Pero Slijepčević (1888—1964)
Dobrodošli, Gost. Molim vas prijavite se ili se registrujte.
Stranice: 1   Idi dole
  Štampaj  
Autor Tema: Pero Slijepčević (1888—1964)  (Pročitano 4655 puta)
0 članova i 1 gost pregledaju ovu temu.
Angelina
Administrator
*****
Van mreže Van mreže

Poruke: 6282



« poslato: Decembar 30, 2011, 12:52:00 am »

*

PERO SLIJEPČEVIĆ
(Samobor, 12.06.1888 — Beograd, 13.12.1964)

Pero Slijepčević (Samobor kod Gacka, 12. juni 1888 — Beograd, 13. decembar 1964) je bio srpski književni istoričar.


OBRAZOVANJE

Posle završene gimnazije u Mostaru opredelio se za studije germanistike i filozofije na Bečkom univerzitetu. Obrazovanje je upotpunio doktoratom na univerzitetu u Friburgu u Švajcarskoj s tezom o budizmu u nemačkoj književnosti.


UČEŠĆE O OSLOBODILAČKIM RATOVIMA

U Balkanskim ratovima bio dobrovoljac u crnogorskoj vojsci, a za vreme Prvog svetskog rata boravio je u emigraciji.


PROFESORSKA KARIJERA

Bio je sekretar sarajevskog Srpskog prosvjetno kulturnog društva (SPKD) „Prosvjeta“, a zatim profesor Velike medrese u Skoplju, a zatim je postao honorarni univerzitetski profesor 1927. godine, a naredne je postao i vanredni profesor skopskog Filozofskog fakulteta. Redovni profesor germanistike na istom faklutetu postaje 1938. godine. Početkom Drugog svetskog rata prelazi na Beogradski univerzitet.

U vreme okupacije je bio penzionisan, ali je posle završetka rata ponovo vraćen na Beogradski univerzitet na kojem je završio radni vek 1958. godine, kao šef katedre za nemački jezik i knjižnjvnost Filozofskog fakulteta u Beogradu.


KNJIŽEVNA DELA

Pisao je studije i eseje, O savremenom vaspitanju naroda, o Luči Mikrokozma, Tomasu Manu, Hermanu Vendlu. Najznačajnije delo o pitanjima domaće književnosti su Sabrani ogledi, objavljeni u Beogradu 1956. godine.

Najznačajniji njegov rad u oblasti germanistike je Šiler u Jugoslaviji, a pisao je i o Geteovom odnosu prema srpskohrvatskoj narodnoj poeziji.



Literatura:
Sveska Filološkog fakulteta (sveska posvećena Peri Slijepčeviću), 1966.
Tekst dr. Miljana Mojaševića, univ. prof. u Beogradu, u Enciklopediji Jugoslavije JLZ Zagreb 1968. str 226

Wikipedia
Sačuvana
Angelina
Administrator
*****
Van mreže Van mreže

Poruke: 6282



« Odgovor #1 poslato: Decembar 30, 2011, 01:04:28 am »

*

NARODNJAŠTVO PERA SLIJEPČEVIĆA


U prvom tomu Celokupnih dela Pera Slijepčevića donose se tekstovi u kojima se govori i raspravlja najpre o srpskom a ubrzo, ili gotovo paralelno, o jugoslovenskom narodu koji ima da se sastavi od tri plemena ("jednog naroda"). Socijalne prilike, kulturne prilike, stanje školstva i prosvete, duboki istorijski potresi i pomeranja, seobe i kolonizacije, u prve tri decenije dvadesetog veka, — teme su Slijepčevićevih napisa rasprava i ogleda. I to u znaku svestranih i produbljenih sagledavanja.

Slijepčević je rođen u Hercegovnni, u ovoj pokrajini je učio gimnaziju (u Mostaru od 1900—1908), pa je razumljivo da je njegov "prvi" narod srpski narod BiH. Ostao je to i u studentsko bečko vreme, da bi Balkanski ratovi, Prvi svetski rat, a pogotovo Prva Jugoslavija taj narod "proširili" u celokupni srpski i, dalje, u jugoslovenski narod. U narod, odnosno u narodnjaštvo on polaže svoje nade i njemu se vraća kad te nade budu izneverene. Narodnjaštvo ovde znači koliko i poverenje, ali i razočaranje u narod koji je u stanju da vekovno skupljanim zalihama energije, koja prebiva u njegovom iskustvu, institucijama, navikama etc. prevlada prepreke koje stoje na putu težnjama, opet tog naroda, da se zakorači u novo doba i zaokruži jedna kulturna, privredna i politička celina.

Govoreći o takvim energijama 1928. god., Slijepčević će konstatovati da u Bosni i Hercegovini vekovima postoji za to rasna osnova, u drugim jugoslovenskim pokrajinama takođe, ali su se ovde te zajedničke snage sukobljavale i "međusobno paralisale i krhale". Bez državne ideje, bez jedinstvene religije i kulture, bez saobraćajno ekonomske povezanosti nije mogla nastati jednaka psihologija i zajednička svijest, a bez njih nema koraka prema državi. Jedino u državi silne narodne energije bivaju organizovanje i orijentisane ka zajedničkim ciljevima — životu u demokratiji, miru i ekonomskom blagostanju. Takvu svest, pa na bazi nje težnju ka državi stali su unositi školovani omladinci početkom dvadesetog veka. U idealističkoj Slijepčevićevoj vizuri, povesne okolnosti narodnjaštvo pretvaraju u jugoslovensku naciju, ali ono kao mentalitet i dalje postoji.
 
U ovaj tom uvršteni su i portreti istaknutih društvenih, političkih i naučnih poslenika toga ili tih vremena. Najzad, na ovom mestu su se našli prikazi i ocene knjiga o ovoj, društvenoj i naučnoj problematici. Svoju spisateljsku delatnost Pero Slijepčević započinje u Mostaru, kao maturant 1908. Nastavlja je, u sledećih deset godina, najpre kao student u Beču, potom je učesnik u Balkanskim ratovima i neumorni saradnik na stvaranju zajedničke države tokom Prvog svetskog rata. Ta delatnost traje uglavnom do izbijanja Drugog svetskog rata. Već se u ovim šturo naznačenim temama i datumima pomalja svestrano interesovanje i angažovanje Slijepčevićevo za opšte narodno oslobođenje i napredak. Njegova ogromna energija stalno se i uporno obnavljala: dah mu je pred neočekivanim događajima i zastajao, ali nikad nije stao.
 
Čitalac će se uveriti da je njegov rukopis jezički, stilski i misaono savršen, svejedno da li je reč o tzv. sitnim temama i kratkim napisima, ili o ogledima i raspravama o problemima naroda, i svega duhovnog što je u vezi s njegovim opstajanjem.

Iz kakvog stanja narodnog — kulturnog, prosvetnog, ekonomskog, istorijskog, političkog etc. — niču prvi hercegovački i bosanski
 srednjoškolci i studenti, nacionalno i oslobodilački probuđeni omladinci uopšte? Sećajući se, 1940. god., srednjoškolske đačke omladine u Mostaru u  prvoj deceniji 20. veka, Slijepčević kazuje da je to vreme u mnogom pogledu neodređeno i u previranju. Tuđinska, austrougarska uprava ne doživljava se, naravno, kao svoja i sa njom ne može biti razgovora o popravljanju stanja, nego se njoj samo može oponirati, protiv nje se buniti i od nje se osloboditi.
 
Ali, na suprotstavljajućoj strani, na strani oponirajućeg naroda nema bogzna kakvih elemenata u koje bi se moglo pouzdati. Postoji, doduše, narodna volja i energija, ali je za posao oslobađanja potrebno mnogo više. Potrebni su: prosvećenost, organizovanost — ekonomska i politička, civilizacijsko i diplomatsko umeće... I povoljno savezništvo sa velikim silama. Svega toga nema, i to se tek mora stvarati. Sve je neartikulisano a trebalo bi da bude određeno. Moralo se u istom činu graditi i pretpostavke i novo društvo, upravu i državu. Nove ljude, takođe.
 
Slijepčević je u prvim tekstovima, kao bečki student, nastojao da bar za tadašnju omladinu sadržinski raščlani i formalno odredi jedan broj pojmova: pojam kulture, civilizacije, naroda, pojmove vlasti, politike i države. Omladina koja na sebe preuzima i za sebe traži ulogu protagoniste oslobođenja i progresa nije isto što i manje ili veće grupe idealistički nastrojenih pojedinaca. Realno stanje je takvo da su široki slojevi omladine i naroda uopšte ne samo verski podeljeni i uzajamno protivni nego su i socijalno suprotstavljeni. na gospodare i kmetove. Do u dvadesete godine 20. veka postoji feudalni sistem begluka i aginluka, i, što je još gore, socijalne uloge su "podeljene" po verskoj osnovi. Age i begovi su u ogromnoj većini muslimani, kmetovi pak hrišćani: pravoslavni i katolički.
 
Komponujući ovaj tom, priređivač se našao pred mnoštvom tematski i strukturalno raznolikih tekstova. Pribegao sam tematskom i, potom, hronološkom grupisanju, ali se u tome nije moglo ostati dosledan. Prevagu je nekad odnio jedan, drugi put drugi kriterij. Najveće odstupanje napravljeno je s obzirom na prvi tekst: Risto Radulović: Jedno poglavlje srpske borbe u Bosni i Hercegovini. U pogledu ovog teksta, gotovo monografije izneverena su oba kriterija: i sadržinski i vremenski. Vremenski bi on imao da dođe na kraj, a sadržinski u Portrete.

Međutim, pišući o životu i radu Rista Radulovića, Slijepčević je iz nove perspektive sagledao prilike, socijalne, političke i kulturne u BiH ne samo u prve dve decenije dvadesetog nego i u poslednjoj deceniji devetnaestog veka. Radulović je svedok i sagovornik kakav se samo mogao poželeti, a što se samog Slijepčevića tiče, 1940. godine, iza njega je odavno mladalački nacionalni (jugoslovenski) entuzijazam i spremnost da se služi idealima, makar i po cenu previđanja fakata. Ovaj put Slijepčević je, imajući na svojoj strani Radulovića, doveo do reči ono što je u prvim tekstovima, rekli smo iz kojih razloga, izostavljano. Nema više ni izvinjavajuće istorijske okolnosti da je ujedinjenje došlo nekoliko godina ranije, da tri plemena jednog naroda još nisu bila spremna za kulturno stapanje i političko poravnanje. Slijepčević sada piše da se u Balkanskom ratu videlo šta je Bosna. Na vesti o srpskim pobedama jedni rastu, drugi se brate s Turcima, a treći kisela lica optužuju srpsku vojsku. Šta činiti sa "nikud prispelim Muslimanima" ako je nacionalno organizovanje a ne verska pripadnost uslov za ekonomski i politički napredak. U našim uslovima vere se ravnaju po političkim, ekonomski i nacionalnim interesima, i nisu prevashodno stvar duboke pobožnosti. U tom kontekstu agrarno pitanje, feudalni "periferijski ekskluzivizam" Bosne posejao je razdor koji je bio glavno obeležje odnosa između tri naroda/plemena BiH. Priče o slogi su zakrpe i maske na apostrofiranom narodnom jedinstvu. Ni u paralelizmu borbe protiv germanizma nije moglo biti uspostavljeno trajnije jedinstvo. Šta činiti, da se pristane na tada vladajuće stanje duha u naprednoj Evropi koje je Radulović nastajao da presadi i u BiH: da je najkulturniji narod najnacionalniji, da je politika bezobzirno merenje snaga između naroda i država, da je stalna borba i diferenciranje princip života svih zdravih naroda i pojedinaca, da nagonsko samopouzdanje biva zamenjeno intelektualnom i moralnom kulturom. Etc.
 
Slijepčević piše o žalosnom i duševnom i duhovnom stanju omladine BiH u Beču. Niti ona, u ogromnoj većini, prosvećuje sebe niti se sprema da prosvećuje narod. Ne samo verske podele, i u redovima "bečke" omladine, nego "unutrašnje" podele srpske omladine, regionalne podele u njenim redovima obeshrabruju na svakom koraku. Niti se, većina njih, obrazuje niti se kultiviše. Srpski studenti iz BiH će jednu skupštinu Zore pretvoriti u opštu tuču i prevrtanje stolova. Ipak, najbolji izdanci te srednjoškolske i studentske omladine opredeljuju se za "sitni rad" u narodu, za prosvjećivanje naroda, a pre toga ili istovremeno na samoprosvećivanje. Prve teme Slijepčevićeve u tekstovima iz ovog toma i uopšte njegove prve teme jesu kultura, prosvećivanje naroda i samoprosvećivanje. — Jeste i u BiH stiglo novo doba, nova kultura i civilizacija, potreba novog organizovanja društva i države, ali odakle i kako početi.
 
Prethodno, u logičkom smislu, se mora uvideti šta su kultura, i civilizacija kao takve, i za sebe i za druge. Odrediti: koje je mesto u novoj kulturi naše narodne kulture koju će nazvati patrijarhalnom, i šta se od naše tradicionalne kulture mora sačuvati. "Kultura je u neku ruku proviđanje individualizma" reći će na kraju prvog, ovde donesenog teksta. U drugom tekstu veli, da BiH ne sme biti razdeljena u tri društva i nacionalna identiteta, a još gore je da se propoveda samo bosansko ime. Za "narodni rad" postoje "samo dva imena: Srbi i Hrvati". Međutim, ni to nije krajnji cilj. Krajnji cilj predstavlja Jugoslovenstvo. U njemu treba da se stope sve plemenske, i narodnosne posebnosti. Slijepčevićevom idealizmu je zvezda vodilja jugoslovenstvo kao kulturno, narodno, državno i sveopšte jedinstvo. I mada je ono kao ideja i stvarni život bilo, na početku 20. veka, više razdirano protivnostima nego što je krepljeno slogom i zajedničkim akcijama, drugo desetleće je donelo velike događaje. Oni su potresli i osokolili jugoslovenske tendencije. O Balkanskim ratovima Slijepčević kaže, na primer, da su okrilatili svest jugoslovensku ne samo u BiH. Događaji iz Prvog svetskog rata, odista su je, tako se ponekad činilo, ustoličili kao sadržinu i meru svega individualnog i narodnog djelanja. On se raduje skorom vremenu kad će se svi moći identifikovati "na osnovi slobode i slobodoumnosti". Čini se da su ne samo najplemenitiji omladinci nego i velik deo pripadnika sva tri plemena živjeli u drugoj deceniji dvadesetog veka životom velikog nadanja koje se na brojnim tačkama stvarnog života i ostvarivalo. Slijepčević je verovao da će one posebnosti i protivnosti koje su se ipak na svakom koraku oglašavale biti stopljene u jedno u strujnom kolu entuzijastičkog jugoslovenstva. i samlevene do neraspoznatljivosti u jedinstvenoj centralistički organizovanoj državi. U kojoj bi se pokrajinskoj samoupravi dali poslovi koji po prirodi stvari bivaju tako najbolje vođeni.
 
Čovek ne zna čemu bi se više divio: silnoj energiji Pera Slijepčevića koji po Americi skuplja priloge za stradalničke porodice tokom Prvog svetskog rata ili spremnosti iseljenika, "argata za morem" da ne samo daju novčane priloge nego se i "zavezu" preko okeana i mora da stignu kao dobrovoljci na frontove. Ili njegovom danonoćnom radu oko Prosvetnih predavanja i publikacija u Ženevi tokom toga rata, a sve s namerom da se stvara i održava jugoslovenska svest, da se svet informiše o zbivanjima, i doprinese njihovom osmišljavanju. Pero Slijepčević će izreći i napisati najtužnije, pa valjda zbog toga i najlepše reči i stranice o članovima Mlade Bosne, o jugoslovenstvu sarajevskih atentatora, o junaštvu i žrtvi neimenovanih junaka. Na prizore iz stvarnosti u stvorenoj i dosanjanoj državi, kad su "kalkil i prozaična sebičnost" uzeli maha na sve strane, a mahovi idealističkih omladinaca bivali sve ređi — što zbog pogibija ogromnog broja omladinaca, što zbog surove zbilje stvarnosti koja uklanja zapreke ljudskim atavizmima i zloćama, — Slijepčević nije zatvorio oči, ali se nije lišavao potrebe čestitog čoveka: da dela, držeći se Kantove maksime Kao da; kao da su zla sveta po ontološkom rangu manja od njegovih idealnih proplamsaja i uopšte njegove idealne slike. Kakvog su kova bili Pero Slijepčević i njegovi drugovi, saborci, savremenici i poslenici na narodnom poslu: Grđić, Radulović, Cvijić, Gaćinović, neka ilustruje jedan događaj. U okviru akcije ilustrovanih predavanja Prosvetinih, Grđić i projekcijama slika želi, da bude što uverljiviji. Samo što se za časak okrenuo nestao je projekcijski aparat. Bez ikakve krupne reči, samo više tužan, Grđić je nastavio svoje predavanje. Sigurno je da bi se tako poneli i drugi pomenuti i nepomenuti narodni poslenici.
 
Držeći se svoga iskustva i naučnih uvida Jovana Cvijića, Slijepčević nije zaobišao mane svoga naroda/nacije ili plemena. Otvoreno ih je dijagnosticirao. Srpski narod je najtolerantniji u pitanjima religije, a jedan od najnetolerantnijih u pitanjima društveno-političkim. Nije mu potrebna teritorija nego psihološki mir. Nije mu potreban inat i neposredovana spontanost. Zbog suviše jednostranog karaktera potreban mu je jugoslavizam. Nećemo na kraju kazati da se Pero Slijepčević u svojim viđenjima i uvidima varao. On je to sam činio bolje i uverljivije nego što bismo mogli mi. A kad tome bude došlo vreme, kazaće pravu reč i o jugoslovenstvu i o srpstvu i o svom i svoje generacije idealizmu._


Aleksa Buha | Nova zora — pdf
Sačuvana
Angelina
Administrator
*****
Van mreže Van mreže

Poruke: 6282



« Odgovor #2 poslato: Novembar 04, 2013, 03:18:57 am »

*

OBJAVLJENA SABRANA DELA PERA SLIJEPČEVIĆA

Jedan od najznačajnijih predstavnika Mlade Bosne, jedna je od onih ličnosti u srpskoj kulturi i književnosti koja je, nezasluženo, ostala u senci slabijih duhova

Među istaknutim srpskim intelektualcima XX veka — Pero Slijepčević (Samobor, kod Gacka, 1888 — Beograd, 1964), predstavlja izuzetnu stvaralačku ličnost koja se svojim delom izdvaja na mnogim poljima nauke i kulture. Akademija nauka i umjetnosti Republike Srpske i "Svet knjige" iz Beograda, objavili su Sabrana dela Pera Slijepčevića, u deset tomova. Urednici su Radovan Vučković i Stevo Ćosović. U kompletu su: "O nemačkoj književnosti i kulturi I—II" (Slobodan Grubačić), "Ogledi o srpskoj književnosti" i "Beletristički radovii prepiska" (Radovan Vučković), "Književno-kritički radovi" (Staniša Tutnjević), "O umetnosti i umetnicima" (Slobodanka Peković), "Istorijske i političke teme" i "Društvo i kultura" (Aleksa Buha), "Pedagoško-andragoški radovi" (Simo Nešković), "Biografija i bibliografiija Pera Slijepčevića" (Časlav Nikolić i Snježana Ćirković). Komplet od deset knjiga sadrži 4.548 strana.

Pero Slčijepčević je gimnaziju završio u Mostaru, studirao je, potom, na Filozofskom fakultetu u Beču, a doktorat iz nemačke književnosti odbranio u Friburu, u Švajcarskoj 1917. godine. Od 1928. do 1941. bio je profesor germanistike na Filozofskom fakultetu u Skoplju, a posle 1945. na Filozofskom fakultetu u Beogradu.

Uživao je veliku ugled u svome vremenu i, kao izvorni mislilac, vršio snažan uticaj u mnogim oblastima intelektualnog života. Slijepčević je jedan od najboljih germanista koga je srpska nauka o književnosti imala. Pored glavne germanističke studije o Šileru, zatim rasprava o Geteu, Hajneu, Tomasu Manu, napisao je niz istorijskih pregleda o značajnim periodima u nemačkoj književnosti; raspravljao je o renesansi i prosvetiteljstvu, o klasici, o humanizmu... Srpsku misao o književnosti Slijepčević je dvostruko unapredio. S jedne strane, omogućio je pouzdan prodor modernih metoda u burne rasprave o našem nasleđu, a s druge uveo kombinovani pristup koji ispituje dijalog različitih civilizacija.

Osim toga, njegovom političkom, istorijskom i kulturno-prosvetnom radu nema ravnog ne samo u tzv. omladinskoj generaciji pred Prvi svetski rat, već i uopšte u srpskoj kulturi. On je i jedan od najznačajnijih predstavnika Mlade Bosne, čiju će ideologiju i političke vizije uobličiti u faktičko-istorijski reljef i pritom izreći i napisati najtužnije i najlepše reči o junaštvu i žrtvi njenih mnogih neimenovanih junaka.

Spajao je evropsku modernu misao o umetnosti sa etičkim i patrijarhalnim vrednostima. Evropska kultura je predstavljala red, racionalnost, pamet — a domaća, bliske emocije. Sinteza jednog i drugog bi bila nova umetnost, ona koja nastaje iz naše patrijarhalne kulture koja gubi neodređenu opštost koja se nasleđuje iz predanja, a dobija oštrinu svesne upotrebe.

Pero Slijepčević, naglašava Ćosović, bio je pre svega prosvetitelj, a književnu delatnost shvatao je kao deo opšteg kulturno-političkog i prosvetnog rada, kome je podredio svoje enciklopedijsko obrazovanje, ogromnu energiju i znanje. O tome svedoči njegovo obiman opus iz oblasti pedagogije i andragogije: "O savremenom vaspitanju naroda", "O narodnom prosvećivanju", "Moralno vaspitanje", "Vrednost naše patrijarhalne kulture"... Kritičar, esejist i naučni radnik, Pero Slijepčević je i ličnost koja je dramatično rasla sa svojim vremenom. Pravi reprezentant ideala i ideja naraštaja kome je pripadao. Njegovi portreti pojedinih istaknutih ličnosti: Risto Radulović, Petar Kočić, Vasilj Grđić, Jovan Cvijić, Vladimir Gaćinović, Tomaš Masarik, Ivan Meštrović, Vasa Stajić, Mirko Rački, Stevan Mokranjac... istovremeno su vrlo sadržajni i pronicljivi uvidi u istorijske i društvene tokove toga doba.

Slijepčević je napisao raskošne eseje o srpskoj književnosti i kulturi, o narodoj književnosti, Njegošu, Aleksi Šantiću, Jovanu Dučiću, Milanu Rakiću. On narodne pesme, odnosno narodne umotvorine, smatra najvišim manifestacijama srpske patrijarhalne kulture i njene duhovnosti.

Pero Slijepčević, zaključuje Stevo Ćosović, jedna je od onih ličnosti u srpskoj kulturi i književnosti koja je, nezasluženo, ostala u senci slabijih duhova. Možda su tome razlog njegova urođena skromnost i dostojanstvo. Bio je plemenite prirode, tolerantan, taktičan, aristokratskog patrijarhalnog ponašanja, okrenut duhovnim vrednostima i prožet duhom građanskog kulturnog humanizma.

Z. Radisavljević | 06.10.2013 | | Politika
Sačuvana
Angelina
Administrator
*****
Van mreže Van mreže

Poruke: 6282



« Odgovor #3 poslato: Januar 28, 2015, 04:35:35 am »

*

PROMOVISANA MONOGRAFIJA "PODMAJEVIČKI SLIJEPČEVIĆI"


Promocija je održana 25. januara 2013. godine u sali Svetosavskog doma u porti Hrama Uspenija Presvete Bogorodice u Srpskoj Varoši, Brčko.

Rad na monografiji svoga rodnog sela naručio je i finansirao Ljubomir Simikić, vlasnik firme "Zidar" iz Brčkog.

Nesebičnu pomoć autoru kako u sakupljanju građe, tako i u pripremi i realizaciji promocije, pružili su sveštenici Brčanskog namjesništva SPC, na čelu sa protojerejom stavroforom Slavkom Maksimovićem.

Više informacija o ovom djelu Petra Rajinog Vasića možete saznati iz teksta koji je povodom objavljivanja ove knjige napisala prof. dr Zorica Turjačanin iz Banja Luke [...]


Na fotografiji: autor monografije i predsjednik Udruženja "Baštinar" Petar R. Vasić



DUBOKI SU KORIJENI

(Petar Rajin Vasić: PODMAJEVIČKI SLIJEPČEVIĆI, Brčko 2012)

Monografska, naučno-stručna literatura o lokalitetima, ljudima i događajima ovih prostora angažuje sve više prilježnih poslenika. Pisati o zavičaju, vremenu istorijskih vihora i prirodnih oluja postaje dug, obaveza da se potvrdi istina, prenese narednim naraštajima ono što se ne smije zaboraviti, ono što predstavlja srž nacionalnog identiteta, a to su, kako je davno pjevao u tami ropstva jedan pjesnik srpskog glasa, "ime i jezik/bratstvo i krv sveta". U našem dobu, poslije još jednog, ko zna kojeg po redu, ratnog pogroma, sve je prisutnija potreba da se izmjere dubine sraslosti korijena sa zavičajnim tlom, da se u čovjeku i zemlji nađe snaga da se preovladaju "nove nužde" ("Nove nužde rađu nove sile") ili da se ispjeva najljepša pjesma o kolektivnim zanosima koji su ojačali krila za ljudovanje uspravnog života. Prirodom svoje sadržajno-formalne organizacije monografije podrazumijevaju pridržavanje faktografskih činjenica i bilježenje onog što jeste ili što je bilo ("Što je bilo i što može biti/meni ništa nije nepoznato"), odsustvo maštovnih inkrustracija ili literarne "interpretativne igre". Pa iako je objektivnost i vjerodostojnost detalja i cjeline imperativ postojanja vrste, djela se, što je razumljivo, međusobno razlikuju jer su boje i oblik, emocionalna temperatura i energetski zamah svjedočenja uslovljeni ne samo zahtjevima žanra nego i subjektivnim potencijalima pisca, mastilom njegove krvi i iskustva. Dok u tekstovima Nevenke Petrić dominira intelektualno-emocionalni zvuk, nostalgični ton stvaraoca kome je zavičaj najljepša (nedopjevana) pjesma, Stojan Zvonar, po struci inženjer mašinac, u monografiji o svom selu Nožičkom, piše sa preciznošću majstora koji sa radošću slaže šemu "vremenske mašine" koja ne trpi nikakve improvizacije i slučajna rješenja. Sve je na svom mjestu, viđeno, zapisano, provjereno, potvrđeno perom i kamerom.

Svetozar Erceg, društveni radnik i dugogodišnji prosvjetar, svoju zavičajnu priču saopštava u formi porodičnog romana, dok je nekadašnji "vrabac s puškom", četrnaestogodišnji ustanik iz Lijevča polja pod Kozarom, a u ovom zadnjem ratu najstariji dobrovoljac Vojske RS, Mirko Vranješ, nesmiren ni u zavidnoj starosti, napisao seriju monografija o potkozarskim selima kuda su vodile njegove boračke i životne staze.

Ovom a i nizu drugih nespomenutih istinopisaca, pridružio se Petar Rajin Vasić svojom najnovijom knjigom Podmajevički Slijepčevići.

U zreloj dobi, još pun nepotrošenih istraživačkih enegrija i respektabilnog iskustva, Vasić se odlučio za svoj najznačaniji poduhvat — monografiju o podmajevičkim Slijepčevićima. Djelo naslovom fokusira genealogiju, "život i priključenija" jedne porodice koja je pustila svoje višestoljetno korjenje po pitomim obroncima Majevice, ali je rad zahvatio znatno širi prostor od genealoške fokusacije istaknute naslovom. To je povijest o zemlji i ljudima u hiljadugodišnjoj perspektivi istorijskog pamćenja.

Ono što autora "Slijepčevića" približava stroju učesnika u istom poslu je upornost, istinoljublje, humanizam, radoznalost, velika radna energija, skromnost i maksimalna predanost postavljenom cilju koji je, u Vasićevom slučaju, postao ne samo radni zadatak nego i ispunjavajući sadržaj života.

Podsticaj i podršku, moralnu i materijalnu, dao je piscu Ljubomir Simikić, ugledni privrednik ovog kraja, građevinski poduzetinik koji je svojim zidanicama podupro Vasićevu "kuću od slova".

Kada je preuzeo na sebe veliki zadatak, Vasić je osjetio izuzetno uzbuđenje. Našao se na raskršću odakle su u nesabroju pravaca vodili putevi tajne kojim je trebalo da prođe, činilo se, gotovo istovremeno. Naravno, on u poslu nije bio početnik. Istraživački rad sa etno-predznakom je ostao njegova stalna i intenzivna preokupacija, ali sada je sva zapažanja trebalo objediniti, sistematizovati, trebalo je potvrditi naučnu utemeljenost projekta, rezultate studijskog istraživanja i predanog rada na terenu formulisati u obliku metodički verifikovane aparature koja bi heterogenoj materiji dala potrebnu konzistentnost. Mnogim pitanjima koja su bujno nicala u polju interesa on je tražio odgovore kako u literaturi tako i u svim raspoloživim izvorima, prožet kako strpljivošću i upornošću naučnika tako i "pristrasnom objektivnošću" poslenika kome predmet istraživanja pokreće ne samo intelektualne kapacitete nego i energije srca i duše, intenzivira emotivne spone čovjeka i zemlje. I Vasić je krenuo na svoje novo staro putešestvije, krenuo davno prošpartanim predjelima, gotovo zaraslim seoskim stazama, presušenim koritima davnih vodotoka, obilazio sela i zaseoke, kuće i dvorišta, pašnjake i okupljališta, razgovarao sa mještanima i u svoju vječno budnu bilježnicu zapisivao sve ono što ljudi govore, slagao mozaik živog pamćenja, stvarnosnog i legendarnog, ali se na tome nije zadržao. Trebalo je tragati za pisanom građom, dokumentima, zapisom koji se odupire zaboravu i vremenskim i istorijskim erozijama koje prijete podrivanju ličnog i kolektivnog identiteta, nanose prašinu i nove slojeve boje preko iskonskih slika, vrijednosti uraslih u srž nacionalnog bića.

Kako je podmajevički prostor bio naseljavan od strane različitih etničkih skupina i kako je oduvijek predstavljao svojevrsni konglomerat, to je Vasić morao duboko da zaroni u tamu vijekova, čak i do zapisa jednog vizantijskog cara, ali i do onih vremenskih ravni kada su se daleki preci današnjnih stanovnika Podmajevice sjurili sa svojih hercegovačkih i crnogorskih vrletija, bježeći od "bogomrskih Agarjana" i tražeći pitomiji kutak da potpale vatru na ognjištu i zapale svijeće.

Naravno, Vasić je proučavao radove poznatih etnologa, skupljao podatke iz njihovih knjiga i ovladavao tehnologijom naučnog rada, ali je takvih izvora bilo malo pa je glavninu istraživačkog tereta svakako morao da iznese sam.

Pošao je od jezika, imena lokaliteta koji su kao okamenjeno pamćenje predstavljali putokaze po davnim predjelima kolektivnog zaborava. No, Vasićev cilj nije bio lingvističko istraživanje (kao npr. kod Grozde Regodić u knjizi o Kočićevom Zmijanju), ono je bilo samo prvi korak. Slijedilo je mnogo toga iz oblasti materijalne i duhovne kulture, svega onoga što predstavlja egzistencijalnu konkretnost čovjeka u vremenu, što utiče na sadržaj i kvalitet njegovog života (reljef, klimatski uslovi, sastav tla, biljni i životinjski svijet, hidrografija, ali i oblici proizvodnje, društveni odnosi itd. a zatim tradicija, običaji, vjerska posvećenost, moralna načela "čojstva i junaštva", dakle humanitet u najobuhvatnijem značenju.

Vremena su bila teška, ratovi i pogromi se nizali u neprekdinom krvavom lancu, ali srpski, podmajevički živalj se održao zahvaljujući svojoj spremnosti da dočeka zlo ("zla na svijetu što su svekolika/čovjeku su prćija na zemlju") i kohezionoj snazi crkve, pravoslavlja koje je otvaralo perspektivu uzdizanja prema višim ciljevima egzistenci je. Danas, kao i u prošlosti, srpski narod je sačuvao sebe iskrenim istrajavanjem u "vjeri pradjedovskoj", podizanjem hramova, mjesta okupljanja, dogovaranja i molitve.

Vasićevo kazivanje je argumentovano i maksimalno objektivno. Epski etički ideal svjedočenja "ni po babu ni po stričevima" pokretao je njegovo pero i onda kada je trebalo otkriti i prstom ukazati na negativnosti, kojih je svakako bilo. On nije zataškao činjenicu da su u Drugom svjetskom ratu ideološke rasprave posijale "grko sjeme" nesloge, pod jele na četnike i partizane i bratoubilačke borbe, istorije čije su stranice ispisane krvlju. Na sreću, takav zlokobni scenario se u posljednjem ratu nije ponovio. Narod se nije dao zavesti i ostao je zbratimljen u odbrani kolektivnih interesa, stvaranju i očuvanju RS.

Vasić konkretizuje svoj tekst perom i kamerom. Za razliku od ranije navedenih monografija on, svakako, ima jednu značajnu prednost — novinarsko iskustvo. Novinarstvo, aktivizam, terenski rad, aktuelnost, pa zatim jasnost, sažetost, kompoziciona preglednost izlaganja su bili dragocjena predsprema i on se njima obilato služio. Taj novinarski nerv naročito je došao do izražaja u onim dijelovima monografije koji imaju izrazito reportažni karakter te svojstvo intervjua, osobito ilustrativnih po ličnostima izabranim za ovaj oblik usmjerenog, ciljanog dijaloga, po autentičnom jeziku razgovornika, jeziku kao sredstvu psihološke i socijalne karakterizacije protagonista.

Podmajevički Slijepčevići su Vasićevom monografijom dobili rijedak portret, spomenik za sva vremena pamćenja i postojanja, a Vasić se dokazao kao čovjek kulture, rodoljublja i iskrenog humanizma. Bilo bi dobro kada bi imao snage da nastavi svoju istraživačku i spisateljsku stazu. Na korist nauke i radost običnih, malih ljudi.

Baštinar

Napomena: na sajtu je postavljena PDF VERZIJA ovog dela slobodna za preuzimanje.
Sačuvana
Stranice: 1   Idi gore
  Štampaj  
 
Prebaci se na: