će Srbi pružiti carskoj vojsci. Pošto  drugog izbora nije bilo, napustio je pomirljivu politiku svojih prethodnika i počeo delati protiv Turaka. Posle smrti generala Pikolominija ratna sreća okrenula se u korist Turaka. Kada je patrijarh video da se carska vojska povlači, sa znatnim delom naroda u januaru 1690. krenuo je prema Beogradu i stigao u proleće iste godine. Budući da je turska vojska nadirala prema Beogradu, u izbeglom narodu zavladala je panika. Patrijarh je u Beogradu sazvao narodno-crkveni sabor u kojem su učestvovali crkveni velikodostojnici i narodni glavari sa obe strane Save i Dunava i sa kojeg je jenopoljski episkop Isaija Đaković poslat u Beč sa zahtevima da se Srbima prizna crkvena autonomija i patrijarhova jurisdikcija u obimu koji je imao pod Turcima. Odgovor na ove zahteve bila je povelja cara Leopolda I od 21. avgusta 1690. kojom su Srbi potpali pod neposrednu vlast austrijskog vladara a ne ugarskih županija ni feudalne gospode. Srbima se garantovalo da mogu iz srpskog naroda postavljati sebi arhiepiskopa koga će mirski i crkveni stalež između sebe birati. On je imao slobodnu vlast raspolagati sa svim istočnim crkvama grčkog obreda i opštinstvom iste veroispovesti. Drugo autonomno telo i vlast bili su magistrati po gradovima i kneževi po selima. U vreme dok su u Beču pregovarali oko dobijanja privilegija, Srbi su počeli u velikim grupama da prelaze preko Save tako da je poslednja grupa iz  Beograda za Slankamen i Petrovaradin prešla pre nego što su Turci 8. oktobra ponovo zauzeli Beograd. Noseći narodne svetinje, knjige i druge relikvije Srbi su išli dalje ka severu stigavši do iza Budima i Komorana i zadržavajući se u većim zbegovima. Srbi su se ubrzo uverili da bečki kardinal Leopold Kolonić sa ugarskim plemstvom i županijskim organima ne priznaju date privilegije. U želji da se pored verskih prava osiguraju i narodna i ekonomska prava, došlo se na ideju da se Đorđe Branković proglasi za srpskog despota. Patrijarh se nije saglasio sa namerom da on bude i crkveni i narodni poglavar.
 
Ugled patrijarhov u starom kraju bio je veliki i kod naroda i kod episkopata koji nije hteo da prihvati nametnutog patrijarha Kalinika I. Arsenije je budno pratio događaje u delu patrijaršije koji je ostao pod Turcima, o Srbima u Dalmaciji, Lici, Krbavi, Sremu i Slavoniji, koji su bili stalna meta rimokatoličke crkve koja je putem unije pokušavala da ih privede u svoje krilo. Stupio je hrabro i odlučno u borbu protiv unijaćenja, a borba je trajala 16 godina, neumorno putujući, bez stalne rezidencije, boraveći svuda gde živi srpski narod preko Save i Dunava. Putovanja je preduzeo 1692, čim je dobio dozvolu državnih vlasti da može činiti kanonske posete u Ugarskoj, Hrvatskoj, Srbiji, Hercegovini i Dalmaciji. Prvu posetu načinio je tamo gde je bilo najteže, u Krajini, Varaždinskom generalatu. Kneževska pratnja i svita od dve do tri stotine lepo odevenih i naoružanih konjanika budila je nacionalni ponos i jačala predanost crkvi i veri. Da bi onemogućio rad unijatskom episkopu Petroniju Ljubibratiću, postavio je za sremskog mitropolita Stefana Metohijca koji je za kratko vreme istisnuo Ljubibratića iz Hopova. Na drsku unijatsku aktivnost požalio se caru Petru Velikom ali žalba nije pomogla a unijati su uz pomoć Bečkog dvora postali još bezobzirniji. Car Leopold je svojom dlukom od 9. aprila 1703. otvoreno naredio istrebljenje šizmatika u Pečuju. Tim povodom počeli su se održavati zborovi po Slavoniji. Jednom skupu prisustvovao je i patrijarh pa je okrivljen za pobunu i jedna komisija Dvorskog ratnog saveta preporučila je da se na njega budno motri. Tako je došlo do toga da je na silu zadržavan u Beču ali je on uspeo da dođe u Pakrac, od unijata Joanikija Ljubibratića otkupi celokupno imanje a njega pošalje u Rusiju. Na taj način udario je temelj Pakračkom vladičanstvu kome je marta 1705. za episkopa postavio Sofronija Podgoričanina. Vodeći borbu protiv unijaćenja, a istovremeno za poštovanje privilegovanih prava, patrijarh je juna 1704. podneo predlog caru da potvrdi sedam eparhijskih arhijereja jer su eparhijski redovi bili naglo proređeni. Tako je obezbedio osnove novoj samostalnoj srpskoj pravoslavnoj crkvenoj oblasti. Iz tih osnova razvila se već prvih godina XVIII v. Karlovačka mitropolija.
 
Pretpostavlja se da je patrijarh dobijao pozive iz starog kraja da se vrati u Peć i da je on to i želeo. Zato se 29. avgusta 1705. obratio svom starom poznaniku jerusalimskom patrijarhu Dositeju Notaru želeći da za svog života reguliše odnose između crkve u Peći i njenog dela u Habzburškoj monarhiji. Ne želeći da se zameri Porti i patrijarhu Kaliniku I, odajući mu veliko priznanje što je uspeo da očuva pravoslavnu pastvu, jerusalimski patrijarh je savetovao Arseniju da pronađe način, i to za svoga života, da svi arhijereji i svi pravoslavni vernici budu potčinjeni patrijarhu u Peći. Taj odnos regulisan je ipak nakon Arsenijeve smrti (1710) dekretom patrijarha Kalinika I.
 
Sve do kraja života imao je velikih materijalnih teškoća jer su i on i sveštenstvo i narod mogli iz Srbije da prenesu samo malo pokretne imovine pa je stalno od Dvora u Beču molio za novčanu pomoć, odnosno za desetinu od pravoslavnih vernika i za feudalni posed. Od toga je trebalo da stvori ekonomsku podlogu za egzistenciju crkve. Pošto je odbijena njegova molba da mu se za stalnu rezidenciju odobri man. Orahovica u Slavoniji, on je tražio da mu se podari zamak Sirač u centralnoj Slavoniji (Mala Vlaška), odakle bi lakše držao na okupu crkvu i narod u Slavoniji, Hrvatskoj i Ugarskoj, a ne bi bio udaljen ni od Bosne i Srbije. Posed mu je dodeljen 1695. a priznato mu je pravo i na desetinu koju je ubirao samo dve godine a potom je na ime ekvivalenta za nju od Carske dvorske komore u Beču, a iz kase Budimske komorske uprave, dobijao godišnju dotaciju od 3.000 forinti. Patrijarhovom dolasku u Slavoniju i stupanju u posed nad Siračom usprotivio se tamošnji komandujući general grof Gvido Štaremberg, koji je prozreo patrijarhove versko-političke ciljeve. Pošto car nije mogao da poništi svoju odluku o dodeljivalju poseda, početkom 1697. rešeno je da mu se umesto Sirača dodeli posed Sečuj u Baranji a uz njega i tri pustare u njegovoj blizini. Taj posed je patrijarh držao šest godina (1697—1702) i nameravao da na njemu podigne pravoslavni manastir, gimnaziju i druga učilišta, svoju rezidenciju i ekonomske zgrade, kao i da ga naseli sa što više svojih vernika pa bi tako bilo stvoreno središte Srba ne samo u Baranji nego i u celoj Ugarskoj. Međutim, te namere samo su delimično ostvarene jer je 1702. donesena odluka da se posed Sečuj oduzme od patrijarha i preda mađarskoj plemićkoj porodici Bezeredi, koja je pre turske vladavine u Mađarskoj dobila darovnicu na njega.

U toku višegodišnje borbe za Sirač, Sečuj, donacije za njih, za desetinu i novčane dotacije patrijarh je stekao rđavo iskustvo ne samo sa vladajućima u Beču nego još više sa Ugarskom dvorskom kancelarijom, ugarskim plemstvom i ugarskim katoličkim biskupima, a pošto mu je posed Sečuj oduzet u korist mađarske porodice Bezeredi, treba verovati da je to u velikoj meri uticalo na njega da se u vreme Rakocijevog ustanka (1703—1711) ipak opredeli za Dvor a ne za Mađare. Iskustvo sa Bečkim dvorom nije bilo zadovoljavajuće jer je car podlegao uticaju ugarskog primasa kardinala Leopolda Kolonića i katoličkih krugova, pa je uoči Rakocijevog ustanka bilo pokušaja da mu se verska jurisdikcija ograniči samo na Srbe koje je u Ugarsku preveo 1690, kao i da mu se zabrane verske vizitacije, a nije mu redovno isplaćivana ni godišnja dotacija u novcu. Njegove predstavke Dvoru, Carskoj dvorskoj komori, Budimskoj komorskoj upravi i Dvorskom ratnom savetu ostajale su bez odgovora. Iako je izražavao punu lojalnost prema Dvoru, nije mu se dovoljno verovalo pa je njegov boravak u Beču dobijao vid tihe internacije. Stanje se poboljšalo nakon izbijanja Rakocijevog ustanka kada su Dvoru Srbi bili potrebni protiv Mađara. Tada je patrijarh sa podvojvodom Jovanom Monasterlijom i srpskim graničarskim komandantima na svoj narod preuzeo obavezu ratovanja protiv "kuruca" na prostoru cele Ugarske. U toku toga ratovanja a samo tri meseca pred svoju smrt, uspeo je da reši pitanje feudalnog poseda. Umesto oduzetog Sečuja tražio je komorski spahiluk Futog ali je od novog cara Josifa I dobio posed Dalj (sela Dalj, Borovo, Belo Brdo i pustare) procenjen na 38.000 forinti, koliko je iznosila vrednost Sečuja i dug neisplaćenih dotacija. Kada je umro, lađom je iz Beča prenet u manastir Krušedol i sahranjen u grobnicu Svetog Maksima, despota od loze Brankovića.



IZVORI: Ljub. Stojanović, Stari srpski zapisi i natpisi, Beograd 1987, br. 1053, 1824, 1934, 10174, 10175; Slavko Gavrilović, Ivan Jakšić, Izvori o Srbima u Ugarskoj s kraja XVII i početkom XVIII veka, I, Beograd 1987; Slavko Gavrilović, Izvori o Srbima u Ugarskoj s kraja XVII i početkom XVIII veka, II, Beograd 1990.
LITERATURA: Ilarion Ruvarac, Odlomci o grofu Đ. Brankoviću i A. Crnojeviću, patrijarhu, Beograd 1896; Jova Adamović, Privilegije srpskog naroda u Ugarskoj i rad Blagoveštenskog sabora, Zagreb 1902; Aleksa Ivić, Nevolje Srba u Ugarskoj posle doseljavanja, Prilozi (sv. 4) LMS, uz knj. 317, 1928, 157—158; Rad. M. Grujić, Pakračka eparhija, Novi Sad 1930, 71; Rad. M. Grujić, Patrijarh Arsenije III Čarnojević, Kalendar "Crkva", Sremski Karlovci 1941, 120; Rajko L. Veselinović, Arsenije III Crnojević u istoriji i književnosti, Beograd 1949; Jovan Radonić, Rimska kurija i južnoslovenske zemlje od XVI do XIX veka, Beograd 1950; Slavko Gavrilović, Nastojanja patrijarha Arsenija Čarnojevića oko prava na desetinu i zemljišni posed (1690—1706), ZMSI, 1996, sv. 53, 7—38.


Sava Vuković • Slavko Gavrilović | Odabrane biografije (tom I—IV) | Matica Srpska

više » » »
Sačuvana
Angelina
Administrator
*****
Van mreže Van mreže

Poruke: 6282



« Odgovor #1 poslato: Mart 13, 2011, 10:05:36 pm »

**
Arsenije III Čarnojević


MOLITVA ZASPALOM GOSPODU

I dan i noć bežeći sa svojim
osirotelim narodom,
od mesta do mesta,
kao lađa na pučini velikog okeana
bekstvu se dajemo,
čekajući kada će zaći sunce
i prekloniti se dan
i proći tamna noć
i zimska beda koja leži nad nama.
 
Jer nema onoga koji nas savetuje,
ni onog koji nas od nevolje oslobađa,
i nevolja naša udvostručava se.
I rekoh sa suzama:

Dokle ćeš, Gospode, zaboravljati nas do kraja,
dokle će se naoružavati na dostojanje tvoje?
Ustani, Gospode!
Zašto spavaš,
zašto lice tvoje, Bože naš, odvraćaš od nas?
I opet vaskrsni, Gospode,
pomozi nam imena tvojega radi!

I tako neprestano ridanje na ridanje
prilažemo
i niotkuda pomoći.


Poslanica iz 1705
Sačuvana
Angelina
Administrator
*****
Van mreže Van mreže

Poruke: 6282



« Odgovor #2 poslato: Mart 13, 2011, 10:12:25 pm »

**

SRPSKA AKADEMIJA NAUKA I UMETNOSTI


ARHIV U SREMSKIM KARLOVCIMA


Posle sloma Turaka pod Bečom 1683. godine, vojska zapadnoevropskog saveza (Austrija, Poljska, Venecija) nastavila je njihovo gonjenje iz podunavsko-balkanskog područja. U turskoj protivofanzivi 1689/90 godine, ona je glavnim pravcem Skoplje-Beograd potisnuta na sever, preko reka Save i Dunava. Za njom je prešlo oko 37.000 srpskih porodica, koje su oružanim ustankom i na druge načine učestvovale na strani Austrije, a ona ih razmestila na potezu Hrvatska-Slavonija-Ugarska-Erdelj. Srbi su dobili privilegije od rimsko-nemačkog cara Leopolda I, koje su im jamčile versko-nacionalnu posebnost i određena prava i slobode u Habzburškoj monarhiji. Glavna ličnost u tim procesima, bio je pećki patrijarh Arsenije III Čarnojević. Isti car ga je 1695. godine potvrdio za poglavara novoosnovane Pravoslavne crkve u Monarhiji. Čarnojević je nosio titulu patrijarha, na koju nisu imali pravo njegovi naslednici — mitropoliti, dok im ga nije izborila Majska skupština srpskog naroda 1848. godine u Karlovcima.

U tom sremskom gradiću na Dunavu, sa nizom fruškogorskih manastira u zaleđu, šire poznatom po tamo zaključenom miru između zapadnoevropskih saveznika i Turske 1699, od 1713. godine ustalilo se sedište pomenute crkve. Ona je po njemu dobila svoje najpoznatije ime : Karlovačka mitropolija. Pod njenu duhovnu vlast spadali su Srbi, Rumuni, Cincari i drugi pravoslavni podanici Habzburške monarhije. Posle istupanja Rumuna iz Karlovačke mitropolije 1864, oslobođenja balkanskih naroda od turske vlasti i sloma Austro-ugarske monarhije 1918. godine, sprovedena je nova političko-crkvena organizacija u osamostaljenim državama. Karlovačka mitropolija je 1920. godine ušla u sastav autokefalne Srpsko pravoslavne crkve (SPC), u rangu patrijaršije, sa sedištem u Beogradu. U tu duhovnu zajednicu ona je unela znatna dobra, od kojih je jedno Mitropolijsko-patrijaršijski arhiv u Sremskim Karlovcima.

Nastanak Arhiva je vezan za Veliku seobu Srba 1690. godine. Tada je deo srpske jerarhije i naroda preneo nešto knjiga, sakralnog inventara, povelja srpskih vladara, sinđelija, berata i drugih spisa iz balkanskih delova Osmanskog carstva u Habzburšku monarhiju. Na to dokumentaciono jezgro nastavljena je prepiska koju su patrijarh Arsenije III i njegovi naslednici — u svojstvu predstavnika narodno-crkvene i školske autonomije, ili kao privatna lica — vodili sa svetovnim, crkvenim i vojnim ustanovama ili pojedincima u Habzburškoj monarhiji, Srbiji, Rusiji i drugim zemljama. Za vreme II svetskog rata Arhiv je bio zatvoren od nemačko-ustaške vlasti, i delom oštećen. Na molbu SANU, Sveti arhijerejski sinod SPC je, 4.7.1949, predao "na čuvanje i definitivno uređenje arhive Mitropolije i Konzistorije Sremskokarlovačke", radi njihovog korišćenja u naučne svrhe.

Akademija je obezbedila sredstva, kadar i uslove za to, izdejstvovala povratak iz Beča 81 povelje i, sa neobezbeđenih mesta, prihvatila u Arhiv spise Karlovačkog magistrata, Karlovačke gimnazije i druge. Od građana je dobila izvesne količine spisa na poklon, poneke otkupila, a u Historijskom arhivu u Zadru mikrofilmovala veći deo spisa Dalmatinske eparhije. Tako sjedinjena arhivska građa u karlovačkom Arhivu SANU, hronološki obuhvata period od sredine 16. do 70-ih godina 20. veka, sa osvrtima na dublju prošlost. Pisali su je ljudi raznih zanimanja, na srpskom (i njegovim starijim varijantama), nemačkom, latinskom, ruskoslovenskom, mađarskom, rumunskom i još nekim evropskim jezicima. Sadržajno su to molbe, žalbe, izveštaji, memorandumi, zapisnici, ugovori, testamenti, popisi stanovništva i slično. Građa se još sređuje, stavlja u zaštitne kutije, leči od vlage i drugih oštećenja. Zasad je svrstana u 42 fonda i 9 manjih zbirki. Za većinu njih postoje izvorni ili naknadno rađeni delovodni protokoli i registri, regesta, kartoteka ličnosti, sumarni popisi.

U celini gledano, ta je građa prvorazredni izvor za političku, kulturnu i privrednu istoriju srpskog naroda u Habzburškoj monarhiji, posebno za crkve i verski život; škole, obrazovanje, književnost, umetnost; raznovrsne odnose Srba sa više evro — azijskih naroda. Ilarion i Dimitrije Ruvarac, Radoslav M. Grujić, Mita Kostić, Slavko Gavrilović, Nikola Gavrilović — neki su od brojnih istraživača koji su radili svoje knjige, studije i članke na osnovu te građe, ili je objavljivali po časopisima i tematskim zbornicima.
Sačuvana
Angelina
Administrator
*****
Van mreže Van mreže

Poruke: 6282



« Odgovor #3 poslato: Novembar 25, 2013, 01:26:05 am »

*
SRPSKI VELIKANI — II


ARSENIJE ČARNOJEVIĆ


...Bio je to tužan zbeg Srba, kolona bez kraja koju je na putu ka slobodi i preživljavanju predvodio njihov patrijarh Arsenije III. Osim novoizbeglih svojih sunarodnika i sapatnika, Arsenije III je budnim okom patrijarha motrio i bdio nad Srbima u Lici, Sremu, Slavoniji, Dalmaciji, gde su oni bili na meti katoličkog unijaćenja. Činilo se to u ime Katoličke crkve vrlo surovo, "milom ili silom", pa je Arsenije III stupio u otvorenu borbu protiv prisilnog unijaćenja svoga naroda. Bila je to iscrpna i dugotrajna borba koja je trajala celih šesnaest godina.
 
Hrabrost i neustrašivost patrijarha Arsenija gotovo da nije imala granica. Pošto je velikim naporima preuredio Srpsku pravoslavnu crkvu, na Vidovdan 1694. godine upućuje predstavku caru Leopoldu I u kojoj traži da ovaj potvrdi sedam eparhijskih arhijereja.
 
Svi ovi napori velikog duhovnika utvrdili su umnogome temelje Srpske pravoslavne crkve, koja se, zahvaljujući njemu, početkom osamnaestog veka razvila u Karlovačku mitropoliju.
 
U već poodmakloj starosti, poželevši da se vrati u Peć, obratio se patrijarh Arsenije III svom prijatelju iz mladosti, Dositeju Notaru u Jerusalimu, kako bi ga ovaj posavetovao kako da za svog života uredi odnose u okviru Srpske pravoslavne crkve kako u matici, tako i izvan njenih granica, u Habzburškoj monarhiji. Jerusalimski patrijarh je savetovao Arsenija III da svi arhijereji i svi pravoslavni budu podređeni presvetoj stolici u Peći i patrijarhu Kaliniku koji je bio od Porte postavljen na mesto pećkog prvosveštenika.
 
Proslavljeni srpski patrijarh Arsenije III umro je u Beču, 27. oktobra 1706. godine, sahranjen je u manastiru Krušedol u grobnici svetog Maksima, srpskog despota.
 
Možda će ipak na najbolji način lik i delo velikog srpskog patrijarha dočarati reči njegovog prijatelja patrijarha jerusalimskog Dositeja Notara, koji je on napisao u pismu Arseniju III, gde ga naziva "trinaestim apostolom koga uzdiže sva istočna, takoreći sva Saborna crkva".


Knjigu Mile Milosavljević "Srpski velikani" je objavila izdavačka kuća JRJ iz Zemuna, Dobanovačka 2, tel. 011/2190-286, 3163-804

8. februar 2009.
Deo tekst preuzet sa: Glas javnosti
Sačuvana
Stranice: 1   Idi gore
  Štampaj  
 
Prebaci se na: