Pavle Popović (1868—1939)
Dobrodošli, Gost. Molim vas prijavite se ili se registrujte.
Stranice: 1   Idi dole
  Štampaj  
Autor Tema: Pavle Popović (1868—1939)  (Pročitano 8079 puta)
0 članova i 1 gost pregledaju ovu temu.
Angelina
Administrator
*****
Van mreže Van mreže

Poruke: 6282



« poslato: Decembar 15, 2012, 12:06:01 pm »

**




PAVLE POPOVIĆ
(Beograd, 04.06.1868 — Beograd, 04.06.1939)


Profesor Beogradskog univerziteta

Pavle Popović rođen je u Beogradu 4. aprila 1868. godine. U rodnom gradu završio je osnovnu školu, gimnaziju i Veliku školu (1889), a zatim dve godine proveo u Ženevi i Parizu, da bi se usavršavao za predmet istorije i teorije književnosti.

Posle povratka u svoju zemlju, bio je profesor Gimnazije u Šapcu od 1889. do 1901. godine. Predavao je književnost i srpski jezik. Postavljen je, potom, za profesora Velike škole i Beogradskog univerziteta.

U toku Prvog svetskog rata boravio je u Rimu, Parizu i Londonu, gde je uređivao bilten "Press Extracts" (1916/17). Bio je i urednik "Srpskog književnog glasnika" (1905/906), osnivač Društva za srpski jezik i književnost (1910), urednik "Priloga za književnost, jezik, istoriju i folklor" (1921—1939). Bio je član Srpske akademije nauka od 1921. i rektor univerziteta u Beogradu od 1924. do 1928. godine.

Objavljivani su mu članci, studije, rasprave, eseji i književni prikazi u više listova i časopisa. Zato je svrstan među najzaslužnije za razvoj naučne misli u srpskoj književnosti.

Napisao je knjige: "Jugoslovenska književnost", "Pregled srpske književnosti", "Iz književnosti". Objavljene su i četiri knjige studija i eseja o "Gorskom vijencu", "Srpska drama u 19. veku", "Francuski moralisti"...

Umro je u Beogradu 1939. godine.


Vitomir Bujišić

Vitomir Bujišić | Podrinci za nezaborav | Izdavač: "Čivija Print" — Šabac  | Beograd, 2010.
Sačuvana
Angelina
Administrator
*****
Van mreže Van mreže

Poruke: 6282



« Odgovor #1 poslato: Decembar 15, 2012, 12:18:45 pm »

**

PAVLE POPOVIĆ


I književnom kritikom i istorijom književnosti bavi se Pavle Popović (rođen u Beogradu 1868*). Kao gotovo svi današnji književni kritičari srpski, on se vaspitao u proučavanju francuske književnosti, i prvi njegovi književni radovi su o francuskim piscima. Iz toga prvoga perioda njegova rada najvažnija mu je studija Francuski moralisti (Beograd, 1893), gde je, pišući zasebno o Montenju, Paskalu, Larošfukou, Labrijeru i Vovnargu, jako istakao veliku književnu i etičku vrednost toga usavršenog roda francuske književnosti. U isto doba počeo se baviti i književnom kritikom srpskom, pišući o suvremenim književnim piscima i o pojavama. Bogata je novim književnim pogledima njegova opsežna i stvarna kritika Srpske književne zadruge (Srpska književna zadruga, Beograd, 1897). Jedan deo svojih književnih članaka štampao je 1906, u Beogradu, u knjizi Iz književnosti (druga sveska je u štampi).131 Glavni njegov kritički posao jeste oveća studija O Gorskom vijencu (Mostar, 1900), najbolji književni prikaz i ocena slavnog Njegoševog dela. On je više no iko učinio da se oseti prava književna vrednost Jovana St. Popovića, i, tako reći, oživeo ga je u književnosti. U književnoj kritici Popović se ne drži isključivo jednoga pravca, no proučava pisce raznim metodima i sa raznih tačaka gledište, dovodeći u sklad proučavanje pisca kao čoveka i tvorca. Njegov kritički rad pokazuje književno obrazovana pisca, zrela duha, sigurne ruke i tačnoga suda.

U poslednje vreme, Pavle Popović, kao profesor jugoslovenskih književnosti, po prirodi svoga posla sve se više okreće istoriji književnosti. Posle zasebnih studija iz stare, dubrovačke i nove književnosti, on je dao opšti Pregled srpske književnosti (Beograd, 1909; drugo izdanje, Beograd, 1913; ruski prevod, Petrograd, 1912). Tu je, prema poslednjim naučnim ispitivanjima, iznet razvoj srpske književnosti do novoga doba. Taj savesno rađen i veliki posao najbolji je posao svoje vrste u istoriji srpske književnosti. Zasluga je Pavla Popovića što je u istoriji književnosti prekinuo sa tradicijom filologa, koji su bili više istoričari pismenosti, biografi i bibliografi, što je u istorijskom proučavanju srpske književnosti počeo proučavati pisce prema književnom merilu, ocenjivao ih po njihovoj književnoj vrednosti. I on je iz istorije srpske književnosti izbacio spomenike stare pismenosti koji nemaju nikakve veze sa književnošću, i stare dubrovačke pisce izučavao kao književne radnike. Popović piše prostim, konciznim i jasnim stilom.


Jovan Skerlić: "Istorija nove srpske književnosti"
Sačuvana
Angelina
Administrator
*****
Van mreže Van mreže

Poruke: 6282



« Odgovor #2 poslato: Oktobar 31, 2013, 01:16:43 am »

*

PAVLE POPOVIĆ

Pavle Popović ... je bio srpski istoričar književnosti, profesor i rektor Univerziteta u Beogradu, akademik.


BIOGRAFIJA

Rođen je 16. aprila 1868. godine u Beogradu. Profesor Pavle Popović je predavao na Filozofskom fakultetu u Beogradu više od trideset godina (1904—1938). U srpskoj naučnoj i kulturnoj sredini bio je jedan od najuticajnijih profesora beogradskog filološkog kruga. Bio je urednik Srpskog književnog glasnika (1905—1906), osnivač Društva za srpski jezik i književnost (1910), osnivač časopisa Prilozi za književnost, jezik, istoriju i folklor (1921), predsednik Srpske književne zadruge (1928-1937), rektor Beogradskog univerziteta (1924—1928).

Za vreme Prvog svetskog rata Pavle Popović se angažovao i politički. U Londonu je uređivao bilten Press Ecstracts (1916—1917) i bio je član Jugoslovenskog odbora. U Engleskoj je napisao i knjigu Jugoslovenska književnost čije se prvo izdanje pojavilo u Kembridžu 1918. Kao jedan od tvoraca nove države, tom knjigom je očigledno želeo da pokaže, između ostalog, da njen troimeni narod (Srbi, Hrvati, Slovenci) ima i jednu zajedničku književnost. Stav koji je on, pritom, izražavao nije bio njegov lični. To je bio stav snaga koje su stvarale novu državu, a pre svega stav Jugoslovenskog odbora.

Pre toga čina, Pavle Popović je već bio priznati stvaralac. Njegov izbor za profesora srpske književnosti na Velikoj školi (1904) odnosno na Beogradskom univerzitetu (od 1905) značajan je datum u istoriji srpske književnosti. Popoviću se sledeće godine (1905) na istoj katedri i na istom predmetu pridružio još jedan profesor, Jovan Skerlić. Njih dvojica će zajedno, sve do Skerlićeve smrti (1914) predavati istoriju srpske književnosti.

Popović i Skerlić su svoj nastavni predmet delili tako što je Pavle Popović predavao narodnu, staru (odnosno srednjovekovnu) i srednju (dubrovačku) književnost, a Skerlić samo novu srpsku književnost. Iz tih njihovih predavanja nastale su dve knjige: Popovićev Pregled srpske književnosti (1909) i Skerlićeva Istorija nove srpske književnosti (1914). Te dve knjige zajedno i komplementarno predstavljale su srpsku književnost kao celinu. Korpus srpske književnosti, po njima, obuhvatao je četiri dela ili "oblasti" (Popovićev izraz): narodnu, staru, srednju (tj. dubrovačku) i novu književnost. Takvo sagledavanje korpusa srpske književnosti nije bilo lično mišljenje dvojice mladih beogradskih profesora. Ono je proisticalo iz već stogodišnjeg bavljenja jugoslovenskom i srpskom književnošću kojem su značajne priloge dali: Kopitar, Šafarik, Pipin, Vatroslav Jagić, Stojan Novaković i drugi. Slična podela važila je i za hrvatsku književnost koja je često obrađivana zajedno ili komplementarno sa srpskom.

Pavle Popović je između dva svetska rata imao ogroman autoritet. Njegov Pregled je obilato preštampavan (ima desetak izdanja). U to vreme vršio je uticaj sličan Skerlićevoj Istoriji. Obe knjige su, na komplementaran način, predstavljale srpsku književnost kao celinu.

Između dva svetska rata, međutim, u duhu nove državne ideje, više se insistiralo na jugoslovenskoj književnosti nego na posebnim nacionalnim književnostima. U duhu te ideje nastala je, za školske potrebe, i Jugoslovenska književnost Miloša Savkovića sa pratećim hrestomatijama tekstova. I njena težnja je bila da se jugoslovenska književnost predstavi kao celina, sa jasnom namerom, kao i u knjizi Pavla Popovića pod istim nazivom, da se na nacionalnim odrednicama ne insistira ili da se one brišu u ime zajedništva. Iz istog nastojanja se i Katedra za srpsku književnost pretvorila u Katedru za jugoslovensku književnost. Katedre pod tim imenom trajale su u više univerzitetskih centara do pred kraj šezdesetih godina ovog veka; posle toga su se transformisale u katedre za jugoslovenske književnosti (množina).

Pre nego što se počela raspadati jugoslovenska država počela se raspadati jugoslovenska književnost. Knjiga Jugostvenska književnost, koju je, po nalogu jugoslovenskog Komiteta za saradnju sa inostranstvom pisao Antun Barac (1954) već je bila nagoveštaj takvog raspada. Ta knjiga ima isti naslov kao i knjige Popovića i Savkovića. Ali se u njoj od početaka, paralelno ali odvojeno, prati poseban razvoj triju jugoslovenskih literatura: srpske, hrvatske i slovenačke. To više, stvarno, nije istorija jedne već tri bliske literature.

U knjizi Antuna Barca, koja ima isti naslov kao i knjige Popovića i Savkovića došlo je do još jednog značajnog pomeranja: dubrovačka književnost je kod Barca uključena u hrvatsku. To nije nova činjenica u odnosu na prethodne istorije hrvatske književnosti: hrvatski istoričari su od 19. veka dubrovačku književnosg smatrali sastavnim delom hrvatske književnosti, kao što se ona u istorijama srpske književnosti smatrala sastavnim delom srpske, ili bar zajedničkom srpskohrvatskom književnošću. Nova je činjenica da je posle Barca dubrovačka književnost izostavljena iz korpusa srpske književnosti. Tako će biti učinjeno u ediciji Srpska književnost u sto knjiga koja se pojavila u izdanju Matice srpske i Srpske književne zadruge (1958—1966), zatim u Nolitovoj ediciji Srpska književnost u književnoj kritici u osam knjiga (1965), u Istoriji srpske književnosti Jovana Deretića (1983) i drugde.

Eto jednog od glavnih političkih razloga što Pregled srpske književnosti Pavla Popovića nije bio posle Drugog svetskog rata preštampavan kao što je to činjeno sa Skerlićevom Istorijom. O Popoviću, sem toga, gotovo da i nije pisano posle Drugog svetskog rata. Svako ozbiljnije pisanje o njemu ne bi moglo da zaobiđe glavno njegovo delo i određenje prema problemima koje ono pokreće. A pošto se Popović oslanjao na veliku literaturu o srpskoj književnosti, praktično je morala da bude zapostavljena i ta literatura koja je sa njegovom vizijom bila saglasna.

Imati u vidu samo Skerlićevu istoriju, a ne i Popovićevu, značilo je imati u vidu samo jedan deo srpske literature. Pošto je Skerlić, u svojoj Istoriji, uzgred negirao umetničke vrednosti i stare, odnosno srpske srednjovekovne književnosti i dubrovačke književnosti, lako se mogao steći utisak da on u svojoj Istoriji govori o srpskoj književnosti u celini.

Poluvekovno potiskivanje Pavla Popovića, kao i literature, naše i strane, na kojoj je njegovo delo izraslo, pokazuje se u svoj svojoj tragičnoj besmislenosti u dane kada se jugoslovenska država raspala i kad su Srbi stavljeni u situaciju da traže nova rešenja u svim oblastima pa i u nacionalnoj filologiji. Razotkriva se da iz korpusa srpske literature nije izostavljan samo jedan njen deo, srednja (dubrovačka) književnost, već da su ugrožena i druga dva dela te literature iz Popovićevog Pregleda: stara, odnosno srpska srednjovekovna književnost i srpska narodna književnost.

Pedesetogodišnje odstranjivanje Pavla Popovića iz naučne javnosti i nastavne prakse očigledno je ostavilo krupne tragove na svesti profesora koji su posle rata formirani a koji danas predaju srpsku književnost. Od četiri oblasti srpske književnosti koje je Popović uneo u svoju Jugoslovensku književnost sada Srbi iz te zajedničke jugoslovenske književnosti izlaze samo sa jednom od tih oblasti — onom koju je predavao Skerlić. Srpska književnost se tako skraćuje za više od pet vekova i sužava na veštački omeđeno duhovno područje.

Kako se prema istom problemu odnose Hrvati? I hrvatski istoričari su svoju književnost (Šurmin i drugi) delili na one iste čegari oblasti: na narodnu, staru, srednju i novu književnosg. U reprezentativnoj ediciju Povijest hrvatske književnosti, koja je izašla pre petnaestak godina u sedam knjiga, postoje veoma obimne knjige posvećene i narodnoj, i staroj, i srednjoj hrvatskoj književnosti, i četiri knjige posvećene novoj.

Kad se ima u vidu i situacija kod drugih slovenskih i neslovenskih naroda, ispašće da samo Srbima književnost počinje od 18. veka i da samo narod Svetog Save i Vuka Karadžića nema i svoju srpsku srednjovekovnu i narodnu književnost.

Suočeni smo poslednjih godina sa jasnim strategijama da se srpski narod fizički skrati i da mu se životni prostor suzi. Da li se ta strategija ne odnosi i na srpsku literaturu? Pre petnaest godina na Katedri za jugoslovenske književnosti u Novom Sadu prof. dr Jože Pogačnik, nastavnik slovenačke književnosti, nastojao je da se uvedu dva nova predmeta: crnogorska i bosanskohercegovačka književnost. U tome nastojanju je imao jaku političku i stručnu podršku. Na Filozofskom fakultetu u Novom Sadu ta strategija nije prošla, ali je prošla u drugim sredinama, npr. u Sarajevu. Kuda je ta strategija vodila i ko je stajao iza nje danas je jasno.

Vraćanje Pavlu Popoviću i literaturi na kojoj je on izrastao potrebno je da bi se sagledalo stanje naše filologije, da bi se ona odredila prema daljoj prošlosti, kao i prema onoj najbližoj i da bismo se uopšte mogli snaći u vremenu koje dolazi.
(Petar Milosavljević)

Izvor: Wikipedia
Sačuvana
Angelina
Administrator
*****
Van mreže Van mreže

Poruke: 6282



« Odgovor #3 poslato: Novembar 17, 2013, 09:47:25 pm »

*

PAVLE POPOVIĆ I JUGOSLOVENSKA KNJIŽEVNOST

Istaknuti srpski istoričar književnosti Pavle Popović (1868—1939) razvijao je koncept jugoslovenske književnosti u više svojih dela tokom nekoliko decenija. Ovaj koncept kod Popovića je prvobitno bio deo jugoslovenske propagande u Prvom svetskom ratu, koja je trebalo da posluži za opravdanje težnje ka stvaranju jugoslovenske države. Zanemarujući često naučne skrupule, Popović je u kasnijem periodu svog stvaralaštva istakao ovaj koncept kao svoju ključnu književnoistorijsku paradigmu…

Pre Prvog svetskog rata Pavle Popović je objavio knjigu Pregled srpske književnosti (1909) koji je jedini njegov sintetički pogled na srpsku književnost. Tokom Prvog svetskog rata Popović je, kao i niz drugih istaknutih naučnika, bio angažovvan na vršenju jugoslovenske propagande u zemljama Antante. Kao deo njegovog rada u Jugoslovenskom odboru u Londonu napisao je delo Jugoslovenska književnost koje je objavljeno početkom 1918. godine, a bila je jedna u nizu planiranih knjiga kojima se pred javnošću trebala prikazati jedinstvenost jugoslovenskih naroda. U potonjem književnoistorijskom radu jugoslovenska književnost je postala dominantna paradigma Popovićevog spisateljskog rada. Godine 1922. pred Srpskom kraljevskom akademijom održao je pristupnu besedu pod nazivom Jugoslovenska književnost kao celina a potom je za francusku publiku 1930. godine napisao takođe jedan pregled jugoslovenske književnosti koji je 1934. u prevodu Vladimira Pitovića objavljen i na srpskom jeziku pod naslovom Ogled o jugoslovenskoj književnosti. S druge strane Pregledu srpske književnosti se više nije vraćao i on je štampan gotovo neizmenjen sve do devetog izdanja 1931. godine.

Ideja o samobitnoj srpskoj književnosti bila je pretežna u književnoistorijskim shvatanjima Pavla Popovića. Tako je on 1913. godine u napomeni K drugom izdanju Pregleda srpske književostinapisao: ja smatram, po razlozima a ne po šovinizmu, da se srpska književnost može izlagati bez hrvatske. Agendu svojih istraživanja srpske književnosti Pavle Popović je obznanio u pristupnom predavanju na Katedri za srpsku književnost 1904. godine. Tu je on ustanovio u srpskoj akademskoj sredini takozvanu istorijsku kritiku kao osnovni metodološki pristup proučavanju književnosti. Predavanja na Univerzitetu koja je držao tokom pet godina poslužila su kao osnova za Pregled srpske književnosti iz 1909. godine. Tu je on nastojao da pruži koncizan pregled stare, narodne i dubrovačke književnosti. Izrazita osobina ovog Popovićevog dela je sintetičnost pa on i kada navodi tuđa mišljenja o pojedinim piscima i delima to čini ne da bi polemisao već kako bi ta mišljenja integrisao u svoj tekst. Zbog toga on ne navodi u fusnotama odakle je preuzimao navode nego tek na kraju knjige identifikuje osnovne navode, dok propušta to da učini sa manjim i napominje da su navodi po potrebi menjani kako bi se uklopili u izlaganje. Poglavlje o dubrovačkoj književnosti je najobimnije, a Nenad Nikolić pretpostavlja da to dolazi otuda što je izlaganje dubrovačke književnost relativno novo za sprsku kulturu, dok su se druge dve oblasti (stara i usmena) književnost daleko potpunije istraživale i prikazivale. Popović je tako hteo da izloži dubrovačku književnost kao deo srpske književnosti. U ovom periodu stvaralaštva srpska i hrvatska književnost su za Popovića samorazumljive datosti i on ni ne oseća potrebu da napravi književnoteorijsku i književnoistorijsku distinkciju između njih.

Pavle Popović je nesumnjivo bio svestan da je Jugoslovenska književnost podstaknuta i pisana zbog političkih i propagandnih razloga. Tako u svom Dnevniku beleži: Deviza: Ništa svoje. Sve posao propagande. Ali, pored poslova koje daje komitet i koji će biti čisto politički, raditi propagandu samo kroz literaturu. Već je savremena stručna kritika ukazivala da je Popović i pored cilja da da pregled jugoslovenske književnosti zapravo izlagao sve tri književnosti posebno (srpsku, hrvatsku i slovenačku). Tek u svojim kasnijim delima Popović je pristupio teorijskoj razradi pojma jugoslovenske književnosti i to u pristupnoj akademskoj besedi Jugoslovenska književnost kao celina održanoj 11. februara 1922. godine. Ono što razlikuje Popovićev rad Ogled o jugoslovenskoj književnosti od Jugoslovenske književnosti objavljene tokom Velikog rata nije drugačija klasifikacija jugoslovenske književnosti već teorijsko uspostavljanje ovog pojma koje je u međuvremenu izvršeno. Pristupna akademska beseda je ključna etapa na ovom putu. U pristupnoj besedi Popović je nastojao da pokaže kako je pojam jugoslovenske književnosti kao nacionalne književnosti ispravno postavljen i to nastoji da pokaže kroz klasifikaciju i veze između književnosti Srba, Hrvata i Slovenaca. Ova ideja potiče od pretpostavke o već završenom konstituisanju jugoslovenske nacije, iako Popović retko koristi ovu sitagmu i radije tu naciju označava kao naš narod. Politička uslovljenost Popovićevog koncepta jugoslovenske književnosti primetna je u poslednjoj fazi njegovog stvaralašta kada je uvideo da jugoslovenska nacija kao politički entitet zapravo ne postoji. U svojim ogledima iz druge polovine 30-ih godina, posebno u monografiji o Dositejevom delu Sobranije raznih nravoučitelnih veščej, Popović je mesta u Dositejevom delu koja je ranije tumačio kao izraz njegove želje ka jugoslovenskom jedinstvu sada predstavljao kao izraz Dositejeve želje ka srpskom jedinstvu.

Kao svoj cilj u Ogledu o jugoslovenskoj književnosti Popović je postavio pružanje sintetičnog pregleda jugoslovenske književnosti. Zapravo izlaganje o ranijim periodima književnosti gotovo je identično kao i u njegovim ranijim delima, dok je kod 18. veka, prelomnog razdoblja u razvoju nove književnosti došlo do značajnih promena. Taj prelazni period u razvoju književnosti prikazan je u Ogledu naslovom Nova srpska patrijaršija i katolička reakcija čime je hteo da uspostavi paralelu između te dve kulturnoistorijske tendencije. Kod nove književnosti akcenat je stavljen na delo Dositeja Obradovića, Vuka Karadžića i Ljudevita Gaja čime je suština sintetičnosti težnja ka obrazlaganju jedinstva jugoslovenske književnosti. Naime, izlažući početne periode u razvoju književnosti Popović ne uspeva da se oslobodi paralelnog prikazivanja srpske i hrvatske književnosti, potom uporednost nastoji da obrazloži paralelom između srpske patrijaršije i katoličke reakcije a u poslednjem poglavlju traga samo za onim pojavama na kojima se može uspostaviti jedinstvenost jugoslovenske književnosti. Tako, prema rečima Nenada Nikolića, Ogled o jugoslovenskoj književnosti ne donosi sliku jedinstvenih tokova unutar jedne književnosti nego pre svega teži uspostavljanju pojma jugoslovenske književnosti, što je bio cilj i pristupne akademske besede.

U besedi Jugoslovenska književnost kao celina Popović je došao do zaključka da jugoslovenska književnost, kao rezultat jedinstvenog razvoja ne postoji, već da su se posebno razvijale srpska, hrvatska i slovenačka književnost, i da se taj pojam može odrediti pre svega u odnosu na teritoriju koju obuhvata Kraljevina Srba, Hrvata i Slovenaca, odnosno na osnovu aktuelnog političkog stanja određuje se književnoistorijski pojam, pa se na osnovu tako konstituisanog pojma traga za elementima koji tu aktuelnost opravdavaju. U Jugoslovenskoj književnosti kao celini Pavle Popović je prvo ukazao na to da bi najpogodnija klasifikacija jugoslovenske književnosti bila prema regionima jer se ona mahom tako i razvijala, ali potom odustaje od ovakvog zaključka i insistira da zajedničke crte tih pokrajniskih književnosti moraju postajati, kao što postoje i kod nemačke, italijanske ili francuske književnosti (iako je, što Popović zanemaruje, proces konstituisanja jedinstvene nacionalne književnosti kod ovih naroda daleko odmakao). Posebno važno za Popovićevo konstituisanje jugoslovenske književnosti je paralelno praćenje srpske patrijaršije i katoličke reakcije kao srodnih kulturnih, a samim tim i književnih strujanja. Osamnaesti vek za Pavla Popovića igra presudnu ulogu u konstituisanju jedinstvene književnosti. Naime on je tada istakao da misao o narodnom jedinstvu, pojava narodne književnosti u pisanoj književnosti, traženje književnog jezika i novi obrasci preuzimani iz stranih književnosti postaju ključni elementi koji određuju novu, jedinstvenu jugoslovensku književnost, iako ona nije u potpunosti konstituisana. Kako bi na konkretnom primeru dokazao ovo tvrđenje Pavle Popović ukazuje da je grof Đorđe Branković baš na početku 18. veka koristio delo dubrovačkog pisca Mavra Orbina iako Orbinovo delo nije među najvažnijim Brankovićevim izvorima. Kako bi uklopio različite književne pojave u koncept jugoslovenske književnosti Popović mora ne samo da uklopi književne pojave na vanknjiževno zadate obrasce već mora i da svesno iskrivi svoja književnoistorijska saznanja tako što bi istakao neku sporednu osobinu dela kao ključnu. Kako bi od polovine 18. veka uspostavio jedinstvenu jugoslovensku književnost Popović zanemaruje najznačajnije stvaraoce u srpskoj književnosti ovoga doba — Zahariju Orfelina i Jovana Rajića.

Stvaralaštvo Rajića i Orfelina obeležio je dodir sa katoličkom reakcijom, doduše u negativnom kontekstu. Naime, kao rezultat spora između srpske crkve i austrijskih vlasti oko katihizisa proistekao je u vrlo kratkom roku napisan Rajićev Katihizis. Rajićev Katihizis zapravo je protest protiv katoličke reakcije, svakako ne usamljen u srpskoj književnosti. Slično je i Orfelinovo delo Protiv papstva rimskago koje je ostalo u rukopisu. Popović je nesumnjivo znao za ova dela jer je poznato da je 1924. godine pisao o studiji Mite Kostića Akatolička književnost Srba krajem XVIII veka (1921). Da bi bila održiva Popovićeva konstatacija kako u našoj književnosti nije bilo dela protiv katoličke reakcije on je morao da zanemari jednu grupu stvaraoca, među kojima su igrom slučaja bili i najznačajniji stvaraoci srpske književnosti 18. veka. Sličnu tendenciju potiskivanja različitosti u književnom razvoju, Popović je pokazao i prilikom pisanja o stvaranja jedinstvenog književnog jezika koji je smatrao za najveće dostignuće književnosti novog doba. Težeći da konstituiše pojam jugoslovenske književnosti Pavle Popović književni razvoj Srba i Hrvata posmatra izrazito neistorijski, potiskujući ili potpuno zanemarujući one elemente književnog i kulturnog nasleđa koje bi bile suprostavljene jugoslovenskom jedinstvu. Popovićeva književnoistorijska vizura ovoga vremena bila je u tolikoj meri ukorenjena u aktuelnom političkom trenutku, da ona nije samo neminovno vodila ka faktografskim pogreškama i zanemarivanju nekih crta književnog razvoja, nego je, na jednom konretkom slučaju, ukazivala kako je implementirano integralno jugoslovenstvo, ideologija koja nije nadživela svoje tvorce i protagoniste.



Literatura

Primarni izvori
Pavle Popović, Jugoslovenska književnost, Sabrana dela Pavla Popovića, , knj. 9, priredio Nenad Ljubinković, Beograd 1999.
Pavle Popović, Pregled srpske književnosti, Sabrana dela Pavla Popovića, knj. 1, priredio Miroslav Pantić, Beograd 1999.
Pavle Popović, Književna kritika—književna istoriografija, Sabrana dela, knj. 10, priredio Miroslav Pantić, Beograd 2002.

Sekundarni izvori
Nenad Nikolić, Koncepcija srpske i jugoslovenske književnosti Pavla Popovića, Zbornik Matice srpske za književnost i jezik LVII, sv. 2, str. 267—295.
Ljubinka Trgovčević, Naučnici Srbije i stvaranje jugoslovenske države: 1914—1920, Beograd 1986.
Dragoslav Janković, O životu i radu Pavla Popovića za vreme Prvog svetskog rata, u Pavle Popović, Iz dnevnika, Sabrana dela Pavla Popovića, knjiga 11, Beograd 2001.


Istorijijska biblioteka
Sačuvana
Stranice: 1   Idi gore
  Štampaj  
 
Prebaci se na: