Jovan Dučić (1872—1943)
Dobrodošli, Gost. Molim vas prijavite se ili se registrujte.
Stranice: « 1 2   Idi dole
  Štampaj  
Autor Tema: Jovan Dučić (1872—1943)  (Pročitano 70157 puta)
0 članova i 2 gostiju pregledaju ovu temu.
Angelina
Administrator
*****
Van mreže Van mreže

Poruke: 6361



« Odgovor #20 poslato: Mart 17, 2013, 09:47:49 pm »

**

JOVAN DUČIĆ U AMERICI


Pošto je izbio Drugi svetski rat, Dučić je, gledajući rasulo jugoslovenske diplomatije, kojoj je doskora pripadao, o svom ruhu i kruhu, krenuo u Sjedinjene Američke Države. Na umu je imao svoju, srbsku misiju. Srbima, svom narodu, izdanom i prevarenom, trebalo je objasniti šta se zbiva. Stigao je u državu Indijana u grad Geri i nastanio se kod rođaka Mihaila i snahe Leposave, udovice pokojnog Save Dučića. Smestio se u vilu na Mičigenskom jezeru, blizu Gerija. Njegov dom je postao sabiralište svih rodoljubivih američkih Srba, koji su shvatili da moraju činiti sve što mogu za svoje zemljake u senci kukastog krsta i ustaškog noža. Prateći izveštaje o pokoljima Srba u NDH, 20. oktobra 1941. Dučić piše pesmu "Vrbas" ("Nosi, srpska reko, krv naših sinova"), koja će, po rečima Slobodana Jovanovića, "biti zabeležena u svakoj antologiji našeg patriotskog pesništva" jer je Dučić "u danima velikog srpskog bola i mučeništva našao reči koje su mogle biti melem narodnom bolu".
 
"Pre svačiji sužnji no ičije sluge!" — poručio je Dučić ustaškim maroderima, koji su u to vreme bili "EUropa". Ove reči i danas treba nositi u sebi i često ih, kad na televiziji gledate "drugosrbijance", ponavljati:
 
"Pre svačiji sužnji no ičije sluge!"
 
Dučić se tih dana razleteo po Americi: besedio je među Srbima u Čikagu, Njujorku, Pitsburgu, na dalekom Zapadu. Luka M. Pejović, svedok njegove delatnosti, kaže: "On je masama ulivao poverenje. Govorio je kao sa katedre. Na dušu slušalaca njegove su reči padale kao melem. Dučić je za sve imao istu lepotu govora i isto pesničko nadahnuće."
 
U novembru 1941, kada su se kod Dučića u vili našli ugledni Srbi sa Novog kontinenta, odlučeno je da se obnovi rad Srpske narodne odbrane, što je odmah i učinjeno (rad SNO je bio faktički zamro za vreme "jugoslavizma"); sedište SNO postao je Čikago, a osnovano je šezdesetak podružnica širom Amerike. Dučić je bez potpisa (mada su svi — i prijatelji i neprijatelji — znali ko to piše) u "Amerikanskom srbobranu" počeo da objavljuje niz tekstova pod naslovom "Radi pravilnije orijentacije", u kojima je objasnio ko su Hrvati i kako je bilo moguće da se pojave monstrumi zvani ustaše. Objasnio je hrvatsku megalomaniju, na pesku konvertitstva utemeljenu; pokazao svu laž njihovog ranijeg, navodno "projugoslovenskog" političkog stava; digao glas u odbranu veličine jednog duhonosnog i državotvornog naroda, kakav su Srbi.
 
Na Dučića i SNO krenuli su svi: Hrvati, pod pokroviteljstvom Vatikana, tvrdili su da priče o pokolju u NDH nisu istinite; jugoslovenska vlada je nastojala da sačuva privid harmonije "troimenog naroda"; "Jugocentar" u Njujorku je nastojao da antifašističku borbu u Jugoslaviji prikaže kao delo jugoslovenskih boraca, a ne kao prevashodno srbsku borbu za opstanak pod naletom Hitlerovih saveznika, od ustaša do balista; komunisti oko lista "Slobodna reč" napadali su ga kao "dražinovca"; srbofobi iz Stejt Departmenta su, uz malu pomoć hrvatskih im prijatelja, dokazivali da Dučić širi rasnu mržnju među narodima SAD-a.
 
Dučića, naravno, ništa nije sprečavalo da govori istinu — protivnicima je poručivao da će ih "udaviti u kapi mastila", a o Hrvatima, koji su masovno podržali ustaštvo, svedočio da su takvi kakvi jesu ne zbog toga što se ničeg ne boje, nego zbog toga što se ničeg ne stide.
 
SNO objavljuje tri njegove brošure: "Ideologija jugoslavizma", "Federalizam ili centralizam" i "Vlatko Maček i Jugoslavija".
 
Pisao je i o srbskom primorju, stigao da objavi studiju o grofu Savi Vladislaviću i zaveštajnu "Liriku", jednu od najlepših naših pesničkih knjiga.
 
Sve vreme se lavovski bori da kaže pravu reč o Jugoslaviji, koju iznosi u jednom pismu: "Mi prisustvujemo ne samo katastrofi naše nesrećne države, osnovane na laži i izdajstvu, nego i rasulu jednog društva. ... I najužasnije od svega to je što sad treba da nas spasavaju ovi koji su nas dovde i doveli. Akcija pojedinih Srba ministara koji su ovde, u sviti Cvetkovićevog bana Šubašića, ispunjava me pravim užasom."
 
Izvesni Boža Marković je, svedoči Dučić, uveravao vladiku američko-kanadskog Dionisija da treba da pogine još trista hiljada Srba iz Bosne i Hercegovine da bi trijumfovala (opet) ideja "jugoslovenskog jedinstva", a Milan Grol je, povodom godišnjice 27. marta, samouvereno besedio da put Srba i Hrvata mora ostati zajednički.
 
Dučić je rekao da je Grolov govor "put očajanja, put brodolomaca" zato što se zasniva na laži jer je (osim u braku degenerika) nemoguća zajednica ubica i ubijenih. Naročito diže glas u odbranu interesa Bosne i Hercegovine, u kojoj žive Srbi koji su ginuli "na turskom kocu i austrijskom konopcu", dok se između dva svetska rata njihovim interesima trgovalo ("između jednog slučajnog Beograda i jednog ucenjivačkog Zagreba"). On uočava da je i sada, kao u Prvom svetskom ratu, na delu pokušaj stvaranja jedne "katoličke konfederacije" jer katolicizmu i fašizmu odgovara saradnja zarad borbe protiv šizmatika, koji su, u isti mah, i Sloveni. Pavelić je samo figura Vatikana, i on će biti uklonjen čim se pokolj nad pravoslavnima ostvari. Kako Dučić kaže u tekstu o Šubašiću: "Da nije katoličke mržnje protiv Srba, nikad Hrvati ne bi imali neki stožer oko kojeg bi se svi zajedno okupili. Srbi su oduvek ratovali pod svojom zastavom, uvek istom i uvek za isti cilj, a Hrvati nisu još od 11. stoleća nikad bili okupljeni pod svoju sopstvenu zastavu i za svoju sopstvenu stvar."
 
Zato u članku "Velika Srbija i Srbija Velika" podseća čitaoce na pravo rešenje:
 
"Niko od Srba nije želeo VELIKU SRBIJU, koja bi, po definiciji, zarobila strane narode, nego SRBIJU VELIKU, znači državu trećinom manju nego ostvarenu Jugoslaviju: Srbiju od Like do Ulcinja, bez ijednog Hrvata u svom jarmu, ali ni u svom srcu."
 
Kako bi trebalo preustrojiti državu posle rata, Dučić izlaže u pismu jednom prijatelju:

"Srbi moraju biti okupljeni ... oko svoje srpske vlade da je izvedu na pravi put, i u sopstvenoj srpskoj kući, u kojoj će biti silni i veliki, i na liniji koju ćemo povući po dubini savesti i duljini mača. Bez ovog imaćemo nove Marselje, kapitulacije, Vrbase, preveravanje, upropašćenje svih iluzija potrebnih narodu koji uvek mora da veruje."
 
Do poslednjeg daha svoga Dučić, krepki starac od 72 godine, ne prestaje da se bori. Iscrpljen, posle jedne prehlade i upale pluća, umire na Blagovesti, 7. aprila 1943.
 
U ogledu o Dučiću Sveti vladika Nikolaj američku misiju velikog pesnika opisuje ovako:
 
"Nije on branio Srpstvo kao što advokat brani svoga klijenta od koga očekuje neku nagradu. Nego, bez plate i položaja, bez ikakve zvanične dužnosti i obaveze, razrešen od svega sem svoje savesti, on je gromovnički udarao po svima onima koji su krivi za propast države i uništenje srpskog pravoslavnog naroda. /.../
 
Sve Dučićevo prozno pisanje ovde u Americi odnosilo se na to da je da srpski narod, pored svih grehova svojih vođa i svojih, zaslužio pred Bogom i čovečanstvom da živi kao slobodan narod. On je oštro osuđivao one srpske političare, koji su odstupili od istorijskog puta srpskog naroda, zaveli ga na stranputicu, doveli ga do rasula i dezorganizacije baš u onom vremenu kada su sva ostala plemena u našoj državi vešto iskoristila priliku i datu im slobodu da se organizuju u nacionalne i verske celine jače nego ikada pre stvaranja Jugoslavije.
 
S druge strane, iznoseći i osuđujući nečoveštva bližih i daljih neprijatelja nad srpskim narodom i njihov pakleni plan da zavladaju srpskom zemljom na groblju svih Srba, Dučić je pozivao srpski narod u Americi ka veri da se taj plan nikada neće ostvariti i ka bratskoj slozi u borbi protiv toga plana. Njegov poklič naišao je na silan odjek svih pravih Srba i Srpkinja u ovoj zemlji."

 
Pisano 2011, dok su, pod vidom traženja mišljenja međunarodnih institucija, domaći EUrotičari prodavali Kosovo i Metohiji

Vladimir Dimitrijević
Prećutana kulturna istorija Srba
Izdavačka kuća Catena Mundi
Beograd, 2012
Sačuvana
Angelina
Administrator
*****
Van mreže Van mreže

Poruke: 6361



« Odgovor #21 poslato: Avgust 29, 2013, 08:47:43 pm »

**

MANJE POZNATI DUČIĆ


Pedesetogodišnjica Dučićeve smrti, 1993. pala je u vreme kada je izgledalo da se točak istorije srpskog naroda vratio za pedeset godiia unazad — ako ne i za više, za preko sedamdeset, ili u doba starije od jednoga veka. Važi to i danas, godinu dana kasnije, pogotovo za srpski narod iz Dučićeve uže domovine, za grad u kojem se rodio i za mesta u kojima je kao dete živeo, u kojima se školovao, odrastao i počinjao zreli život.

Za njegovo Trebinje, Metković, Mostar i Bjeljinu, kao i za njemu prisno Sarajevo, zna danas ceo svet — što nije bio slučaj u ranijim strašnim vremenima — kao za mesta čuvena po patnjama i zlu. A na tim istim prostorima srpski narod se danas ponovo bori za iste ciljeve za koje je ginuo i u svim ratovima za Dučićeva života, od onog neposredno posle njegovog rođenja, koji se završio austrougarskom okupacijom Bosne i Hercegovine (1878), do onog usred kojeg je umro (1943), a po čijem su završetku na vlast u Jugoslaviji došli pesnikovi najljući politički protivnici.

Rat koji danas besni na jugoslovenskom tlu u mnogome je posledica odnosa te komunističke vlasti prema srpskom narodu, jer ga je ona granicama bila ponovo i tako izdelila da je on mogao još jednom da postane žrtvom naslednika onih koji su ga i ranije porobljavali i istrebljivali.

Govoriti o Dučiću danas ipak nije isto što i u godini njegovog upokojenja. Ceo svet nije danas u ratu, a Beograd i Srbija, mada pod sankcijama, nisu pod okupacijom. Nije govoriti o Dučiću danas isto ni kao što je bilo pre ovoga rata i za vreme komunističke vladavine.

Svetske razdaljine su se, sem toga, očigledno smanjile za ovih pedeset godina. Zato širom sveta danas i pišu o Hercegovini i Bosni kao nikad ranije. Ali to nikako ne znači da u ovo vreme satelitske televizije i elektronske pošte svet bolje razume događaje na Balkanu ili da novinari sa lica mesta šalju u milijarde domova slike propraćene istinitijim rečima nego u vreme kada su vesti putovale brzinom kojom su putovali leševi niz Vrbas, Savu ili Dunav. Rekao bih, skačući znatno unapred, da o suštini događaja u Bosni, Hercegovini i Krajini svojim davnim pesmama, a i člancima pisanim u to vreme, još uvek bolje svedoči Dučić nego većina svakodnevnih izveštaja na stranputicama svetskih glasila.


NEZATVORENI KRUG

Dučićevo celo književno delo ja vidim kao jedan nezatvoreni krug. A verujem da je on sam toga bio svestan i da taj krug nije ni želeo da zatvori. Treba se samo prisetiti šta je Dučić napisao povodom "Nenapisane nesme" Milorada Mitrovića: "Nijedan pesnik nije napisao ono što je hteo". Ili: "Nenapisana pesma svakog pesnika, to je baš ona osnovna, bitna, sveobimna, sverešavajuća." Nije te reči Dučić olako napisao.

I nije tu reč samo o večitom nezadovoljstvu pesnika onim napisanim i izrečenim i o upornoj borbi pesnika da u čovekovom "ubogom" jeziku saopšti "sve neizrecive stvari srca i duha". Radi se o nečem još ozbiljnijem nego što je stalno prepravljanje već objavljenih pesama, mada je i u tom traženju da "jednu istu misao" kaže drugačije i bolje Dučić bio izuzetan primer.

Dučić je, ukratko rečeno, iz Trebinja i Mostara, iz svoje Hercegovine, krenuo bio u veliki svet i poučen svime onim što je u tom svetu video i saznao, stvorio jedno izuzetno književno delo, odrekavši se pri tome svojih početaka. Nadahnut Atinom, Rimom i Parizom, Dučić je merila velike srpske kulture uveo, kao niko pre njega, u noviju srpsku književnost. U tome je, naravno, imao preteče u staroj srpskoj srednjovekovnoj književnosti.

Tri Dučićeva otadžbinska ciklusa svedoče o njegovoj davnoj želji da u skladu sa najvišim merilima piše poeziju ne samo univerzalnih nego i nacionalnih tema i motiva. A u Dučićevom zrelom razdoblju sve je prisutnije i naglašenije saznanje da mu je tek predstojao posao da simbole svoje nacionalne tradicije uzdigne na nivo univerzalnih simbola. Naslovi njegovih esejističkih knjiga — "Blago cara Radovana" i "Jutra sa Leotara" govore o tome. Elementi nacionalnog su u naslovima, ali malo, ili nedovoljno u samom tekstu tih knjiga.

Dučić se kasno susreo, ne preko knjiga nego u Palestini, i sa Hristom. Stigao je ipak da napiše pesme po kojima je postao jedan od naših najvećih religioznih pesnika. U našoj poeziji, izuzetno bogatoj tim nadahnućem, bio je to pravi podvig. U Palestini je kao "saputnika" imao svetog Savu i u "Pismu iz Palestine" (1938) posvetio mu je par divnih stranica. Sveti Sava, međutim, nije prekoračio prag njegove poezije. A čitajući Dučićev putopis dobija se utisak da ti prozni redovi prosto čeznu da se preobrate u poeziju.

Još žešća tenzija za rađanjem u svet poezije, ili u žanr različit od eseja ili putopisa, oseća se kad god se njegovo pero dotakne hercegovačkog pejzaža i hercegovačkih sunarodnika. Zar se može poverovati da Dučić nije želeo da postane veliki pesnik svog zavičaja kao što je postao pesnik nekih drugih motiva i tema?

U jednom pismu, koje sam nedavno prvi put delimično objavio, ne bez razloga, u "Književnom dodatku Amerikanskog Srbobrana" (juni 1993), mogu se pročitati Dučićeve ove reči, upućene njegovom rođaku:

"Tek danas ti šaljem punomoćje za otkup kuće u Hrupjelima. Ne znaš moju radost što sam izbavio iz ropstva to kamenje u kojem sam se izlegao, ni sam ne znam u koji dan i godinu, ali bar znadem zašto. Ja mislim da s tobom ovog leta provedem malo duže po Hercegovini. Ne znaš od kolike bi meni koristi bilo tvoje ogromno poznavanje naroda, i koliko bi mi radosti pričinio tvoj zdravi i dobro zasoljeni humor. Ja bih rad da napišem roman iz našeg kraja, verujući da bi tim otvorio vrata na Trebinju".

Dučić ovu svoju nameru nije ostvario. Ne svedoči li i ovo pismo da Dučić nije svoje delo završio onako kako je maštao da ga završi? I da je put ka završetku vodio ka početku ka Trebinju i Hercegovini.

Najuverljiviji i najuzbudljiviji dokaz o tom putu na kraju, koji je vodio preko početka, predstavljaju poslednje Dučićeve pesme. Uzaludno ih je tražiti u Dučićevoj poslednjoj knjizi, "Lirici" iz 1943. godine. Tamo ih nema. Pesmama te knjige Dučić je odredio mesto među pesmama ciklusa "Večernje pesme". Ali Dučić u Americi, u godinama pred smrt, nije pisao samo te pesme, jer je najveći broj tih pesama još pre dolaska u Ameriku bio napisao i većinu i objavio. Njega je od izbijanja rata u Jugoslaviji i posle okupacije i razbijanja Jugoslavije najviše zaokupljala otadžbinska tematika. Te pesme je on pisao pred smrt i u tom poslu ga je smrt prekinula.

Pisao je i objavljivao sve do poslednjeg dana. Zašto ih nije uključio u "Liriku"? Jedan je odgovor krajnje verovatan: zato što tamo ne spadaju. Zašto u toj knjizi nisu dva ciklusa? Tu su mogućna dva odgovora. Prvi, zato što posao nije završen. Drugi, jer je smatrao da je reč o prigodnoj lirici.

Nekoliko od tih, u Dučićevim delima neobjavljenih pesama, mogu se mirne savesti nazvati prigodnim ("Jugoslavija", "Francuskoj", "Satira", "Nova vlada"). Ali se isto tako mirne savesti za većinu drugih sme reći da idu u red najboljih pesnikovih otadžbinskih pesama.

Treba, zapravo, reći da je tim pesmama Dučić počeo da stvara jedan nenapisani ciklus zavičajne poezije, drukčiji od onih znanih. Ovaj ciklus nije himnički nego molitveni, nije poklič nego plač, nije pisan na brdu i u slavu carstva na vrhuncu moći nego sa dna jame, kao vapaj i kletva u ime klanih i nedoklanih, nije kazivan gromko pod znamenjima novog cara Dušana, nego šapatom kraj ponovo obezglavljenog tela kosovskog mučenika Lazara. Govore te pesme o nezalečenoj i očigledno nezalečivoj kosovskoj rani, ali se ta rana peva ne sa obala Sitnice nego na dalmatinskom Kosovu i sa obala hercegovačkih i bosanskih reka.

Jedna od tih pesama, "Vrbas" bila je veće sreće od drugih. Ona se našla u američkom izdanju Dučićevih "Sabranih dela" 1951. citirana u predgovoru, zapravo u tekstu nazvanom "Umesto predgovora" Luke M. Pejovića. Pejović, koji se iz poštovanja prema mrtvom pesniku nije usudio da svoj tekst nazove predgovorom, opisao je tu lepo poslednje Dučićeve dane, provedene kod svog rođaka Mihaila Dučića u "Vili na Jezeru".

Evo i nešto dužeg citata iz tog "Umesto predgovora": "U 'Vili na Jezeru' Dučić je pisao, pevao i plakao, čitajući izveštaje o strašnim pokoljima Srba u Bosni i u Pavelićevoj Hrvatskoj. Tu je on spevao i svoju poznati pesmu 'Vrbas', za koju Slobodan Jovanović kaže:

"Njegova pesma 'Vrbas', ispevana povodom pokolja Srba u Bosni, biće zabeležena u svakoj antologiji našeg patriotskog pesništva, isto onako kao Zmajeva 'Vila', Jakšićevo 'Padajte, Braćo', Vojislavljevo 'Na Vardaru', Rakićevo 'Na Gazi Mestanu'... U danima velikog srpskog stradanja i mučeništva, Dučić je našao reči koje su mogle biti melem narodnom bolu".

Pesmu 'Vrbas', spevanu 20. oktobra 1941. američki Srbi su duboko osetili. Zato će Dučić među njima živeti dokle god bude živela srpska misao i Srpstvo u Americi.

Nema razloga da neko veruje više oceni bilo kog drugog srpskog kritičara nego ovom sudu Slobodana Jovanovića, značajnog književnog kritičara takođe.

Ali ja bih sa svoje strane dodao da pesma "Vrbas", bez obzira na sav zasluženi ugled koji uživa kod američkih Srba, verovatno i nije najbolja među kasnim Dučićevim pesmama ovog tipa. Ona više od drugih podseća na Dučićeve ranije patriotske pesme. I to najviše stihom — dvanaestercem. A pokazalo se na primeru ostalih Dučićevih kasnih pesama da je on svoje vrhunce dosegao u kraćem stihu, devetercu, nesimetričnom osmercu, ili u sedmercu. Dvanaesterac je Dučića znao da vodi u retoriku i svojevrsni kliše, čak i onda kada je bio pesnik poraza i patnje, a ne pesnik pobede i "obesne" slave. Dučić je neposredniji, prisniji i uverljiviji i u desetercu, ili u trinaestercu, kojim je napisana njegova izvanredna pesma "Na obali Neretve".

Činjenica da su ove kasne otadžbinske pesme bile pisane različitim metrom može da ide u prilog pretpostavci da je Dučić još uvek tragao za pravim izrazom, koji bi odgovarao tim njegovim najdubljim saosećanjima sa stradanjem srpskog naroda. Ali metrička raznovrsnost mogla je biti i namerna, jer ni pesme "Lirike" nisu pisane istim metrom. Na tom metričkom planu postoji jasna sličnost između pesama "Lirike" i poznatih otadžbinskih pesama. A okolnost što ih nije sakupio i objavio kao zaseban ciklus ja tumačim time da Dučić u vezi sa nezapamćenim mukama srpskog naroda nije bio rekao sve što je imao i što je želeo da kaže.

Pogotovo što bi se za te kasne pesme teško moglo reći da ih je pisao katolik, po duhu, a ne pravoslavni Srbin. Imam tu u vidu ono što je Milan Kašanin uočio povodom nekih Dučićevih ranijih patriotskih pesama ("Usamljenik Jovan Dučić") Kašanin je naglasio razliku između "Carskih soneta", s jedne strane, i "Dubrovačkih poema" i "Moje otadžbine", s druge. Dajući prednost ovim drugim, Kašanin je ukazao na jedan nedostatak kod pojedinih, samo pojedinih iz prve grupe: da one, i pored briljantne fakture, otkrivaju da je Dučićev srednji vek "bez dubine". I to srpski srednji vek, jer je Dučić, kao "izrazito mediteranski čovek latinske kulture" bio "bliži Rimu no Vizantu", pa se, "kao da nije pravoslavljanin" zanosio "veličinom istorije katoličkog sveta". Zato je Dučić i bio, po Kašaninu, veći kao pesnik Dubrovnika nego Dušanovog carstva. A na jugu 'Balkana bliža mu je bila Atina od Soluna, koji, kao ni Svetu Goru i Hilandar, ili nije uopšte posetio, ili, ako ih je i video, "nije ih razumeo". Druga je stvar bila s Dučićevim otadžbinskim pesmama, u kojima je on "s velikim ponosom opevao naše pobede u ratovima 1912—1913. i s velikom gorčinom ožalio naše poraze 1915, 1941". U pesmama "Ave Serbia" i "Himna pobedniku" Kašanin je istakao ton "u kome ima veličine biblijskog nadahnuća".

Treba obratiti pažnju na to da Kašanin spominje 1941. godinu. Očigledno on tu ima u vidu bar dve tada napisane pesme, koje je verovatno znao kao i toliki drugi Beograđani ratnih godina, "Vrbas" i "Molitvu" (zahvaljujući emisijama Radio Londona na srpskom jeziku). Otadžbinske pesme u prvim godinama Drugog svetskog rata pisao je pesnik koji je već u Palestini poznao Hrista i pronikao u ličnost i delo prvoga pisca srpske srednjovekovne književnosti, svetoga Savu. Zato te pesme odlikuje ne toliko starozavetno, biblijsko nadahnuće, koliko jevanđeosko i svetosavsko.

Doskora su postojali politički razlozi zašto su te pesme ostale uglavnom nedostupne poštovaocima Dučićeve poezije u njegovoj domovini. Sticaj je teško razumljivih okolnosti što se one, većina od njih, nisu sačuvale bar u sećanju američkih Srba.


"AMERIKANSKI SRBOBRAN"

Američki Srbi su raširenih ruku i sa rečima najvećeg poštovanja dočekali Dučića od prvog trenutka kada je stupio na američki kontinent. "Amerikanski Srbobran" je 20. avgusta 1941. na prvoj strani i masnim slovima doneo vest da je — kako je stajalo u naslovu — "Veliki srpski pesnik g. Jovan Dučić stigao u Ameriku".

"Jugoslovensko iseljeništvo — moglo se pored ostalog pročitati u tom članku — treba da je ponosno što se u njegovoj sredini nalazi najveći živi jugoslovenski pesnik i jedan od najistaknutijih jugoslovenskih intelektualaca, Jovan Dučić je živi svedok naše velike nadionalne kulturne vrednosti. On ide u red velikih duhovnih svojina, koje je naš narod dao kroz vekove. Sin ponosne Hercegovine, koja danas, kao i uvek u našim legendarnim epohama, daje najvećeg otpora tuđinu i tiraninu, on predstavlja najviše što je dao naš narodni genije.

Boravak Jovana Dučića ne sme da ostane nezapažen u Americi. Jugoslovensko iseljeništvo mora da mu na svakom koraku ukaže pažnju, poštovanje i simpatiju, koju ovaj veliki jugoslovenski intelektualac zaslužuje".

Nije se celo jugoslovensko iseljeništvo, nacionalno i politički podeljeno, odazvalo takvom pozivu. Nije trebalo da prođe mnogo vremena pa da, otvoreno ili u aluzijama, Dučić i "Amerikanski Srbobran" postanu meta napada sa raznih strana. Američki Hrvati, čak i oni koji nisu otvoreno podržavali Pavelića i njegovu državu, prokomunistički nastrojeni Jugosloveni, među kojima je bilo i Srba, predstavnici jugoslovenske vlade iz Londona, koji su se nalazili u Americi, na specijalnim misijama, započeli su svoju kritiku onda kada je "Amerikanski Srbobran" počeo da donosi dramatične izveštaje o ustaškom genocidu nad srpskim narodom.

Prve vesti o strašnim razmerama tragedije, da je do kraja avgusta 1941. u Hrvatskoj bilo pobijeno 180.000 Srba, "A. Srbobran" je počeo da objavljuje od 10. oktobra. U prava Srpskog narodnog saveza je tog dana protestvovala u ime članstva protiv istrebljenja srpskog naroda u Bosni i Hrvatskoj. Istovremeno je bila objavljena i vest da se bosanski nadbiskup Šarić u Palestini slikao kao beduin, što je ocenjeno kao "korak katoličkog nadbiskupa prema bosanskim muslimanima". Zatim su američki Srbi mogli da pročitaju i da je 500.000 srpskih izbeglica potražilo spas u okupiranoj i teroru izloženoj Srbiji. "A. Srbobran" je 27. oktobra doneo iz Londona izveštaj o govoru jugoslovenskog ministra spoljnih poslova, Ninčića, da se u Hrvatskoj kolje sve što je srpsko, "deca na oči roditelja, roditelji pred vriskom dece". Ali Srbi su taj govor mogli da čuju i ranije, a verovatno je za njega znao i Dučić, jer ga je radio London emitovao još 12. oktobra.

Dučić nije dugo čekao. Napisao je 20. oktobra potresnu pesmu "Vrbas", koju je "A. Srbobran" doneo 28. oktobra. Prevod "Vrbasa" na engleski, iz pera Mildred Vukmirović, izašao je u "A. S." 24. novembra, propraćen ovom napomenom:

"Tema pesme Njegove Ekselencije, Jovana Dučića, uvek će podsećati na tužno i krvavo poglavlje u srpskoj istoriji. Prema memorandumu, koji je Srpska pravoslavna crkva pripremila za biskupa u Kanterberiju i koji je posle potvrđen u štampi stotine tela od onih 360.000 Srba koje su, prema izveštaju, pobili Hrvati, izvađena su iz reke Vrbas. Među njima i telo episkopa Platona, jednog od najistaknutijih srpskih sveštenika i monaha, kao i svetovnih lica, žena i dece. Njihovi osakaćeni i krvavi leševi bili su bačeni u Vrbas posle velikog masakra u gradovima i selima pored te reke" (prevod — A.P.).

"A. Srbobran" je, pre toga, 4. novembra objavio već bio taj izveštaj, preko cele prve strane, crno uokviren. Dobio ga je bio iz Londona, jer ga je poglavar Anglikanske crkve, uz svoj potpis bio stavio na raspolaganje štampi. Na vrhu prve strane "A.S." je i u tom tragičnom trenutku želeo da podseti čitaoce na svoje osnovne ciljeve: "Amerikanski Srbobran" "služi interesima slobode, demokratske Amerike i srpstva kao celine". Tu je još stajalo da list tu ulogu "još nije završio, niti se odrekao, niti će je se odreći": A na drugoj strani, u tekstu "Poziv na molitvu", moglo se pročitati:

"Hrvatski narod ustao je u borbu protiv Srba u Hrvatskoj Bosni, Hercegovini, Lici, Baniji, Slavoniji, jednom rečju u svim srpskim zemljama i krajevima, i stavio se u službu našim vekovnim neprijateljima, Germanima i Latinima, rešen da sasvim istrebi Srbe iz tih krajeva...

Srbi Amerikanci, upalite kandila pred vašim ikonama u vašim domovima, zavite ih u crno, upalite voštanice po vašim bogomoljama, jer tamo na grobu nema više ko da upali voštanicu za pokoj mrtvih Srba, Srpkinja i Srpčadi..."

Uz ove reči bila je upućena i poruka Srbima, koja se odnosila na njihove odnose prema američkim Hrvatima: "Izbegavajte svako vređanje i svaku svađu, budite mirni i pribrani".

Ovaj najstariji srpski list u tom trenutku, jer je beogradska "Politika" od početka rata bila prestala da izlazi, nije ipak ćutke prelazio preko pisanja hrvatskih emigrantskih listova, kao i preko postupaka mnogih njihovih društava i pojedinaca. Nije se, očigledno, moglo skrivati uverenje da u vreme najveće srpske tragedije "mnogi Hrvati, i ako ne svi, izvan granica 'nezavisne' Hrvatske, umesto da te rane leče i bolove ublažuju, ubrizgavaju još gori otrov mržnje i time povećavaju bol, bol pod kojim Srbi stegnuta srca ćute" (30. 10.1941). Zato se i onima, koji su doskora smatrani za pravu braću, upućivane bile i ove reči:

"Ako neko neće zajednice, neće da živi u jednoj bratskoj kući, onda zašto nekog silom goniti da nešto čini preko svoje volje. Zar onda ne bi bilo bolje da se bratski podelimo, pa neka svako živi onako kako ga Bog uči i kako to sam želi" (Branisavljević, "Budimo pravedni na obe strane", 31. 11.1941).

Ovakav stav, koji je kasnije u svojim nepotpisanim člancima uporno zastupao Jovan Dučić, nailazio je na veliku osudu jugoslovenskih misionara iz Londona. Oni su propovedali ono što je kao dalekosežnu politiku formulisao bio ministar u jugoslovenskoj vladi, Milan Grol. Njegova izjava da je zajednički život Srba i Hrvata njihov "jedini put" bila je prvi put obelodanjena baš u vreme kada su počele da stižu najcrnje vesti o pokolju Srba, a verovatno sa mnogo razloga baš u to vreme ("A.S." objavio 14. 10. 1941).

Ulje na vatru, koja je već tinjala između američkih Srba i Hrvata, dolio je bio svojom posetom Americi hrvatski ban (ban posle sporazuma Cvetković-Maček 26. avgusta 1939), Ivan Šubašić. Polemike su počele i pre njegovog dolaska u Pitsburg, sedište najveće hrvatske organizacije, Hrvatske bratske zajednice, a takođe i Srpskog narodnog saveza, u kojem su izlazila i dva glavna hrvatska i srpska lista, a izlaze i danas, "Zajedničar" i "Amerikanski Srbobran". Šubašić je, rekavši da je "na svoja leđa uzeo križ hrvatskog naroda" ("A.S", 7.11. 1941) dolazio u posetu samo Hrvatima, pa se "A. Srbobran" pitao zašto i Srbi nisu bili pozvani, kao da Hrvatska banovina nije bila deo Jugoslavije i kao da u toj banovini nije ranije živelo preko milion Srba. Nevolja je bila u tome što se tada već znalo da je 360.000 Srba bilo pobijeno. I o tom pokolju su javljale svetske agencije, kao Junajted pres (6. 11. 1941). Ali u Pitsburgu je, sredinom novembra, Šubašić pobijao tvrdnje da se Srbi u Hrvatskoj ubijaju i kolju ("A. S." 17. 11. 1941). Srbin iz Hrvatske, Teslin rođak, ministar Sava Kosanović, optužio je na tom istom mitingu Srpski narodni savez i "Amerikanski Srbobran" da su odnosi prema Hrvatima nepošteni.

Hrvatski ban jedva da je bio stigao da napusti Pitsburg, a u "A. Srbobranu" je izašao nepotpisani esej o njemu i o njegovoj političkoj ulozi. Nije utvrđeno, koliko mi je poznato, ko je autor teksta "Dr Ivan Subašić". On se pojavio u rubrici "Radi pravilnije orijentacije", u kojoj su se autori retko potpisivali punim imenima, a u kojoj je docnije i Dučić štampao svoje nepotpisane tekstove. Da li je Dučić bio autor i te rasprave? Američki Srbi taj članak nisu kasnije uključivali u Dučićeve političke knjige. Ali stil odaje pero koje je moglo biti samo njegovo, kao što celo izlaganje i istorijska argumentacija podsećaju na one tekstove za koje se, mada nepotpisane, znalo da su njegovi i koji su kasnije, posle smrti, bili pod njegovim imenom ne jednom preštampavani. A poređenje sa poslednjim ogledom koji je Dučić stigao bio da završi, "Srpsko primorje", ali koji je izašao bio samo na engleskom, posmrtno, u jednom malom listu, "American Serb" (oktobar i novembar-decembar 1944), pa je tako još postao sasvim nedostupan, izgleda da sasvim rešava pitanje autorstva; neke rečenice, vrlo karakteristične, toliko su slične da ih je mogao napisati samo isti pisac.

Dučićeva saradnja u "A. Srbobranu" na političke i nacionalne teme verovatno je, dakle, počela još 1941, i to napisom koji je imao sasvim neposredan povod: Šubašićev dolazak u Ameriku. Dučić u glavnim crtama daje politički portret tog bivšeg dobrovoljca u srpskoj vojsci na Solunskom frontu, ali ga on više zanima kao pojava, zbog sila koje iza njega deluju nego kao ličnost. Perom pesnika, u samo tri reči, njemu je bilo predskazano mesto u istoriji: "sredstvo, igračka, senka". Kada je Šubašić, kao predsednik izbegličke vlade u Londonu nekoliko godina kasnije, pred kraj rata, sklapao sporazum sa Josipom Brozom, a u stvari potpisivao predaju, pokazalo se koliko je političar Dučić bio dalekovid.

U tom tekstu iz 1941. Dučića je interesovao jedan drugi sporazum, između druge dve ličnosti, koji je po njegovoj oceni bio poguban za srpski narod. O tom događaju Dučić će pisati nekoliko puta, mada je sve bitno rekao još ovim rečenicama:

"Ali je dr Šubašić dobio svoju titulu bana tek na osnovu sporazuma od 26. avgusta 1939, koji je zaključen bez učešća srpskog naroda, u sobi sa spuštenim zavesama, između jednog slučajnog šefa beogradske vlasti, — zlosrećnog Dragiše Cvetkovića, i šefa hrvatske seljačke stranke, koji je svoj narod organizovao na defetizam, izdajstvo i građanski rat".

Šta li bi tek Dučić rekao povodom onog kasnijeg dogovora, gde ne samo što nije bilo legalnih predstavnika srpskog naroda nego ni — kako je to Dučić iz dubokih ubeđenja napisao — nekog "šefa beogradske vlasti"? Verovatno bi ga ocenio još gore nego onaj prethodni, mada je i o tom imao najcrnje mišljenje:

"Tim sporazumom je Cvetković podelio novoj autonomnoj Hrvatskoj ovo troje: čitave krajeve i gradove istorijski srpske ostavio je hrvatskoj u ropstvo preko milion najboljih Srba; i, najzad, ustupio Hrvatskoj jadransku obalu od Neretve do Herceg Novog. To je upravo ovaj deo jadranske obale koja ima isključivo srpsku pozadanu od Stona i Dubrovnika do same Sente i Bečkereka, makar po tankim njenim plažama i ne živeli sve sami pravoslavni Srbi. To su i jedine prave luke Srbije koja je pravila ratove da bi izašla na njih; i jedina dizala ustanke po tim krajevima, da bih ih oslobodila od tuđina".

Dučića u političkim člancima zaokuplja još jedna tema kojoj je u tom vremenu i kao pesnik posvetio najveću pažnju: Bosna i Hercegovina. Pišući o istoriji jugoslovenske ideologije on nije, naravno, mogao zaobići biskupa Josipa Juraja Štrosmajera. U njegovom delu on je uočio ovaj crveni konac kojim je ono bilo celo prošiveno; "pokatoličiti bosanske muslimane, a pounijatiti pravoslavne Srbe". "Stoga je njegova glavna opsesija bila Bosna. To je bila fatamorgana nad biskupskim Dvorom u Đakovu".
[...]

Aleksandar Petrov | Manje poznati Dučić / A less known Dučić | Trebinje • Pitsburg • Beograd | 1994
Prevodioci: Krinka Vidaković (esej i pisma) i Vasa D. Mihailović (pesme)
Sačuvana
Angelina
Administrator
*****
Van mreže Van mreže

Poruke: 6361



« Odgovor #22 poslato: Avgust 29, 2013, 09:54:28 pm »

**

MANJE POZNATI DUČIĆ

Pesme


VEČNOJ SRBIJI

Čuvaj se, moj rode, svojih stranputica,
Jer put neizvestan uvek je put vražiji.
Ne boj se jastreba nego kukavica,
Ne boj se lažova nego njine laži.

Bog neka te spase tvojih spasilaca,
Na svakome uglu ima ih po jedan.
Prezri mudrost glupih i glupost mudraca!
Nož tvog izdajnika biće uvek žedan.

Kao grom ćeš naći svoga puta,
I kao nit zlatna probiti kroz stenu.
Zar hrabrost poltrona da ti snagu sputa,
I da nož zločinca prospe zadnju venu!

Kosovski vitezi prvi put su znali
Za vojsku ubica što će da ih srete:
Za gnusno junaštvo onih što su klali
U postelji starca, u kolevci dete.

Zastavu ideje u ruci podlaca!
Mesto mač što svetli, uvek nož što para!
Borca što se blatom mesto kopljem baca,
Junaka što pljačka i žreca što hara!

Zastavu u sramni zločin zamočenu;
Slobodu u senci tuđih bajoneta;
Otadžbinu celu u pljačci i plenu;
U krvavoj ruci gde je pričest sveta.

Prezri ljubav podlih i bratstvo ubica.
I reč verolomnih i čast klevetnika!
Nosi, rode slavni, taj mač bez korica —
Znamen krstonosca i Božjeg vojnika!

Da bi štit Ahilov bio slave veće,
Sam Bog Hefaistos ode za kovača!
I ti, rode srpski, znaj da nikad neće
Nož ubice stići dužinu tvog mača.

Znaj samo iz krvi heroja se rađa
Zvezda putovođa za daleke pute...
Vetrom neba ide mučenička lađa,
Suze su nevinih do neba dignute...

27. juna, 1944.

"Amerikanski Srbobran"


NA OBALI NERETVE

Na škrtoj ovoj grudi i suvoj podini,
Gde raste samo trnje i stena rapava,
Nema ni mrava da dođe u gladnoj godini,
Ovde i ljuta guja od gladi skapava.

Na obali se ovoj u kletvi grcalo,
I sve molitve nikle u suzi patnika;
Ali ti, sveta reko, tu beše zrcalo
Svakome našem plugu i štitu ratnika.

I silazeći hučna sa crne planine,
Spirala znoj sa čela i krv na sečivu;
Šumila pesmu carstva i priču davnine;
Hladila kosovsku ranu još neizlečivu.

Ti ljubičicu pojiš u šumi skrovitu.
I kaplju rose rađaš u žednoj latici.
I sav je svod nebeski u tvome koritu
I sva zvezdana kola na tvojoj matici.

A danas sva rumena od krvi detinje,
Tečeš u more pesme i mit o carima;
Zajedno streljahu ovde ljude i svetinje,
Trag su brisali ovde novim i starima.

Zemljo najlepšim suncem koja si zlaćena,
Ni žižak više nemaš od tvojih svetila!
Novom krvniku svome sada si plaćena,
Ali i zavetom novim opet posvetila.

Na gladnoj obali ovoj kuda smo patili,
I od prvog se dana sa bedom spojili,
Najpre su izrodi tvoji blatom te blatili,
A izdajice tvoje krvlju obojili.

Krvave zore sviću po praznim selima,
Krvavo izgreva sunce u divljim hajkama,
A još ti predačkih koplja ima po ždrelima,
O sveta stara reko slavna u bajkama.

Ti vučeš sada ovud sunčane odore,
U sramne vrte podlih i krivokletcima;
I krv nevinih nosiš kroz strašne prodore —
A pevaš napev slave o našim precima.

Nikad u more gorko tvoj mlaz ne uvire,
Već kao Mlečni put sjaji sa suncima!
Niti pod nebom strašnim kap srca umire
Što daje povest zemlji i mit vrhuncima.

1943


VRBAS

Nosi, srpska reko, krv naših sinova,
jer krvave reke svud su naše međe;
Mačevi ubijca svi su istog kova —
Sad nosi unuke kud nosaše pređe.

Primi krv nejači u svetle ti pene,
Sto puta je za te i pre umirala:
Da je ne poloču pogane hijene,
Da ne metnu u nju otrova i kala.

Naše su pobede i zastave naše
Tvoj veliki zavet gordosti i besa —
Jedine u tebi što se ogledaše,
I jedine ovde digle do nebesa.

Beše tada slavna a sad si i sveta,
Pevaj sva krvava kroz njive i luge.
Naša zvezda slave sad i dalje cveta:
Pre svačiji sužnji neg ičije sluge.

Nosi mora krvi da ih ne pokradu,
Nosi reko srpska, krv nevinih žrtvi:
Radosne pobede heroji nam dadu,
Ali strašnu pravdu izvojuju mrtvi.

20 oktobar, 1941.

(Amerikanski Srbobran 28. oktobar, 1941)


NA CAREV ARANĐELOVDAN

Za tvoju Slavu svetli Care
Što i sad vladaš u nama,
Koji čuvamo slave stare
U molitvi i na strunama!
Ali je crno doba za nas
Otkad je ovo koljeno:
Sve je na pazar pošlo danas,
Sve slavljeno i voljeno.

Za tvoju Slavu svetli Care,
Neka svak pehar popije —
Jer su spopale pute stare
Zmije i ljute škorpije...
Kuda su prošli svi trofeji
S vojskama tvojim smelima,
Sad stoje sluge i lakeji
Svi s oborenim čelima.

Za tvoju Slavu svetli Care,
Care nad trima morima!
Zli žreci danas pričest kvare;
Guba je u svim torima...
Nad tvojim carstvom mrak se širi,
Vetrovi crni duvaju:
Sad našu savest brane žbiri
Lupeži blago čuvaju.

(Amerikanski Srbobran 28. oktobar, 1941)


LIČKI MUČENICI

Streljaju i sad na svim poljima,
pored svih puta stoje vešala;
Padaju bolji sve za boljima,
S tlom srpskim krv se srpska smešala.

Kroz noć se redom crkve zažare —
Sveci su s nama zločin podneli;
Svud po putevima slepi stražare,
I oči su im drugi odneli.

Svima su bele ruke prebili,
Da ih u nebo ne bi dizali,
Svetu reč srpsku svud su trebili,
Kao hijene krv su lizali.

Svud su s krstom vojske hodile,
Pratili s crkve zvučni zvonovi;
I s molitvom su vođi vodili —
Ora pro nobis huče dolovi.

A osvetnik je žrtvu pratio!
Za mučenikom idu heroji!
Put nevinih je Bog pozlatio:
Samo se groblje žrtvih prebroji...


BOSNA

I ovi te, Svetla, idu da prodadu:
Svi te vođi vode od trga do trga!
Samo na pazaru tvoju cenu znadu,
Tvoju snagu mere po teretu kvrga...

O zemljo stvorena za svetle megdane,
Uvek si na tezgi sramnih trgovaca;
Svi prodaju tvoje kraljeve i bane,
Krv tvojih sinova i zavet otaca.

Drinu, pored iste i brazde i setve,
Između dva pluća u istome dahu —
Dve reči iz iste molitve i kletve,
Dva anđelska krila u istom zamahu...

Uvek protiv borca, lupež od početka;
Uvek u otrovu noži iskuvani;
I protiv zastave intriga i spletka;
Uvek od trgovaca da te heroj brani!

Još vezanog vode starca Vujadina,
Pecija i Golub sad su prah i sena,
Petra Mrkonjića pokrila je tmina:
Svetla je legenda na trg iznesena.

U Romaniji će Starina Novače,
I Pivljanin Bajo u ljutom Drobnjaku,
Zalud dohvatiti za zelene mače:
Podli će se pazar da svrši u mraku!

A u tvom su nebu sve molitve naše,
O večna predstražo i slavi i plaču!
Čista Božja kapljo iz zavetne čaše,
Svetlo naše slovo pisano na maču!


MOLITVA

Pomiluj, Svemoćni, nevine što ginu,
Tebi su pružene njine čiste ruke:
Za Tvoju su oni pali veličinu,
Na Tvoj znak prineli sve suze i muke.

Svaka beše za Te rana koja tišta,
A svaka reč eho Tvoga strašnog slova:
A sada ti kliču samo s gubilišta,
I sad su nam groblja veća od gradova.

Blagoslovi, Blagi, one što su pali
Pod nož krivokletca u podnožje krsta,
Ni veliki pretci nisu drugo znali
Tim putem u senci Tvog velikog prsta.

Blagoslovi, Dobri, njihov trag što sjaji,
Trubu mrtvih uvek punu Tvoga daha.
I na večnoj brazdi njinih koračaji,
Mač mrtvih pozlaćen zlatom tvoga praha.

Aleksandar Petrov | Manje poznati Dučić / A less known Dučić | Trebinje • Pitsburg • Beograd | 1994
Prevodioci: Krinka Vidaković (esej i pisma) i Vasa D. Mihailović (pesme)
Sačuvana
Angelina
Administrator
*****
Van mreže Van mreže

Poruke: 6361



« Odgovor #23 poslato: Septembar 01, 2013, 08:35:23 pm »

**

A LESS KNOWN DUČIĆ
MANJE POZNATI DUČIĆ


Pesme


TO ETERNAL SERBIA

Beware, my dear people, of taking the wrong turn,
For the road uncertain's always the devil's road.
Do not fear a fierce hawk, but fear a cockoo-bird,
Do not fear a liar, but fear his lying code.

May God save you always from your saviors' lies,
For on every corner there's one of them lurking.
Despise the fool's wisdom and folly of the wise.
The knife of your traitor will always be thirsting.

Like thunder you will find your glorious path again,
And like a vein of gold you will break through a rock.
Is a craven's courage to sap your strength and drain,
And a criminal's knife to spill the last vein's stock?

The knights of Kosovo were the first to grasp there
The army of killers they were to meet in battle:
The loathsome, vile courage of those who do slaughter
Old people in the bed, children in the cradle.

The flag of ideas in the hands of scoundrels!
Instead of gleaming swords, always a knife that chops!
A warrior who throws mud instead af a lance,
A brave man that plunders, a pagan priest that robs.

The banner immersed in shameful crime and looting;
Freedom in the shadow of bayonettes' hatred;
The entire country in plundet and booty;
In the bloody hand where communion is sacred.

Scorn the love of the vile, brotherhood of killers,
And the word of traitors, the slanderers' honor!
Carry, glorious people, that sword sharp and sheathless
The flag of cross-bearer and that of God's armor.

To make the glory of Achiles' shield greater,
Old god Hephaestus himself became a smith.
And you, Serbian people, know that killer's dagger
Will never match the length of your sword and its width.

Know that only in blood of a hero it's born
The guiding star for the distant journeys always...
In the winds of the skies a martyr's ship is seaborn,
Tears of the innocents are to the heaven raised.


ON THE SHORES OF THE NERETVA

On this meager, stingy soil and in these dry foothils,
Where only miserly thorns grow and rock and boulder,
Not even an ant appears in years when hunger kills;
Here even a mean serpent starves to death of hunger.

On these shores of yours people have sobbed and cursed galore,
And all prayers have sprouted in the sufferer's tear;
But you, O sacred river, were here a bright mirror
To each plough of ours and to the shield of the warrior.

You water the violets hidden in the forest,
And give birth to dew drops in the thirsty petal lace,
And the entire firmament is in your river crest,
And all the constellations reflect on your surface.

And today you, from the blood of children fully red,
Flow into the sea of songs and in myth of the lord.
Together they shot dead here people and things sacred,
They erased all the traces of the new and the old.

O you sacred land gilded by the sun's brightest glow,
Not even a few embers of your bright lights remain.
As payment to new killers you are being used now,
But you've been sanctified through new legacy again.

On this hungry shore where we have suffered for so long,
And have been from the first day drenched by misery flood,
Your own degenerates first threw mud at you headlong,
And then your lowly traitors colored you in your blood.

Bloody dawns are now dawning in empty villages,
The sun emerges in blood in wild chases and wails,
But there are still the ancestors' spears in your gorges,
O sacred ancient river, famous in fairy tales.

Yoy are still carrying now sunlit garments this way,
Into shameful gardens of the cads and oath-breakers.
You carry the innocents' blood through awful passways —
But you sing the glory song of our glory makers.

Never in a bitter sea does your flow find a stop,
But, like shiny milky ways, it glitters with the suns,
Nor under a dreadful sky ever dies a heart's drop,
Which gives history to land, myth to meridians.


THE VRBAS

Carry, Serbian river, the blood of our children,
Because bloody rivers mark our constant borders.
The killers' swords are forged always in the same den.
Carry grandchildren now where you carried forbears!

Accept the children's blood into your foamy flood —
They have died for you a hundred times before —
So that mean hyenas won't lap up their blood
And won't despoil the blood with poison, mud, and gore.

Our gallant victories and our waving banners
Are your great testament to pride and holy rage.
They alone have mirrored themselves in your surface,
They alone have risen to the blue skies' vantage.

You were glorious then and you are sacred now!
Sing, all bathed in blood, past plowed fields and green plants.
Our star of bright glory remains still all aglow:
Rather everyone's slaves than anyone's servants!

Carry off seas of blood so they don't steal the seas,
Carry, Serbian river, blood of innocent victims:
Our heroes will bring us the joyous victories,
But only the dead can assure awesome justice.

October 20,1941.


ON THE TSAR'S ST. ARCHANGEL
MICHAEL'S DAY


In your high honor, O lustrious tsar,
Who are still reigning in our souls,
We who old glories fervently guard
In our prayers and in our songs.
But this has been a dark time for us
Since this generation arrived:
Everything is now for sale, alas,
Everything that's been praised and loved.

To your robust health, O lustrious tsar,
Let everyone drink this wineglass —
For low serpents and scorpions bizarre
Have overtaken the old paths...
There where all tropheys had been carried
By your great armies strong and bold,
Now stand servants and lackeys varied,
All with their foreheads in low hold.

In you great glory, O lustrious tsar,
the master over three wide seas!
Pagan priests today foul the altar;
Plague has infested all pantries...
Over your tsardom darkness extends,
Black foreboding winds blow harder:
Now our own conscience the spies defend,
And the burglars guard our treasure.


THE MARTYRS OF LIKA

They're still being shot on all our fields wide,
By all roads and paths ready gallows stand;
Evers better men fall by the wayside,
The Serbian blood is mixed with Serbian land.

At night one by one the churches are charred —
The saints have witnessed with us monstrous crimes;
All along the roads the blind ones stand guard,
Others have robbed them of their precious eyes.

They've broken in two their arms white and bare,
So that they could not raise them heavenward.
Serbian holy word they've banned everywhere,
And like hyenas they are licking blood.

Armies marched around carrying the cross,
Followed by the loud pealing of church bells;
And the leaders led with prayers pious —
Ora pro nobis rumbled in the dales.

But the avenger tailed the victim's fate!
Behind the martyr avenging heroes!
The innocents' path God has gold-plated:
Only the graveyards of victims one knows...


BOSNIA

These, too, O splendid One, are going to sell you:
All the leaders lead you from market to market!
Your price they know only at the bazaar venue,
And they measure your strength by the weight of chain set...

O you land created for glorious duels,
Yoy are always on the counter of foul peddlers;
Everybody's selling your kings and your rulers,
The blood of your children and that of your elders.

The Drina, next to the same furrow and cultivation,
Between the two lungs the same breath inhaling —
Two words from the selfsame prayer and damnation,
Two wings of an angel flapping in the same swing —

E'er against the fighter, thief rom the beginning;
The sharp knives are always boiled and steeped in venom;
And against the banner of intrigues and scheming;
A hero to defend you from the robber baron!

They are still leading the old Vujadin bound fast,
Pecija and Golub are dust and shadow now,
And Petar Markonjic is scrowded in darkness;
A glorious legend is to be sold somehow.

Old Starina Novak at Romania soared,
And Pivljanin Bajo in the angry Drobnjak,
But they will in vain reach for their shiny green swords;
The vile barter will be concluded in the dark!

And all our deep prayers are in your heaven laid,
O eternal outpost of both glory and dolor!
O pure God's drop from the cup with which oaths are made,
Our sacrosanct word that is inscribed on the sword.


PRAYER

Have mercy, Almighty, on the innocent souls,
To You they've extended their pure, undefiled hands:
To sing your hosannas they have given their all,
In Your sign they've suffered all their tears and torments.

Every lingering wound was meant for Your halos,
And each word an echo of Your awesome edicts:
And e'en now they hail You, only from the gallows.
Our graveyards are again larger than our cities.

Bless, O You Gentle One, all those who have fallen
Under heretics' knives that neath the cross linger.
Their worthy ancestors knew no other road than
The one in the shadow of Your awesome finger.

Bless, Benevolent One, their traces that glitter,
The trumpet of the dead full of Your spirit just,
And in the eternal furrow of their steps there
The sword of the dead, gilt with the gold of Your dust.

Aleksandar Petrov | Manje poznati Dučić / A less known Dučić | Trebinje • Pitsburg • Beograd | 1994
Prevodioci: Krinka Vidaković (esej i pisma) i Vasa D. Mihailović (pesme)
Sačuvana
Stranice: « 1 2   Idi gore
  Štampaj  
 
Prebaci se na: