Vila zida grad
Dobrodošli, Gost. Molim vas prijavite se ili se registrujte.
Stranice: 1   Idi dole
  Štampaj  
Autor Tema: Vila zida grad  (Pročitano 41020 puta)
0 članova i 1 gost pregledaju ovu temu.
Angelina
Administrator
*****
Van mreže Van mreže

Poruke: 6361



« poslato: Septembar 17, 2012, 12:58:32 am »

 *

 VILA ZIDA GRAD

 (iz Crne Gore)

 Grad gradila b'jela vila
 Ni na nebu ni na zemlju,
 No na granu od oblaka;
 Na grad gradi troje vrata:
 Jedna vrata sva od zlata,
 Druga vrata od bisera,
 Treća vrata od škerleta.
 Što su vrata suha zlata,
 Na njih vila sina ženi;
 Što su vrata od bisera,
 Na njih vila kćer udava;
 Što su vrata od škerleta,
 Na njih vila sama sjedi,
 Sama sjedi, pogleduje,
 Đe se munja s gromom igra,
 Mila sestra su dva brata
 A nevjesta s dva đevera;
 Munja groma nadigrala,
 Mila sestra oba brata,
 A nevjesta dva đevera.[/color] / Projekat Rastko /


Pesma "Vila zida grad" ... pripada mitološkim pesmama. Elemente stare srpske religije najbolje su očuvale mitološke pesme. One pripadaju krugu religioznih pesama."

* * *

"Mitološke pesme su verovatno najstariji sloj naše usmene lirike. One pevaju o dalekom vremenu ljudskog sna — o tome kako je po narodnoj mašti nekada mogao biti stvaran svet iz zagonetnih dubina haosa; iz kojeg su, odnekud, izranjali sunce, mesec i zvezde da ga obasjaju i zagreju. Zato su nebeska tela glavni junaci ovih pesama. U njihovim fantastičnim graditeljskim poduhvatima, putovanjima, ženidbama, u njihovoj igri, čak, odslikava se stvaranje."

* * *

"Čitajući više puta Vukove zbirke narodne poezije, pjesnika je Pavlovića "opčarala", kako sam kaže, pjesma Vila zida grad. Započeo je tako višegodišnje istraživanje ove pjesme, tražeći varijante, mitološke analogije, istražujući njezin jezično-umjetnički sklop..."


* * *

"Posle višekratnog čitanja Vukovih zbirki narodne poezije zadržala me je i opčarala pesma Vila zida grad. Počele su da se otvaraju ranije neuočene mogućnosti tumačenja i njena pesnička lepota činila mi se zbijenom do tvrdine dragog kamena. ... Tako je za mene počelo višegodišnje ispitivanje ove pesme, iznalaženje varijanti, traženje mitoloških analogija, ispitivanje njenog jezičko-umetničkog sklopa..." [Milorad Pavlović]
Sačuvana
Angelina
Administrator
*****
Van mreže Van mreže

Poruke: 6361



« Odgovor #1 poslato: Septembar 17, 2012, 01:02:59 am »

**

Kosmički motivi u narodnom stvaralaštvu Timočke krajine


... Pavloviću pripada čast što se prvi pozabavio suštinskim sagledavanjem umetničke vrednosti pesme "Vila zida grad", njene muzičke orkestracije, značenja i poruke. Pesma je, inače, poreklom iz Crne Gore. U radu o njoj Pavlović je konstatovao: "Njen početak se javlja u većem broju lirskih i obrednih pesama od Crne Gore i Hercegovine do istočne Srbije, i taj početak pesme je baš uvod u jednu fascinaciju, koja može da se dograđuje".8 Da je ta pesma bila široko rasprostranjena na Balkanu, posvedočio je još u XIX veku Jastrebov, od koga imamo i podatak da se pevala kao svadbena. Pavlović je imao sluha za himnički zvuk te pesme, ali — i pored sve svoje erudicije i visprenosti u interpretiranju — nije uspeo da je do kraja objasni, da razotkrije svu njenu zagonetnost. U većoj meri je to, videćemo, pošlo za rukom Aleksandru Lomi.
 
Simboliku grada koji vila gradi na ogranku oblaka Pavlović je shvatio, uglavnom, ovako: "U jednoj više alegorijskoj interpretaciji ovaj bi grad predstavljao raspodelu nebeskog prostora prema dobu dana i sunčevoj putanji. Troja vrata bi bila vrata jutra, podneva i večeri. Vila koja sama sedi bila bi Hera-Junona slovenskog panteona, čija usamljenost je samo prividna. Dok ona sedi, njen muž je sunce koje putuje i koje povremeno nebesku vatru pretvara u gromove, a sebi daje dostojanstvo Gromovnika".9
 
Pavlović je dobro razumeo da smisao pesme "Vila zida grad", i pored njene obrednosti, nije prizeman. On veli: "Niko nije morao da razume tu pesmu do stepena da bude sposoban da je tumači. Ali svako ko ju je pevao, znao je otprilike šta čini. Obuhvatajući ovim pevanjem mnogo, osećao je da ništa ne rasipa niti gubi, nego, naprotiv, sabira i usredsređuje. Skupljaju se ovi stihovi u žižu jedne opsene koju je tradicija usmenog narodnog pevanja dugo negovala, pre no što ju je izgubila, predajući je pisanom jeziku i njegovim tumačima".10

Pesma o vili koja zida grad na oblaku, poznata — kao što smo već pomenuli u fusnoti 1) — u raznim varijantama i u Timočkoj krajini, hristijanizovana je varijanta pesme o Sunčevoj sestri. Za najranije zabeleženu varijantu te pesme, onu iz Erlangenskog rukopisa (42), Aleksandar Loma je ustanovio da "i pored prisutnog motiva crkve, odiše predhrišćanskom starinom". S tim u vezi, on veli: "Na početku, devojka se hvali da će "sabijati" zvezde i mesec sa neba, pa od zvezda sagraditi crkvu, a od meseca crkvena vrata; zatim će doći crkvi na konju, otvoriti je s konja kopljem, očima pisati ikone, "po umu" pevati liturgiju".11 Polazeći od Vukove pesme (V 252), čiji je siže udružen sa motivom građenja grada od junačkih i konjskih kostiju, on je — preko varijante sa čudesnom crkvom na svilenom temelju — pokazao da je ona motivski u vezi sa pesmom "Propast carstva srpskog". Kao što se vidi, nekada crkvu na oblaku gradi vila, a nekada čudnovata devojka. Ta čudnovata devojka zapravo je samo supstitucija za vilu.
 
Sve do radova Pavlovića i Lome, na vilin grad u oblacima gledalo se posve naivno: kao na pesničku sliku prirodne pojave (oblaka obasjanih jutarnjim suncem), kako je to, u duhu prirodnomitološke škole, tumačio čak i Natko Nodilo krajem XIX veka.

Pesmu "Vila zida grad" treba, dakako, dovoditi u vezu s Vukovom pesmom "Propast carstva srpskog", a samim tim i sa Lazarevim (pesničkim) opredeljenjem za carstvo nebesko. Veoma je značajno ono što je o idejnoj podlozi pesme "Propast carstva srpskog" utvrdio Aleksandar Loma, te ćemo stoga to mesto iz "Prakosova" u celosti citirati. Loma kaže: "Gradnja crkve za pričest vojske koja ide u sigurnu smrt čin je naizgled sasvim hrišćanski, ali neobična je Bogorodičina preporuka da se crkva "sakroji" na temelju ne od mermera, već od čiste svile i skerleta", kako Lazar i čini. Iza toga ne može stajati realan građevinski postupak, već on svakako ima neko simboličko značenje. Sličan motiv našao sam samo u jednoj pesmi jekavskog govora iz Vukove zbirke (V 714), gde devojka govori da bi polje posejala ružom, goru zagrnula svilom i sagradila crkvu sa dvanaest oltara. Ruža je cvet čija boja odgovara skerletu, a gora zagrnuta svilom neobičan je temelj za crkvu, koji podseća na Bogorodičino uputstvo Lazaru. Ta crkva očito ne stoji na zemlji, već lebdi nad njom. Dalje poreklo ovog motiva možemo slediti preko pesme o prokletstvu jasike,12 gde se sama od sebe sazdaje crkva između neba i zemlje. Ona očito nije ništa drugo do hristijanizovan lik grada u oblacima, ili od oblaka. Takav grad, "ni na nebu ni na zemlji", već na oblacima, gradi vila, u vrlo poznatoj i rasprostranjenoj mitološkoj pesmi (up. Krstić, 1984, 15). Sa Kosova imamo njenu prelaznu varijantu, gde se u takvom vilinom gradu nalazi crkva. U više varijanata jedna od njegovih trojih vrata su od skerleta. U dvema varijantama vila u svome gradu prede svilu. Iz ovoga poređenja jasno izlazi da je devojka koja prostire preko planine svilu pa na njoj gradi crkvu zapravo vila, svila metafora za oblak, a kosovska crkva koju Lazar gradi na svili za pričest svoje vojske — naprosto hristijanizovana slika vilinog grada u oblacima.13    više » » »

Ljubiša Rajković Koželjac
 
______________

01 Tako je i u mitološkim pesmama iz južne Srbije. Dragutin M. Đorđević, na primer, veli: "Sunce je "muž", mesec je "žena", a zvezde njihova "deca". ("Život i običaji narodni u Leskovačkoj Moravi", SAN, Beograd, 1958, str. 554). I Vladan Nedić je za nebeska tela u mitološkim pesmama srpske usmene lirike istakao njihovu personificiranost. "U nebeska tela" — kaže on — "udahnule su pesme čista ljudska osećanja. Sunce se razboli kad putujući ugleda na zemlji devojke lepotice. Zvezde plamte od ljubomore. Mesečeva ženidba ustvari je patrijarhalna seoska svadba koja je krenula Mlečnim putem" ("Antologija jugoslovenske lirike", Narodna knjiga, Beograd, 1962, str. 18). Ovo važi i za mitološke pesme Timočke krajine.

O drugovanju devojke sa Suncem i Mesecom govori i pesma br. 69 iz naše zbirke "Jato golubato" (Kulturno-prosvetna zajednica, Zaječar, 1991). Takvih, i sličnih, pesama ima više. Neke od njih su kraće ili duže varijante antologijske pesme "Vila zida grad" (Vuk I, br. 226, str. 160). Južnosrbijanske varijante te pesme objavljivao je, kao svoje zapise, Dragutin M. Đorđević, a što se Timočke krajine tiče, jednu crnorečku varijantu objavio je krajem prve decenije XX veka Savatije M. Grbić u knjizi "Srpski narodni običaji u Srezu Boljevačkom" (SKA, Beograd, 1909, str. 172). Inače, o mitološkim pesmama iz srednjeg Timoka može se pročitati u našem radu "Neke mitske timočke narodne pesme" (Narodno stvaralaštvo — Folklor, Beograd, br. 37—38, 1971, str. 74—77), kao i u našem napisu "Vile, zmajevi i druga mitska bića kao akteri radnje u narodnim pesmama Timočke krajine" (Etno-kulturološki zbornik, knj. VII, Svrljig, 2001, str. 213—217).
08 Navedeno delo, str. 34.
09 Navedeno delo, str. 39.
10 Navedeno delo, str. 39—40.
11 Aleksandar Loma: Prakosovo (slovenski i indoevropski koreni srpske epike), SANU, Beograd, 2002, str. 146.
12 U našem zapisu "Božje krštenje" (od Mice Branković iz Koželja) to je trepetljika. Zanimljivo je da tu crkva nije na zemlji već "nasred nebo, među mg'le" (v. "Zdravac mirišljavac", Zaječar, 1978, str. 26).
13 Prakosovo, str. 138.
Sačuvana
Stranice: 1   Idi gore
  Štampaj  
 
Prebaci se na: