Stevan Sremac (1855—1906)
Dobrodošli, Gost. Molim vas prijavite se ili se registrujte.
Stranice: 1   Idi dole
  Štampaj  
Autor Tema: Stevan Sremac (1855—1906)  (Pročitano 18000 puta)
0 članova i 1 gost pregledaju ovu temu.
Angelina
Administrator
*****
Van mreže Van mreže

Poruke: 6361



« poslato: Mart 27, 2011, 02:56:45 pm »

*

STEVAN SREMAC1
(Senta, 1855 — Soko Banja, 1906)

Sremac, prozni pisac i jedan od najistaknutijih predstavnika srpskog realizma, rođen je 1855. godine u Senti, u Bačkoj, u zanatlijskoj porodici. Roditelje je izgubio rano, majku u trećoj, a oca u sedamnaestoj godini. Sremac je u Senti završio osnovnu školu i u trinaestoj godini prešao u Beograd, kod svog ujaka Jovana Đorđevića. Opredeljuje se za studije istorije na Velikoj školi u Beogradu. Svoj radni vek proveo je kao profesor u gimnazijama u Nišu, Pirotu i od 1890. godine u Beogradu. Za sve ovo vreme predavao je: krasnopis, crtanje, računicu, nemački, moral, literarne oblike, srpsku gramatiku, srpsku istoriju i opštu istoriju i geografiju.

Iako je bio "samo" gimnazijski profesor, Sremac je bio primljen u Srpsku akademiju nauka, a kolika je to bila čast vidi se po tome što je Akademija odbila da primi dva vladara: kralja Milana i kralja Nikolu.

Učestvovao je u srpsko-turskim ratovima 1877. godine kao dobrovoljac. Umro je 1906. godine u Sokobanji.  

Počeo je da piše relativno kasno, u trideset trećoj godini (1888.) u srpskim novinama iz Bosne koje su se zvale "Bosanska vila". To je poetizovana srpska istorija, hronike o ličnostima i događajima iz srpske prošlosti, koje će se pojaviti kao knjiga 1903. godine pod naslovom "IZ KNIGA STAROSTAVNIH". Taj deo njegovog stvaralaštva je danas gotovo zaboravljen ("Veliki župan Časlav", "Vladimir Dukljanin", "Vojislav Travunjanin", "Veliki župan Vlastimir", "Veliki župan Mutimir", "Rastko", "Kralj Dragutin", "Smrt cara Lazara", "Zaboravljeni Obilići"...). Bilo je to piščevo vraćanje duga profesiji istoričara i ljubavi prema nacionalnoj prošlosti.

Realističku prozu počinje da piše tek posle ponovnog dolaska u Beograd. Prvu realističku pripovetku objavio je 1893. godine pod naslovom "BOŽIĆNA PEČENICA", a potom slede "IVKOVA SLAVA" (1895.), "VUKADIN" (1903.), "LIMUNACIJA NA SELU" (1896.), "POP ĆIRA I POP SPIRA" (1898.), jedan o najboljih humorističkih romana u našoj književnosti i "ZONA ZAMFIROVA" (1906.) najbolje komponovano Sremčevo delo.

U Sremčevom delu sukobljavaju se dve strane njegove ličnosti: Sremac građanin i političar i Sremac pisac. Kao građanin, Sremac je na strani starog, patrijarhalnog i starovremenskog u ljudima i životu, na strani onoga što polako čili i nestaje. Njegov život u palanci je život u ambijentu koji voli, koji mu "leži". Kao političar je na strani konzervativnih  ideja, na strani onih koji imaju i vladaju. Sremac pisac nadvladava Sremca političara i tada nastaju pripovetke i romani trajne umjetničke vrednosti.

Stevan Sremac je pravi realista. Obdaren sposobnostima posmatranja i zapažanja pronicanja u suštinu pojava i događanja. Sremac je uvek polazio od stvarnih činjenica i podataka, od onoga što je video, proverio i zabeležio.


*

BIBLIOGRAFIJA2

Glavna Sremčeva djela su romani (ili, opsežnije pripovijetke koje su obujmom nadrasle žanr) "Ivkova slava", 1895., "Pop Ćira i pop Spira", 1898., i "Zona Zamfirova", 1903., te niz pripovijesti među kojima se ističu "Vukadin", "Limunacija na selu", Čiča Jordan" i dr. Konzervativnoga svjetonazora, rojalist i "nacionalist" u politici, privrženik patrijarhalnih vrijednosti- Sremac je bio zdravohumorni temperament, čovjek koji je prihvaćao stvarnost kakva jest. Satirik, no ne gorak i jedak; realistički opisivač, no ne i balzakovski analitik; humorni pripovjedač blagonaklonoga stava spram tursko-orijentalne baštine, no bez elegičnosti i sjete, Sremac je poglavito zdravi i jedri majstor svakodnevnoga, dobar opažač životnih trivijalnosti i pitoresknosti. Općim je mjestom postala tvrdnja da je Stevan Sremac jedini opisao tri regionalna tipa srpskoga društva: beogradsko-varoški, vojvođansko-banatski i južnosrbijansko-niški. Rjeđe se spominju ostale značajke njegova stvaralaštva: Sremac nije ni pjesnik iščezle prošlosti ni naturalistički društveni kritik suvremenosti; on nije ni tvorac osobnosti problematiziranoga unutarnjega života, niti razglobitelj uzlova međuljudskih odnosa. Njegova snaga je u prihvaćanju burlesknosti, na nižoj razini i banalnosti svakodnevnosti ljudske opstojnosti, te, na paradoksalan način, proslavljanju i posvećivanju običnih i neznatnih sudbina. Dok su u "Popu Ćiri i popu Spiri", pripovijetci koja je postala roman, na dobrodušan način ismijani srpski pravoslavni popovi (sam Sremac bijaše vjernikom, i njegova satira nije žučna ni maliciozna), u "Zoni Zamfirovoj" evocirana je atmosfera srbijanskog "orijenta"; roman je životan i zbog piščeve znalačke upotrebe torlačkoga narječja u dijalozima, a velik je uspjeh polučila i moderna ekranizacija. Izgleda da su srpski režiseri pronašli pravi mali rudnik u Sremčevim djelima što odišu orijentalnom aromom, tako da je režiser Zdravko Šotra 2005. snimio i ekranizaciju Sremčeve pripovijesti "Ivkova slava".


DELA

  • 1895. "Ivkova slava"
  • 1898. "Pop Ćira i pop Spira"
  • 1903. "Zona Zamfirova"


PRIPOVETKE:

  • "Vukadin"
  • "Limunacija na selu"
  • "Čiča Jordan"
  • "Kir Geras"
  • "Ibiš-aga"

_______________

1 Tekst pripremila Mirjana Radovanović, 13.11.2006. godine, bibliotekar OS "Žarko Zrenjanin" Zrenjanin
2 Bibliografija Stevan Sremca preuzeta sa: Wikipedia
Sačuvana
Angelina
Administrator
*****
Van mreže Van mreže

Poruke: 6361



« Odgovor #1 poslato: Mart 27, 2011, 02:59:40 pm »

*

KOČIĆEV NEKROLOG O STEVANU SREMCU


Gotovo u razmaku od godine dana izgubila je srpska književnost dva svoja snažna i markantna predstavnika, Janka Veselinovića i Stevana Sremca.

Stevan Sremac, zdrav, pun volje i oduševljenja za umjetničkim stvaranjem i radom, nenadano i neočekivano, na jedan nemio i tragičan način, završio je svoj život, svijetao i čist život, život sa jednom rijetkom karakternom čvrstinom i postojanošću, kakav ćete uzaman među suvremenicima tražiti. Sa njime je legao u grob odličan pisac naš, čovjek jake volje i čvrstih, kao granit, principa, jedan od najčestitijih suvremenih Srba, koji se, tako reći, tvrdoglavo držao svojih političkih nazora i ubjećenja, koja su se kristalizovala u duši njegovoj, a ne apsorbovana iz programa političkih spekulanata. Otuda, valjda, i ona njegova nepomirljiva i silna mržnja, mržnja iz srca, iz duše, protiv političkih protivnika. Tu je plamenu mržnju moglo diktovati jedino duboko, iako možda i pogrješno, uvjerenje njegovo, a nikako lični interesi i računi, jer on nije bio dnevni, svakidašnji političar, iako se bavio žurnalistikom i često puta napadao ono što ne bi trebalo napadati. Za ove tvrdnje naše najbriljantniji je dokaz njegovo kratko, teško bolovanje i ono dosad u Biogradu nevićeno interesovanje za jednog pisca, pa tek njegov ukop! Preko dvadeset hiljada duša ispratilo je Sremca i ukazalo mu pošljednju počast. Svagdje cifre najrječitije govore, pa i u ovom slučaju.

Suvremena Srbija, Srbija od 1903, voljela je svog Sremca, jer on bijaše jedan od vrlo rijetkih Srba koji se neobičnom iskrenošću, toplinom i cijelim svojim unutrašnjim životom oduševljavaše narodnom prošlošću. Njega su istinski zagrijavale one šarene i raznolike slike i prilike, u kojima se punim sjajem i blijeskom prelijevaše snaga i moć naše negdašnje političke veličine. On je u njima gledao i uvijek želio da vidi samo dobre i svijetle strane. Niko kao on nije znao veličati te, negdje mračne, negdje sjajne dane prohujalog istorijskog života srpskog naroda. To nije bilo literarno, oprostite za izraz, izmotavanje kao kod ogromne većine naših pisaca koji su crpili građu iz prošlosti, nego jedna unutarnja, duševna potreba. Onaj odmjereni, elegantni i kristalni stil sa onim podesnim, mjestimičnim arhaizmima u pričama Iz starostavnih knjiga, ono tečno i kao mlijeko i med slatko pričanje u tim pripovijetkama i legendama zanosilo je i opijalo i ljude od umjetnosti i ljude od srca i duše.

Svoju književnu karijeru otpočeo je Sremac sa prošlošću i istorijom. Prošli, minuli život narodni, njegove zgode i nezgode izgledale su mu mnogo ljepše, primamljivije i ozbiljnije za njegovo umjetničko stvaranje. Zato se u tim pričama i legendama i služi stilom i jezikom kako to i zaslužuje ta njegova ozbiljna, studena i jezivo-lijepa prošlost.

Naš suvremeni, ozbiljni život nije mu prijao. Zato je tražio samo one momente življenja u kojima se silno razlijegao raskalašan i veseo smijeh punog, intenzivnog i ludog života.

Ivkova slava, ta duboka i nestašna istorija neobičnog niškog života, koji se gubi, iščezava, štampana u Nedićevom "Srpskom pregledu", raznijela je ubrzo ime Sremčevo po svima našim krajevima. I tek od to doba počinje jače interesovanje i za njegove ranije književne radove, čija eminentna ljepota dotada ostade nezapažena. Zatim se redaju njegova oveća književna djela: Pop Ćiro i pop Spiro, Vukadin, Čiča Jordan, Zona Zamfirova, ("Srp. knj. glasnik", VIII, 81, 161, 241, 401, 481; IX, 1, 81, 161, 321, 401; X, 81, 161, 241, 321) i mnoge druge sitnije pričice i skice.

Stevan Sremac rođen je u Senti, u Bačkoj, 11. novembra 1855. godine, gdje je i svršio osnovnu školu. Godine 1868. prešao je u Biograd, upisao se u gimnaziju i maturirao 1875. Zatim je stupio na Veliku školu i slušao do 1878. istorijsko-filološki odsjek. Baš tih godina razvila je malena srpska kneževina zastavu i otvorila rat za oslobođenje i ujedinjenje, u kome je i Sremac kao dobrovoljac učestvovao. Poslije je stupio u službu i do 1898. godine bio je profesor u niškoj gimnaziji. Tada je premješten u Biograd, gdje je do svoje tragične smrti predavao istoriju na gimnaziji.

"Bosanska vila", prema kojoj je pokojni Sremac uvijek dobar i izdašan bio, i u kojoj je objavio svoje prve literarne pokušaje, odužuje se u prvi mah sa ovo nekoliko skromnih i bolnih riječi, ostavljajući da u jednom od narednih brojeva progovori opširnije i detaljnije o njemu i njegovom umjetničkom djelu.


Bosanska vila, XXI/1906, br. 17 | Rastko
Sačuvana
Angelina
Administrator
*****
Van mreže Van mreže

Poruke: 6361



« Odgovor #2 poslato: Mart 27, 2011, 03:02:39 pm »

*

STEVAN SREMAC


DATUMI

1855. Dana 11. novembra. rodjen na severu Backe, u Senti, u krojackoj porodici Avrama i Katice, rodjene Djordjevic. Njegova majka takodje rodjena u Senti, bila je sestra cuvenog Jovana Djordjevica, knjizevnika, profesora istorije na Velikoj skoli u Beogradu, ministra prosvete, osnivaca Srpskog narodnog pozorista u Novom Sadu i jednog od osnivaca Narodnog pozorista u Beogradu.
  
1858. U sestoj godini umire mu majka Katarina. Brigu o Stevanu i dva mlada brata preuzima otac Avram.
  
1864/1868. Ucio osnovnu skolu u Senti. 1864. god. umire mu otac.
  
1868. Nastavlja gimnazijsko skolovanje u Beogradu pod starateljstvom ujaka Jovana Djordjevica. Bio je djak Prve beogradske gimnazije. Ujakovo starateljstvo imalo je velikog udela u Sremcevom formiranju.
  
1874. Zavrsio gimnazijsko skolovanje na Prvoj beogradskoj gimnaziji i upisao se na istorijsko-filoloski odsek na Velikoj skoli u Beogradu.
  
1874/1878. Studirao istorijske nauke na Velikoj skoli. Kao student, prijavljuje se kao dobrovoljac i ucestvuje u ratu za oslobodjenje Jugoistocne Srbije i Nisa od Turaka. Ratova je dve godine - 1876. i 1877. Iz rata se vratio 1878. godine. Juna meseca, iste godine, diplomirao je na istorijsko-filoloskom odseku Velike skole.
  
1879. Do septembra radi kao praktikant u Ministarstvu finansija. Pripada Liberalnoj stranci koja je, inace, u svom sastavu imala seoske gazde, trgovce i bankare, advokate i vise drzavne cinovnike.
Medjutim, Sremac se spremao za profesora istorije. 25. septembra, iste godine, postavljen za profesora tek otvorene gimnazije. U svojoj Autobiografiji koju je napisao uz prijavu za profesorski ispit 20. avgusta 1889. zapisao je: "... predavao sam ove predmete: krasnopis, crtanje, racunicu, nemacki, moral, literarne oblike, srpsku gramatiku, srpsku istoriju, opstu istoriju i geografiju". Kao profesor niske gimnazije zastupajuci ideje liberalizma, nije po volji skolskim vlastima. Ucestvuje u osnivanju gradske citaonice i postaje njen prvi sekretar. Na radnom mestu profesora gimnazije ostao je do 1. avgusta 1881. godine.
  
1881. Dana 1. avgusta premesten je u Pirot iz politickih razloga, kao profesor gimnazije u Pirotu predaje iste predmete do 29. avgusta 1883 godine.
  
1883. Avgusta meseca Ministarstvo prosvete iz Beograda ponovo ga postavlja za profesora nemackog, literarnih oblika, srpske gramatike, istorije i opste istorije sa geografijom u niskoj gimnaziji.
  
1887. S gimnazijskim profesorima ucestvuje u osnivanju pozorisne druzine "Sindjelic".
  
1888. Pocinje da pise "knjige starostavne" ili poetizovane hronike - legende u kojima dominiraju besede u formi dijaloga, izrazene svecanom, uzvisenom dikcijom. U tim poetizovanim hronikama Sremac suprotstavlja slavnu proslost "hudoj sadasnjosti". Prva hronika takve vrste je Vladimir, kralj dukljanski, stampana u "Bosanskoj vili" pod pseudonimom "Sencanin".
  
1889. Napisao kracu Autobiografiju 20. avgusta uz prijavu za polaganje profesorskog ispita. U niskom listu "Stara Srbija" pokusao da pise satiricne radove. Objavio hroniku - legendu Kralj Vojislav Travunjanin.
  
1890. Polozio profesorski ispit nakon 11 godina rada u prosveti.
  
1892. Dana 16. septembra Ministarstvo prosvete premesta Sremca u Beograd. Predaje u Trecoj gimnaziji. Zapocinje srecno i plodno knjizevno razdoblje Stevana Sremca.
  
1893. Zapocinje rad na satiricnim pripovetkama. Objavljuje sledece satiricne pripovetke, humoristicne kozerije: Luminacija na selu, Bozicna pecenica i Maksim, jedna tvrdoglava silueta nasih dana. Podsmeva se malim cinovnicima-gulikozama, dogmaticnim uciteljima, protivnik je ideja Svetozara Markovica i Vase Pelagica. Protivnik je radikala i socijalistickih ideja.
  
1894. u nastavcima izlazi roman sa epizodicnom strukturom Pop Cira i pop Spira u "Buducnosti", a iste godine i u "Brankovom kolu" u 34 nastavka. Urednik "Brankovog kola" Pavle Markovic Adamov nije krio odusevljenje ovim romanom.
  
1895. Pristupa grupi pisaca koji su okupljeni oko "Srpskog pregleda" ciji je urednik Ljubomir Nedic, daroviti kriticar i najveci protivnik pokreta Svetozara Markovica.
"Ivkova slava" je prva pripovetka koja je Sremcu donela ogromnu knjizevnu slavu.
  
1896. U "Brankovom kolu", listu P. M. Adamova, u Sremskim Karlovcima objavljuje roman Karijera praktikanta Vukadina od broja 7, 15/27. II do 19/31. XII u 22 nastavka. Sledece, 1897. godine objavice jos dva nastavka i time ce roman dobiti prvu casopisnu verziju. Roman ce 1903. godine biti objavljen u nesto izmenjenoj verziji pod naslovom "Vukadin".
Iste godine "Ivkova slava" izvedena na sceni beogradskog pozorista.
  
1897. Objavljuje pricu Smrt cara Lazara, potom Kralj Dragutin.
  
1898. Objavljuje jednu od najboljih pripovedaka pod naslovom Ibis-aga u Maloj biblioteci mostarskoj.
  
1899. Objavljuje jos jednu pricu u okviru "knjige starostavne" pod naslovom Veliki zupan Caslav.
  
1890. Nastavlja sa objavljivanjem prica iz ciklusa "knjige starostavne". Pojavila se mala poeticna ilustracija pod naslovom "Rastko".
  
1891. Objavljuje pripovetke iz vec navedenog kruga: Veliki zupan Vlastimir, Mutimir i braca mu i Veliki zupan Zaharija. U "Brankovom kolu" objavljuje cuvenu pripovetku Poslednji Badnji dan u sest nastavaka.
  
1903. Zasebno stampa roman Vukadin u Zagrebu, a u Mostaru pripovetku Cica Jordan. U "Brankovom kolu" iste godine objavljuje pripovetku Kir-Geras u sedam nastavaka. Roman Zona Zamfirova u casopisnoj verziji pojavljuje se u "Srpskom knjizevnom glasniku", a kao zasebno izdanje 1907. godine, dakle, godinu dana nakon pisceve smrti.
  
1904. U "Brankovom kolu" objavljuje 4 pripovetke: Idejal, Dim i dim, Mica i Mikica i Junak dana.
  
1905. U "Brankovom kolu" objavljuje jos dve pripovetke: Nova godina i Aca Groznica.
  
1906. Takodje u "Brankovom kolu" objavljuje dve poslednje pripovetke za zivota: Nackova zenidba i Postarev ispit.
Izabran za redovnog clana Srpske akademije nauka u Beogradu.
Iznenadna bolest i kratko bolovanje. Smrt 12. avgusta u Sokobanji. Velikom prijatelju, urednik "Brankovog kola" Pavle Markovic Adamov, oduzio se toplim nekrologom "Zivotopis Sremcev" (BrK, 1906, br. 35/36, str. 1137—1139). I sam tesko oboleo, urednik Adamov je napisao i prve dve recenice teksta "Sremcev pogreb". Tugom i bolom za dragim prijateljem i vrednim saradnikom, tekst "Sremcev pogreb" (BrK, 1906, br. 35/36, str. 1415—1419) dovrsio je zamenik urednika lista Milan Budisavljevic.
Sačuvana
Stranice: 1   Idi gore
  Štampaj  
 
Prebaci se na: